W niektórych znanych maszynach do szlifowania zebów kól srubowych stosowa¬ ny jest krazek, na którym wykonane sa pro¬ stopadle profile ukosnych zebów. Podczas szlifowania ten profilowany krazek jest prowadzony po srubowej linji, odpowiada¬ jacej kolu podzialowemu obrabianego kola, i w ten sposób sa szlifowane boki zebów.Sposób ten nie daje zadowalajacych ksztal¬ tów zebów wskutek trudnosci dostatecznie dokladnego wykonania prostopadlego pro¬ filu zebów na krazku szlifierskim.W innych maszynach stosowana jest ja¬ ko narzedzie duza plaska tarcza szlifierska, która zostaje nastawiona na srodek dlugo¬ sci szlifowanego zeba. Obrabiany przed¬ miot zostaje doprowadzony w czasie obra¬ cania sie do zetkniecia z tarcza szlifierska, która obrabia jednoczesnie cala dlugosc zeba. Wprawdzie w ten sposób mozna wy¬ konac dokladny profil zeba, jednak sposób ten ogranicza sie tylko do stosunkowo wa¬ skich kól, gdyz dno wrebu jest lukowo zao¬ kraglone odpowiednio do obwodu tarczy.Wedlug trzeciego sposobu dwie tarcze szlifierskie sa przesuwane prostolinijnie iv kierunku stycznej do linji srubowej na ob¬ wodzie kola, podczas gdy kolo wykonywa ruch toczny. W ten sposób mozna wpraw¬ dzie szlifowac dowolnie szerokie kola, lecz sposób ma te wade, ze w razie wiekszego kata pochylenia zebów ruch toczenia sie ko-la my$L byc. du&y, azeby caly zab mógl byc obrobiony podczas jednego przesuwu tar¬ czy. * Celem wynalazku jest usuniecie wyzej wspomnianych wad. Przedmiatem wynalaz¬ ku jest maszyna do szlifowania zebów kól srubowych wedlug sposdki obwiedniowego zapomoca dwóch talerzowych tarcz szli¬ fierskich, przycizem maszyna ta jest zaopa¬ trzona w mechanizm do przenoszenia ruchu zlozonego, który do ruchu obwiedniowego przedmiotu dodaje w zaleznosci od ruchu posuwu dodatkowy ruch obrotowy wzgled¬ nie ruch obwiedniowy, wskutek czego na¬ rzedzia szlifierskie ociagaja zawsze wtedy swe polozenie symetfji w stosunku do ob¬ rabianego boku z^ba, gdy przedmiot obra¬ biany znajduje sie w srodku drogi swego ru¬ chu obwiedniowego.Zapomoca tej maszyny moga byc obra¬ biane kola srubowe o dowolnej szerokosci zebów i o dowolnym kacie pochylenia oraz kacie nachylenia linji przyporu.Mechanizm sklada sie najlepiej z po¬ wierzchni prowadniczej, dajacepsie nasta¬ wiac ukosnie do kierunku posuwu przed¬ miotu obrabianego, odpowiednio do kata po¬ chylenia zebów srubowych, oraz z czopa, prowadzonego po tej powierzchni, który jest polaczony z jednem z urzadzen, wy¬ twarzajacych ruch obwiedniowy kola obra¬ bianego, i który w zaleznosci od posuwu na¬ daje temu urzadzeniu ruch dodatkowy w kierunku poprzecznym do kierunku ruchu sanek posuwowych.Tarcze szlifierskie zostaja ustawione u- kosnie tak, ze kazde obrzeze szlifujace lezy w plaszczyznie, stycznej do obrabianych srubowych zebów. Te plaszczyzny sa po¬ chylone wzgledem walca obwiedniowego odpowiednio do kata nachylenia linji przy¬ poru.Posuw tarcz szlifierskich wzdluz podle¬ gajacych obróbce zebów mozna otrzymac w rozmaity sposób, poniewaz chodzi tutaj o mich wzgledny obrabianego kola w sto¬ sunku do tarcz szlifierskich. W maszynach do obróbki malych kól ruch posuwowy wy¬ konywa najlepiej tylko przedmiot obrabia¬ ny.Na rysunku uwidocznione sa dwa przy¬ klady wykonania maszyny wedlug wyna¬ lazku, przeznaczonej do obróbki malych kól.Fig. 1 rysunku przedstawia jeden przy¬ klad wykonania maszyny wedlug wyna¬ lazku w rzucie pionowym, a fig. 2 — rzut poziomy, fig. 3 — widok zboku tej samej maszyny, fig. 4 uwidocznia czesciowy rzut poziomy tej maszyny, jednak w odmiennem polozeniu tarczy szlifierskiej, fig. 5 przed¬ stawia schematycznie polozenie przedmiotu obrabianego wzgledem narzedzia, fig. 6 — inny przyklad wykonania maszyny, a mia¬ nowicie jej rzut pionowy, fig. 7 — jej rzut poziomy, fig. 8 — widok zboku, a fig. 9 przedstawia schematycznie polozenie przed¬ miotu obrabianego wzgledem narzedzia.Wedlug fig. 1 — 3 maszyna posiada pod¬ stawe /, na której osadzony jest obrotowo stojak 2. W górnej czesci stojaka znajduje sie prowadnica na pionowo przesuwane san¬ ki 3, zaopatrzone w pozioma prowadnice z dwoma sankami 4, na których osadzone sa obrotowo sanki 5, ustalane w pozadanem polozeniu. Na sankach 5 umieszczone sa silniki napedne 6 oraz osadzone sa tarcze szlifierskie 7 o ksztalcie talerzowym. Os a, na której osadzony jest obrotowo stojak 2, lezy w jednej linji z pionowa osia symetrji b obydwóch tarcz szlifierskich 7.Na poziomej prowadnicy podstawy / maszyny osadzone sa sanki posuwowe 8 z prostopadla do kierunku posuwu pozioma prowadnica, na której znajduja sie sanki 9, sluzace do wytwarzania ruchu tocznego ob¬ rabianego kola. W oslonie 10 sanek 9 umie¬ szczone jest nieprzedstawione na rysunku urzadzenie podzialowe. Z obrotowo osa¬ dzonym walem, na którym osadzona jest tarcza podzialowa, jest na stale polaczony kolec 11 szlifierki. Na kolcu tym, w obrebiezasiegu tarcz szlifierskich 7, osadzone jest kolo obrabiane 12. Nieprzedstawiony na ry¬ sunku wal z zapadka, wspóldzialajaca z tarcza podzialowa, posiada na swym wol¬ nym koncu, wystajacym z oslony 10, czop 13, do którego przymocowane sa dwie pary tasm 14. Zewnetrzne konce tych tasm sa przymocowane do dzwigni 15 (fig, 3), któ¬ rych jedne konce zapomoca poziomych czo¬ pów sa polaczone przegubowo ze stojakiem 16, a drugie konce opieraja sie o niego za posrednictwem srub nastawnych, wskutek czego tasmy 14 moga byc napinane. Stojak 16 slizga sie na posuwowych sankach 8 pro¬ stopadle do kierunku posuwu tych sanek, czyli w kierunku tasm 14. Stojak 16 przesu¬ wany jest zapomoca ramienia 17, którego zewnetrzny koniec jest umieszczony w pro¬ wadnicy 18, osadzonej obrotowo na sankach 19 i ustalanej w odpowiedniem polozeniu.Sanki 19 mozna przestawiac na nierucho¬ mej czesci podstawy / w kierunku podluz¬ nej osi maszyny.Maszyna jest napedzana zapomoca stop¬ niowego kola pasowego 20, obracajacego za posrednictwem przekladni slimakowej wal 22, który zapomoca zwrotnej przekladni 23 uruchomia wrzeciono 24 sanek posuwo¬ wych 8. Na drugim koncu walu 22 umoco¬ wane jest kolo pasowe 241, które napedza tarcze korbowa 25, osadzona na sankach posuwowych 8. Przestawny czop korbowy 26 tarczy 25 jest osadzony w zabieraku 27, umocowanym na sankach 9, i nadaje tym sankom 9 na okreslonej drodze ruch posu¬ wisto-zwrotny w kierunku poprzecznym; ten ruch powoduje toczenie sie kola obra¬ bianego.Nastawianie maszyny jest uskutecznia¬ ne w podobny sposób, jak znanych maszyn do szlifowania kól czolowych. W przeci¬ wienstwie do tych znanych maszyn wyma¬ gane jest jednak nastawianie tarcz szlifier¬ skich odpowiednio do kata pochylenia ze¬ bów. Nastawianie to jest dokonywane za¬ pomoca obracania stojaka 2, przyczem o- znaczony uprzednio kat pochylenia a linji srubowej na pomyslanym walcu óbwiednio- wym jest odczytywany na podzialce. Po¬ chylenie plaszczyzny dzialania tarczy szli¬ fierskiej wzgledem pionu odpowiada katowi linji przyporu. Srednica czopa 13 równa sie srednicy walca obwiedniowego, zmniejszo¬ nej o grubosc tasmy tocznej 14. Prowadni¬ ce 18 nalezy ustawic pod takim samym ka¬ tem a, jak stojak 2.Jak wspomniano powyzej, szybkosc po¬ suwu i szybkosc toczenia sie obrabianego kola nie moga byc dowolnie obrane, lecz musza byc w pewnej zaleznosci od siebie.Poniewaz obydwie tarcze szlifierskie posia¬ daja waskie brzegi szlifujace, jeden z tych ruchów zawsze musi byc tak powolny, aze¬ by szlifowany profil zeba praktycznie do¬ statecznie dokladnie odpowiadal teoretycz¬ nemu. Wobec tego mozliwe sa dwa odmien¬ ne sposoby szlifowania. W pierwszym przy¬ padku ruch toczny kola i wywolujacy go zwrotny ruch poprzeczny sanek 9 jest wy¬ konywany tak szybko w porównaniu z po¬ wolnym ruchem posuwowym sanek 8, aby kazde oszlifowanie, powstajace podczas polowy obrotu tarczy korbowej 25, naste¬ powalo w sposób ciagly za poprzedniem.Wedlug drugiego sposobu szybkosc posu¬ wu jest tak duza w stosunku do szybkosci toczenia sie kola, ze na jedno przetoczenie wypada pewna liczba podluznych przesu¬ wów przedmiotu obrabianego. Tarcza szli¬ fierska wytwarza przytem za kazdym ra¬ zem powierzchnie, styczna do linji srubo* wej, a ruch toczenia sie kola powinien byc dostatecznie wolny, aby kolejne oszlifowa¬ ne powierzchnie z dostateczna dokladnoscia odtwarzaly teoretyczny ksztalt zeba.W przykladzie wykonania, przedstawio¬ nym na fig. 1 — 5, posuw podluzny jest o- siagany przesuwaniem szlifowanego kola, podczas gdy osie tarcz szlifierskich zacho¬ wuja swoje polozenie. Szlifowane kolo mu¬ si wiec byc przesuwane przed obrzezami szlifujacemi tarcz szlifierskich w ten spo- — 3 —Sób, aby ruch ten odbywal sie wzdluz linji srubowej na walcu obwiedniowym. Ten ruch posuwowy posiada przytem dwie skla¬ dowe, mianowicie prostolinijny ruch w kie¬ runku osi kola i ruch obrotowy. Ruch ob¬ rotowy otrzymuje sie przesuwaniem stoja¬ ka 16 w kierunku naprezonych tasm 14, z któremi polaczony jest zarówno stojak 16, jak czop 13. Wielkosc tego przesuwu w sto¬ sunku do posuwu sanek 8, na których umie¬ szczony Jest stojak 16, jest uwarunkowana ukosnem polozeniem prowadnicy 18. Ponie¬ waz czop 13 wraz z ulozonemi na nim ta¬ smami dokladnie odpowiada pomyslanej powierzchni walca obwiedniowego, wiec kat a, który prowadnica 18 tworzy z podluzna osia maszyny, musi równac sie katowi po¬ chylenia linji srubowej wzgledem osi kola.Polozenie wzajemne prowadnicy 18 i szli¬ fowanego kola zebatego jest dokladniej po¬ kazane na fig. 5. Wskutek podluznego prze¬ suniecia sie sanek 8 o wielkosc v kolo zo¬ staje obrócone o wielkosc w, mierzona na walcu obwiedniowym z, a wiec = lga. dv Poniewaz w oczywiscie równa sie prostoli¬ nijnemu przesuwowi poprzecznemu stoja¬ ka 16, wiec kat, który tworzy prowadnica 18 z osia podluzna, równa sie katowi a. Kola obrabiane, w zaleznosci od srednicy ich o- tworu osiowego, zajmuja na kolcu 11 rózne polozenia; w celu calkowitego wyzyskania posuwu czop slizgowy ramienia 17 powi¬ nien znajdowac sie stale w srodku prowad¬ nicy 18, gdy przedmiot obrabiany 12 (fig. 2) znajduje sie posrodku pomiedzy dwiema tarczami szlifierskiemi 7; sanki 19 powinny byc zatem nastawiane za kazdym razem odpowiednio do polozenia kola na kolcu 11. Punkty zwrotne drogi czopa slizgowego, przy prawidlowem nastawieniu, znajduja sie w jednakowej odleglosci od konców prowadnicy 18, wskutek czego czop 13 (fig. 3) nie uderza o stojak 16.Podczas szlifowania zebatego kola sru¬ bowego 12, wskutek ukosnego polozenia o- bydwóch tarcz szlifierskich (fig. 2), naj¬ pierw poczyna szlifowac jedna tarcza, pod¬ czas gdy ku koncowi podluznego posuwu sanek 8 ta pierwsza tarcza ukonczyla szli¬ fowanie, a tylko druga tarcza konczy szli¬ fowanie. Stad powstaje strata czasu. Aze¬ by uniknac tej straty, nalezy maszyne wy¬ konac wedlug fig. 4. Dwoje pionowo prze¬ stawianych sanek 3 jest umieszczonych na sankach 28, poziomo przesuwanych na sto¬ jaku 2. Wskutek tego tarcze 7b, mozna na tyle wysunac naprzód, aby tarcza ta rozpo¬ czynala i konczyla prace jednoczesnie z tarcza 7a.Inny przyklad wykonania przedstawia¬ ja fig. 6 — 8. Obydwie tarcze szlifierskie 7 stale zajmuja tutaj polozenie, równolegle do podluznej osi maszyny, podczas gdy ko¬ lo 12, które ma byc szlifowane, jest usta¬ wione ukosnie, odpowiednio do kata pochy¬ lenia zebów. W tym celu na sankach posu¬ wowych 8 umieszczona jest przestawna i u- stalana w odpowiedniem polozeniu plyta obrotowa 29, na której górnej stronie jest wykonana prowadnica poprzeczna na sanki 9. Poza tern na plycie obrotowej 29 umoco¬ wany jest stojak 16 tasm 14. Zreszta sanki 9 sa tak samo wykonane, jak w pierwszym przykladzie; znów wiec posiadaja kolec 11 na szlifowane kolo 12.Plyte obrotowa 29 nalezy oczywiscie tak ustawic, aby os c kolca 11 tworzyla z po¬ dluzna osia d maszyny kat a, odpowiadaja¬ cy nachyleniu linji srubowej do osi kola 12.Jezeli wiec podczas szlifowania sanki 8, a. wiec równiez kolo 12, beda przesuwane, to zewnetrzny brzeg jednej tarczy szlifierskiej rozpoczyna prace np. od wierzcholka zeba, przybliza sie stopniowo do jego podstawy, a nastepnie oddala sie od niej. Jezeli kolo jest szlifowane wedlug pierwszego z dwóch wspomnianych powyzej sposobów, to zna¬ czy z szybkim ruchem tocznym kola oraz ze stosunkowo wolnym posuwem, to tarcza szlifierska podczas kazdego przesuwu sa¬ nek 9 musi sie raz zetknac z kolem podsta- — 4 —Wow-ctn* a obydwie tarcze szlifierskie po¬ winny tego dokotiyfa&c w jednakowej odle¬ glosci od srodkowego polozenia sanek 9. W tym celu poprzeczne polozenie sanek 9 mu¬ si byc stale przesuniete wzgledem podluzne¬ go polozenia sanek 8. Z fig. 9 wynika, ze w kazdej chwili stosunek przesuniecia w do posuwu v posiada wielkosc, równa sin a, je¬ zeli a jest katem pochylenia linji srubowej.To przesuniecie jest uskuteczniane w przy¬ kladzie wykonania zapomoca przesuniecia wspornika 30 tarczy korbowej, przestawia¬ nego prostopadle wzgledem osi kola. Na podstawie 1 maszyny umieszczony jest stól obrotowy 32, na którym moga byc przesta¬ wiane sanki 33, które posiadaja prowadnice na czop 31, polaczony ze wspornikiem 30 tarczy korbowej. Czop 26 tarczy korbowej 25 jest sprzezony z zabierakiem 27, przy¬ mocowanym do sanek 9. Tarcza korbowa 25 jest napedzana silnikiem 34 za posrednic¬ twem przekladni 35.Stól 32 obraca sie tak, aby prowadnica sanek 33 byla równolegla do osi kola, to znaczy, aby z osia maszyny tworzyla kat a.W ten sposób osiaga sie, ze stosunek prze* suniecia wspornika 30 tarczy korbowej w kierunku, prostopadlym wzgledem osi kola, do podluznego posuwii sanek 8 posiada wielkosc, równa sin a. W razie obracania plyty obrotowej 29 czop 31 wychodzilby z prowadnicy sanek 33. Azeby temu zapobiec, nalezy przesunac sanki o pewna odleglosc wtyl w prowadnicy stolu 32.Obydwa przyklady wykonania odnosza sie do maszyn do obróbki jnalych kól. Jezeli maja byc szlifowane duze i ciezkie zebate kola srubowe, to najlepiej jest maszyne wy¬ konac tak, aby kolo mialo tylko ruch obro¬ towy wzglednie tylko ruch toczny, podczas gdy posuw podluzny, jak równiez wszelkie inne ruchy wykonywane sa przez tarcze szlifierskie. Poza tern ruch toczny kola mo¬ ze byc wywolywany zapomoca innych srod¬ ków, niz czopa i tasm, np. zapomoca kola zebatego i zebatki lub slimaka i slimaczni¬ cy. p. PL