Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do wiercenia i dobywania skal sypkich i ma¬ lo zwiezlych, stosowany przy poglebianiu szybów. Glówna cecha tego przyrzadu jest to, ze jest on zaopatrzony w chwytaki, zalo¬ zone u dolu podluznego kadluba o ksztal¬ cie naogól walcowym, umozliwiajacym pro¬ wadzenie kadluba w drazonym otworze, a posiadajacego dosc powazny ciezar, nie¬ zbedny do poglebiania udarowego, przy- czem uklad do otwierania i zamykania chwytaków, np, wielokrazek, jest umieszczo¬ ny wewnatrz tego kadluba.W ten sposób wzmiankowany uklad jest zabezpieczony od stykania sie ze skala syp¬ ka, która moglaby przeszkadzac j ego spraw¬ nemu dzialaniu.Na rysunku uwidoczniono przyklad wy¬ konania wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia przekrój pionowy przyrzadu; fig. 2 — widok zgóry dolnego wienca przy¬ rzadu, zawierajacego chwytaki, fig. 3 — czesciowy przekrój pionowy odmiennie wy¬ konanego wienca, zawierajacego chwytaki, fig. 4 — odpowiedni rzut poziomy; fig. 5 i 6 przedstawiaja widoki, podobne do fig. 3 i 4, odmiennych postaci wykonania; fig. 7 przed¬ stawia schematycznie przekrój pionowy przyrzadu, fig. 8 — przekrój wzdluz linji 2—2 na fig. 1, fig. 9 — widok zgóry wien¬ ca zewnetrznego, sluzacego do wbijania ru¬ ry w ziemie; fig. 10 i 11 przedstawiaja prze¬ krój pionowy dolnego konca przyrzadu, za¬ opatrzonego w pierscienie róznej dlugosci;fig. 12 przedstawia podluzny przekrój tlo¬ ka, zaopatrzonego w, kanaliki, umozliwiaja¬ ce prace pod woda, fig. i3 — jego widok zgóry, fig. 14 — przekrój podluzny glowi¬ cy, zaopatrzonej równiez w kanaliki po¬ dluzne, a fig. 15 — widok tej glowicy zgóry.Podluzny kadlub 1, którego ksztalt ze¬ wnetrzny ma postac walca lub stozka scie¬ tego, posiada u góry pierscien lub hak 2 w celu przymocowania go do liny 3. Kadlub 1 jest wydrazony i posiada komore górna 4 ze smarem, przeciekajacym otworami 5 do wnetrza kadluba 1. Kadlub ten zawiera ze¬ spól krazków 6, osadzonych na górnej osi 7, oraz drugi zespól krazków 8, osadzo¬ nych na osi dolnej 9, umieszczonej w cie¬ zarze 10, przesuwanym w wydrazeniu 11 kadluba 1. Wystep 12 w górnej czesci ka¬ dluba 1 ogranicza przesuw ciezaru 10.Lina 13, przymocowana jednym kon¬ cem w miejscu 14 do kadluba /, opasuje krazki 6 i 8 oraz krazek prowadniczy 15, osadzony w górnej czesci kadluba 1.U dolu kadluba / przymocowany jest srubami 16 wieniec 17 zapomoca wystepu pierscieniowego 18, którego srednica we¬ wnetrzna winna byc mniejsza od srednicy zewnetrznej ciezaru 10.Wieniec 17 jest zaopatrzony w ucha 19 w liczbie, odpowiadajacej zadanej liczbie chwytaków 20 (dwa w przykladzie wedlug fig. 1 i 2), przyczem ucha te sluza za prze¬ guby tych chwytaków. W kazdej parze uch 19 osadzona jest os 21, przeprowadzona przez grzbiet srodkowy 22 odpowiedniego chwytaka 20. Przy otwartych chwytakach 20 grzbiet 22 opiera sie o wieniec 17, two¬ rzacy zapore, wstrzymujaca otwieranie chwytaków. Grzbiet 22 przeksztalca sie w plaskie ramie 23, wsuniete w palak srodko¬ wy 24, a umocowane w tym palaku zapo¬ moca osi 25, osadzonej w jego podluznym otworze 26. Ramie 23 drugiego chwytaka 20 jest w podobny sposób polaczone z pa- lakiem 24 (fig. 2).Palak 24 jest przymocowany do spodu ciezaru 10 i posiada w tym celu w górnej czesci czop 27, wsuwajacy sie w odpo¬ wiednie wydrazenie 28, a unieruchomiany klinem 29 (fig. 1).Sposób dzialania przyrzadu jest naste¬ pujacy. Przyrzad opuszcza sie w sypka skale, podlegajaca wydobyciu, przyczem chwytaki zajmuja polozenie rozwarte; line otwierajaca 3 pozostawia sie napieta, obluznia sie natomiast line zamykajaca 13.Rozwarte chwytaki przyciaga sie lina za¬ mykajaca 13, obluzniajac line otwierajaca 3. Ciezar 10 podnosi sie w kadlubie 1 i po¬ woduje zwieranie sie chwytaków 20 w kie¬ runku strzalek. Chwytaki doprowadza sie do polozenia rozwartego przy jednocze- snem obluznieniu liny zamykajacej 13 i u- trzymuje sie je w stanie podniesionym za¬ pomoca liny 3. Ciezar 10 opuszcza sie wte¬ dy w kadlubie 1 i powoduje ruch chwyta¬ ków 20 w odwrotnym kierunku strza¬ lek.Jezeli skaly nie sa zbyt twarde, draze¬ nie mozna skutecznie prowadzic dwoma pólkulistemi chwytakami 20 o dwóch grzbie¬ tach. Natomiast, gdy skale stanowi zwir, stosuje sie korzystniej chwytaki w postaci czasz, zaopatrzone w grzbiety, przewidzia¬ ne do wydobywania skal zwirowatych.W tym celu kadlub 1 mozna latwo od¬ laczyc od wienca 17, utrzymujacego chwy¬ taki 20, a palak 24 — od ciezaru 10, azeby w miejsce zespolu, skladajacego sie z wien¬ ca 17, chwytaków 20 i palaka 24, umiescic inny zespól, bardziej odpowiadajacy wla¬ sciwosci skaly.Fig. 3 i 4 przedstawiaja jeden z podob¬ nych zespolów, nadajacych ie do wymia¬ ny, w którym wieniec 17 posiada cztery pa¬ ry uch 19, stanowiace przeguby czterech chwytaków 30 (przyczem liczba uch i chwy¬ taków moze byc dowolna). Kazdy chwytak posiada plaskie ramie 31, które wsuwa sie w gleboki zlobek 32 palaka 24, posiadaja¬ cego tyle zlobków 32, ile istnieje chwyta- — 2 —ków 30. Ramiona 31 sa przegubowo umo¬ cowane w tych zlobkach zapomoca sworz¬ ni 33, umieszczonych w podluznych otwo¬ rach 34 ramion 31.Wedlug fig. 5 i 6, wieniec 17 utrzymuje trzy chwytaki 20, których grzbiety srodko¬ we 23 sa przegubowo umocowane w gle¬ bokich zlobkach 32 palaka 24 o trzech zlobkach.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 podluzny kadlub, o zewnetrznej postaci walcowej lub, korzystniej, o postaci stozka scietego, sklada sie z czesci walcowo-kuli- stej 1, wienca la, czesci walcowej Ib i wienca dolnego 17, do którego przymoco¬ wane sa przegubowo na czopach 21 chwy¬ taki 20. Chwytaki sa polaczone z ciezarem 10, slizgajacym sie w cylindrze Ib pod dzialaniem liny 13, opasujacej wielokrazki 6 i 8. Do kadluba 1 przymocowana jest li¬ na wyciagowa 3. Kadlub 1 pozwala na do¬ step do jego wnetrza w razie np. natrafie¬ nia ciezaru 10 na przeszkode.Jezeli skaly sypkie sa szczególnie twarde, to mozna umiescic wieniec ta miedzy walcowa czescia Ib a kadlubem 1, co pociaga za soba powiekszenie ciezaru wlasnego przyrzadu i jego dlugosci, a za¬ tem lepsze prowadzenie, pozwalajace o- trzymac szyb scisle pionowy. Wiencowi la mozna nadac znaczna grubosc, aby zyskac na ciezarze.Wieniec ten moze byc polaczony w do¬ wolny sposób z kadlubem 1 i czescia wal¬ cowa Ib. Wieniec la moze sie skladac np. z dwóch czesci, zlaczonych ze soba dwiema srubami 40 (fig. 8). Czesci te sa polaczone z kadlubem 1 zapomoca zlobków pierscie¬ niowych 41 (fig. 7).Wnetrze wienca la jest wydrazone tyl¬ ko o tyle, by pozwolic na przepuszczenie liny 13.Wience la moga byc przewidziane róz¬ nych dlugosci, zaleznie od wlasciwosci skal lub rodzaju zamierzonych robót.Przyrzad moze byc przesuwany w ze¬ laznej rurze 42 (fig. 7), w której wpoblizu górnej czesci, np. w wiencu la, wykonany jest zlobek pierscieniowy 43, w którym jest umieszczony pierscien 44 (fig. 7 i 9), zlo¬ zony z dwóch czesci, zlaczonych zapomo¬ ca srub 45.Srednica zewnetrzna pierscienia 44 przewyzsza dostatecznie wlasciwa sredni¬ ce wienca la, by pierscien ten mógl sie o- przec o krawedz rury 42.Przyrzad umieszcza sie w rurze 42, przyczem jego czesc walcowa stanowi wo¬ dzik, poczem spuszczajac przyrzad na ru¬ re na podobienstwo kafara, wbija sie rure pionowo.Nastepnie wyciaga sie pierscien 44, a przyrzad wykonywa normalnie drazenie.Jezeli przyrzad drazy w skalach bar¬ dzo miekkich, jak mul, bloto, piasek mialki i t. d., zaleca sie zwiekszenie pojemnosci uzytecznej przyrzadu. W tym celu na doi na czesc zaklada sie wieniec walcowy 46 (fig. 10 i 11), który umieszcza sie miedzy wiencem 17, a czescia walcowa Ib. W ten sposób przyrzad pograza sie w skalach wskutek wlasnego ciezaru, który zostal zwiekszony.Stosowane moga byc wience 46 róznych dlugosci, zaleznie od wlasciwosci skal i rodzaju zamierzonego wiercenia.Zerdz 47 odpowiedniej dlugosci, stano¬ wiaca przedluzenie ciezaru 10, jest umie¬ szczona miedzy tym ciezarem 10 a pala- kiern 24, poruszajacym chwytaki 20.Podczas poglebiania w kurzawce, aby ulatwic zanurzenie przyrzadu w wodzie i uniknac dzialania ssacego, powstajacego przedewszystkiem przy dzialaniu jego we¬ wnatrz rury, w ciezarze 10 mozna wykonac kanaly 48, przepuszczajace wode w miare moznosci (fig. 12 i 13).Kadlub 1 jest równiez poprzecinany ka¬ nalami 49, przepuszezajacemi wode (fig. 14 i 15).Przy poglebianiu w kurzawce przeguby 21 winny byc przeniesione nazewnatrz — 3 —srednicy czesci walcowych Ib, l ba 1, aby uniknac dzialania ssacego przy podnoszeniu przyrzadu [fig. 11), co osiaga sie wskutek pozostawienia dostatecznego odstepu 50 miedzy ta czescia walcowa i scianJkaimi wewnetrzoemi rury.W zbyt twardych skalach chwytaki 20 nalezy zastapic pelnem dlótem odpowied¬ niego ksztaltu, którem mozna wiercic twar¬ da skale. Dlóto zamienia sie nastepnie na chwytaki odpowiedniego ksztaltu przy wy¬ dobywaniu okruchów skaly.Przyrzadów tego rodzaju mozna uzy¬ wac przy wierceniu udarowem. Mozna je stosowac na wzór kafara, aby rozbijac ska¬ le, spuszczajac je z wysokosci kilku me¬ trów i zamykajac je nastepnie, w celu wy¬ brania okruchów zapomoca chwytaków 20 lub szponów 30.Stosowanie takich przyrzadów jest szczególnie korzystne przy poglebianiu szy¬ bów nieznacznej srednicy (do czego po¬ trzeba malych przyrzadów), gdyz naogól walcowy kadlub 1 pozwala na najwieksze wykorzystanie rozporzadzalnego miejsca, pr&eznaczonego na przyrzad, i uzyskania powaznej wagi nawet przy malych przy- rzadach. Kadlub / przystosowuje sie do drazonej srednicy i sluzy do prowadzenia przyrzadu.Przyrzady te sa ponadto bardzo trwa¬ le. Ksztalt walcowy kadluba 1, uzywane¬ go zamiast zwyklych prowadnic lub zer- dzin, pozwala kadlubowi wytrzymywac gwaltowne uderzenia.Poniewaz uklad do zamykania chwy¬ taków jest umieszczony wewnatrz kadluba 1, zakrytego u góry, a zamknietego u dolu ciezarem 10, jest on zatem zabezpieczony od stykania sie z .piaskiem, glina i kamie¬ niami, mogacemi przeszkadzac sprawnemu dzialaniu przyrzadu.Zatniast ukladu o dwóch linach do o- twierania i zamykania chwytaków mozna- by umiescic kazde inne urzadzenie, uzy¬ wane zwykle w przyrzadach z chwytaka¬ mi o jednej lub kilku linach wzglednie lancuchach do otwierania. PL