Wynalazek niniejszy dotyczy zespolu do napedu smigiel np. statków wodnych lub powietrznych.Wynalazek stanowi zasadniczo turbina gazowa typu dwtiobrotowego, w której je¬ den wal napedza sprezarke, drugi zas smiglo. Jeden wal turbiny gazowej jest przytem sprzezony ze sprezarka, najlepiej bezposrednio, a drugi wal tejze turbiny jest sprzezony z walem smigla za posred¬ nictwem przekladni zebatej, zmniejszaja¬ cej szybkosc obrotów turbiny.Zespól wedlug wynalazku zajmuje bardzo malo miejsca i posiada bardzo ma¬ ly ciezar zwlaszcza w porównaniu z silni¬ kami parowemi i Diesel'a. Poza tern ze¬ spól wedlug wynalazku posiada bardzo dobra sprawnosc i nadzwyczajna elastycz¬ nosc ruchu. Szczególnie duza zaleta jest to, ze dzieki umieszczeniu sprezarki i smi¬ gla na róznych walach, niesprzezonych ze soba mechanicznie, szybkosci ich sa od sie¬ bie niezalezne, a wiec moga byc zmieniane oddzielnie niezaleznie od siebie, dzieki temu urzadzenie sprezarkowe mozna za¬ wsze nastawic na taka liczbe obrotów, przy której ilosc i cisnienie doprowadzanego powietrza odpowiada w kazdej chwili ob¬ ciazeniu walu smigla.Chcac otrzymac zespól zajmujacy bar¬ dzo malo miejsca mozna stosownie do wynalazku utworzyc ten zespól z turbinygazowej typu dwuobrotowego o promie¬ niowym przeplywie srodka napedowego, ze smiglem i sprezarkami, umieszczonemi na walach turbiny. Na tej samej geome¬ trycznej osi dobrze jest osadzic jeszcze inne narzady, np. przekladnie, generatory i t. d. Turbiny zespolu moga byc napedza¬ ne gazem, np. silnie sprezonem powie¬ trzem, poddanem ogrzewaniu przy jedna- kowem cisnieniu, t. j. bez zmiany cisnienia, np. zapomoca spalania wewnetrznego. Za srodek napedowy mate równiez sluzyc gaz otrzymany w inny sposób.Turbiny gazowe* do statków powietrz¬ nych oraz inne czesci pi&szyn napedzane przez te turbiny sa umieszczone we wspól¬ nej oslonie, najlepiej o ksztalcie dostoso¬ wanym do liaji pradu.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia postac wykonania wy¬ nalazku najdogodniejsza do napedu okre¬ tów; fig. la — szczegól odnoszacy sie do fig. 1; fig. 2 — odmiane przeznaczona rów¬ niez do okretów; fig. 3 — odmiane wyna¬ lazku dostosowana do statków powietrz¬ nych; fig. 4 — 7 — odmiany odpowiadaja¬ ce postaci wykonania wedlug fig. 3; fig. & i 9 przedstawiaja schematycznie inne od¬ miany wykonania wynalazku.Zespól wedlug fig. 1 posiada dwuotwo- towa turbine gazowa 10 o promieniowym przeplywie srodka napedowego. Jeden wal 12 turbiny gazowej umieszczonej w oslonie 13 jest polaczony z walem 14, podtrzymujacym wirnik 15 sprezarki 16.Drugi wal 11 jest polaczony z walem 17 zapomoca sprzegla 34, przyczem na wale 17 jest umieszczony wirnik 18 sprezarki 19.Na walach 11 i 12 osadzone sa kól¬ ka zebate 20 i 21, przyczem kólko 20 wspóldziala z kolem zebatem 22, osadzo- nem na wale 23. Na wale 23 sa osadzo¬ ne dwa kólka zebate 24 i 25 zazebiajace sie z kolami zebatemi 26 i 27 umieszczo¬ nemi na wale 28, sprzezonym ze smiglem 29 lub z walem 28 smigla. Wal posredni 23 posiada poza tent kolo zebate 30, zaze¬ biajace sie z kolem zebatem 31, które slu¬ zy do zlatany kierunku obrotu i które zko- lei zazebia sie z kólkiem zebatem 21 osa- dzonem na wale 12. Wszystkie kólka i ko¬ la zebate sa sztywno polaczone ze swemi walami, przyczem ruch obydwóch walów, obracajacych sie w kierunkach przeciw¬ nych, zostaje przeniesiony na ten sam wal posredni 23.Na wale 14 jest luzno osadzona turbi¬ na 32 o ruchu wstecznym, która moze byc odlaczona od walu 14 zapomoca sprze¬ gla klowego 33 M sprzegla innego typu.Równiez wal 17 moze byc sprzegany lub odlaczany od walu turbiny zapomoca po¬ dobnego sprzegla 34.Sprezarka 16 jest zaopatrzona w prze¬ wód wlotowy 35 doprowadzajacy spreza¬ ny srodek, najlepiej powietrze, i zaopa¬ trzony w zawór 36, oraz w przewód wy¬ lotowy 37. Sprezarka 19 jest zaopatrzona w przewody wlotowy 38 i wylotowy 39, polaczony z otworem wlotowym 35 spre¬ zarki 16, Zespól posiada poza tern druga dwu- ohrotowa turbine gazowa 40 o promienio¬ wym przeplywie srodka napedowego.Waly 41 i 42 tej turbiny napedzaja dwie sprezarki 44 i 43. Przewód 37 przewodzi czesciowo sprezony srodek napedowy ze sprezarki 16 do wlotowej polowy spre¬ zarki 43. Po silniejszem sprezeniu w sprezarce 43 srodek ten przeplywa prze¬ wodem 45 do sprezarki 44, bedacej spre¬ zarka wysokoprezna zespolu, w której podlega dalszemu sprezaniu, Srodek na¬ pedowy sprezony do cisnienia ostatecz¬ nego zostaje doprowadzany przewodem 46 do podgrzewacza 47, najlepiej typu re¬ generacyjnego, w którym sprezone po¬ wietrze zostaje podgrzane zapomoca spa¬ lin, uchodzacych z turbiny 10. W tym celu wylot turbiny 10 je&t polaczony prze¬ wodem 48 z podgrzewaczem 47. — 2 -Po podgrzaniu powietrza w podgrzewa¬ czu 47 zostaje ono doprowadzone przewo¬ dem 50 do komory spalania 49, w której zostaje ogrzane dzieki spalaniu we¬ wnetrznemu. Paliwo, zazwyczaj olej, do¬ prowadza sie do komory przez dysze 51 i spala sie w srodku sprezonym, przyczem, jesli tym srodkiem napedowym jest po¬ wietrze, to dodaje sie jeszcze tlen po¬ trzebny do spalania.Do ogrzewania moze byc uzyte rów¬ niez dowolne paliwo np. spirytus, benzy¬ na, nafta, pyl weglowy albo ropa naftowa.Spaliny powstajace w komorze 49 zo¬ staja doprowadzone do wysokopreznej turbiny gazowej 40. W turbinie tej naste¬ puje rozprezenie gazu przy jednoczesnem obnizeniu sie temperatury. Wylot turbiny jest polaczony z drugim przyrzadem pod¬ grzewajacym lub z druga komora spala¬ nia 53, w której gazy zostaja podgrzane dzieki spalaniu paliwa, doprowadzanego przez dysze 54. Tlen, pozostajacy jeszcze po spaleniu w komorze 49 zostaje teraz zuzyty calkowicie lub czesciowo, jesli srodkiem napedowym jest powietrze. Wy¬ lot komory spalania 53 jest polaczony przewodem 55 z wylotem turbiny 10, a za¬ pomoca przewodu 57 z wlotem turbiny wstecznej 32. W przewodzie 55 znajduje sie zawór 56^ a w przewodzie 57 zawór 58, zapomoca których to narzadów ogrzane gazy moga byc skierowywane badz do tur¬ biny niskopreznej 10, badz tez do turbiny wstecznej 32. Spaliny z turbiny 10 zosta¬ ja doprowadzone w opisany wyzej sposób przewodem 48 do regeneratora 47. Spali¬ ny turbiny wstecznej moga byc równiez doprowadzone do przyrzadu 47, ale w ni¬ niejszej odmianie ruch wsteczny rzadko fest potrzebny, wiec spaliny wypuszczane sa wprost nazewnatrz.W zespole tym powietrze o cisnieniu atmosferycznem podlega najpierw spreza¬ niu stopniowemu w sprezarkach 16, 43 i 44, przyczem zawór 35 jest otwarty, poczem nastepuje podgrzanie w przyrzadzie 47 i ogrzanie w komorze 49, zanim ten sro¬ dek napedowy zostanie doprowadzony do turbiny wysokopreznej 40, napedzajacej sprezarki 43 i 44. Po rozprezeniu i obni¬ zeniu temperatury w tej turbinie srodek napedowy zostaje ponownie podgrzany w komorze spalania 53. Podczas ruchu na: przód, przy otwartym zaworze 56 a zamknietym 58, gazy doplywaja do turbi¬ ny niskopreznej 10, gdzie ponownie podle¬ gaja rozprezeniu i oddaja cieplo. Gazy wylotowe przeplywaja z tej turbiny do re¬ generatora 47. W powyzszej postaci wy¬ konania wynalazku kólka zebate 20 i 21 sa sztywno osadzone na obydwóch walach turbiny 10 i sa stale polaczone z kolami wspóldzialajacemi z niemi. Dzieki temu obydwa waly turbiny, obracajace sie w kierunkach przeciwnych, posiadaja prawie zawsze jednakowa szybkosc obrotu, pro¬ porcjonalna do szybkosci obrotu walu smigla. Natomiast szybkosci obrotu walów 41 i 42 sprezarek, a wiec i sprezarek 43 i 44, sa zupelnie niezalezne od szybkosci obrotu walu smigla. Poza tern szybkosc obrotu jednego walu 41 sprezarki jest nie¬ zalezna od szybkosci obrotu drugiego wa¬ lu 42 sprezarki, wobec czego te szyb¬ kosci obrotu moga byc zmieniane zarów¬ no w stosunku do szybkosci smigla, jak i w stosunku do swych szybkosci. Dzieki temu sprawnosc sprezarek 43 i 44, t. j. ilosc i cisnienie powietrza, doprowadzanego do turbiny 10, moze byc zmieniana w zalez¬ nosci od wahan obciazenia walu 28 smigla.W razie zwiekszenia obciazenia po¬ mocna jest sprezarka 19, sluzaca do zwie¬ kszenia ilosci stopni sprezania. Zawór 36 zostaje zamkniety, a wal 17 zostaje spre¬ zony z walem 11 turbiny zapomoca sprzegla klowego 34, wobec czego spre¬ zarka 19 jest napedzana zapomoca tur¬ biny 10. Powietrze sprezone w tej spre¬ zarce 19 zostaje przeprowadzone przewo- — 3 —dcm 39 do sprezarki 16, która teraz dzia¬ la jako sprezarka posrednia, przyczem powietrze podlega dalszemu sprezaniu do wyzszego cisnienia niz przedtem, poczem powietrze to zostaje doprowadzone do sprezarek 43 i 44. W ten sposób otrzymu¬ je sie powietrze (ewentualnie w wiekszej ilosci) sprezone do wyzszego cisnienia.Podczas normalnego ruchu naprzód zawór 58 w przewodzie 57, prowadzacym do turbiny wstecznej 32, jest zamkniety.Turbina wsteczna moze podczas ruchu na¬ przód obracac sie luzno wraz z walem 14 lub tez moze byc wylaczona zapomoca sprzegla 33. Aby otrzymac ruch wsteczny walu 28 smigla zawór 56 nalezy zamknac, a otworzyc zawór 58. Srodek napedowy dochodzi wówczas do turbiny wstecznej, której ruch obrotowy zostaje przeniesiony za posrednictwem walów 14 i 12 na prze¬ kladnie zebata 21, 31, 30, 25, 27, a tern sa¬ mem i na wal 28 oraz smiglo 29. Podczas ruchu wstecznego napedzane sa zarówno wszystkie przekladnie zebate, jak rów¬ niez obydwa kola turbinowe i waly turbi¬ ny 10. Mozna jednak tego uniknac, stosu¬ jac odpowiednie sprzegla.Fig. la przedstawia takie urzadzenie sprzegajace, zapomoca którego waly turbi¬ ny 10 moga byc odlaczone od kólek zeba¬ tych 20 i 21 i unieruchomione podczas ru¬ chu wstecznego. Urzadzenie to posiada przesuwna tulejke 59, prowadzona w rowku 60, która obraca sie z walem 11 (albo 12) i w swych róznych polozeniach laczy (lub odlacza) kólko zebate 20 z wa¬ lem // (albo kólko 21 z walem 12). Jesli urzadzenie to jest zastosowane przy kól¬ ku 21 [20), wówczas wal 12 (11) powinien byc .podzielony na dWie czesci, z których jedna jest isztywno polaczona z kólkiem 21 (20), a druga czesc, podtrzymujaca tarcze tudbiny jest zaopatrzona w tuleje sprzegajaca 59. W razie potrzeby sposób rubhu lurbiny moze byc zmieniony przez zastosowanie odpowiednich sprzegiel. A wiec np. (podczas ruchu naprzód wal 11 i kólko 20 sa sprzezone, lecz wal 12 i kólko 21 sa rozlaczone, przyczem wal smigla pe¬ dzony jetet za .posrednictwem kól 20, 22, 24 i 26. Bieg Wsteczny osiaga sie przez wla¬ czenie i wylaczenie kola posredniego 31.Sprzegla moga byc klowe, cierne lub inne¬ go odpowiedniego rodzaju.Jesli wlaczenie odbywa sie w opisany wyzej sposób, t. j. tak, zfe jeden zespól kól zebatych przeinaczony jest do ruchu na¬ przód, a drugi do ruchu wtyl, wówczas, o-* czywiscie, waly 11 i, 12 nie sa sprzezone mechanicznie, lecz moga obracac &ie z róz- nemi szybkosciami. Sprezarki pracuja wówczas z rózhemi szybkosciataii, wyrów- nywujac 'w ten sposób wahania obciazenia urzadzenia.Podcfcasi krótkich okresów ruchu wstecz¬ nego wirnik 15 sprezarki 16 moze ewen¬ tualnie obracac sie z walem 14, niedostar- czajaci sprezonego powietrza do pozosta¬ lych sprezarek, które w tym przypadku miusza dostarczac sprezone powietrze nie¬ zaleznie od 'sprezarki 16. Wirnik 15 spre¬ zarki moze byc róKvniez polaczony z walem 14 zapomoca sprzegla i pozostawac nieru¬ chomym podczas ruchu wstecz.Rozruch zespolu odbywa sie zapomoca sprezonego (powietrza, pobieranego ze zbiornika lub ze sprezarki o napedzie elek¬ trycznym.Fig. 2 przedstawia inny przyklad wy¬ konania wynalazku, przyczem natzady, od¬ powiadajace narzadom wedlug fig. 1 po¬ siadaja te same oznaczenia.Dwuobrotowa turbina niskoprezna po¬ siada na wale 12 wftrnik 15 sprezarki 16.Wal // turbiny jest polaczony z walem 28 smigla za posrednictwem przekladni zeba¬ tej, Wtóra zmtniejsza szybkosc turbiny ii któ¬ ra posiada wal poislredW 61 z kolami zeba- temi 62 i 63. Koloi zebate 62 zazebia sie z kólkiem 64, osadzonem na wale 11 turbiny, a kólko zebate 63 zazebia sie z kolem zeba- tem 65, osadzonem na wale 28 smigla. — 4 -Dzieki takiemu umieszczeniu poszczegól¬ nych kól przekladni zebatej wal smigla i wal turbiny maja te sama os .geometryczna.Wszystkie czesci isa umieszczone we wspól¬ nej oslonie 13. W drugiej oslonie 66, umie¬ szczonej zboku oslony 13 i polaczonej z ta oslona, znajduje sie druga dwuobrotowa tuirbina promieniowa 40, której waly 41 i 42 podtrzymuja wirniki sprezarek 44 i 43.Czesc wlotowa sprezarki 16 jest pola¬ czona zapomoca wlotu 35 wprost z powie¬ trzem atmosferycznemu Czesc wylotowa jest polaczona kanalem 37 bezposrednio z czescia wlotowa sprezarki 43. Czesc wylo¬ towa tej sprezarki jest polaczona z wlotem 41 za posrednictwem przestrzeni miedzy oslona 66 a oslona turbiny. Sprezarki wiec umieszczone jedna pod druga tak, iz kanaly laczace je sa jak najkrótsze.Wylot 46 sprezarki wysokopreznej 44 jest polaczony z komora spalania 49, do której przez dysze 51 doprowadza sie pali¬ wo w opisany wyzej sposób, plrzyczem na- steptije ogrzanie. Komora spalania 49 jest polaczona wylotem 52 z turbina 40, w któ¬ rej srodek napedowy podlega "rozprezeniu i oddaje fcieplo. Pfrzez przewód wylotowy 40a srodek napedowy lub gaz zostaje do¬ prowadzony do komory spalania 53, do której przez przewód 54 doprowadza sie paliwo. Gazy ogjrzane w tej komorze sa do¬ prowadzone przewodem 55 do turbiny ni- skopreznej 10, gdzie ulegaja rozprezeniu i oddaja cieplo, poczelm zostaja wypuszczo¬ ne w powietrze nazewnatrz lub tez zostaja doprowadzone do regeneratora w celu wy¬ zyskania czesci ciepla tych gazów.W qplsanym wyzej przykladzie wyko¬ nania obydwie turbiny sa polaczone sze¬ regowo, jednakze za komora spallania 49 moga byc one polaczone równolegle, przy- czem komora 53 staje sie zbyteczna.Zespól wedlug tego przykladu wykona¬ nia, w którym waly obydwóch turbin sa wzgledem siebie równolegle, jest zbudowa¬ ny tak, ze zajmuje bardzo malo miejsca, przeto przewody miedzy poszczególnemi stopniami sprezania i rozprezania staja sie bardzo krótkie. Poza tern poszczególne sprezarki i wal smigla sa napedzane od wirników turbin, oddzielonych od siebie w ten spoisób, iz moga automatycznie i nieza¬ leznie od siebie naistawiac sie na taka licz¬ be obrotów, jaka jest potrzebna* by spre¬ zarki mogly dostarczac powietrza w takiej ilosci i o takiem cisnieniu, aby moc srodka napedowego uzyskana po ogrzaniu powie¬ trza do okreslonej temperatury, odpowia¬ dala mocy uzytecznej, jakiej winien do¬ starczac zespól walowi smigla. Zespól jest przeto regulowany glównie zapomoca zmiany ilosci doprowadzonego paliwa, dzieki czemu zostaje przedewszystkiem zmieniana moc srodka napedowego zapo¬ moca regulacji ilosci zawartego w nim cie¬ pla. Moc ta dzieli isie przytem automatycz¬ nie na poszczególne wirniki turbiny tak, iz otrzymuje sie zadana moc na wale smigla.Fig. 3 przedstawia inna odmiane wyko¬ nania wynalazku nadajaca sie zwlaszcza do statków powietrznych. Zespól posiada promieniowa turbine dWuobrotowa 10, zao¬ patrzona w dwa wydrazone waly 11 i 12, na których sa osadzone sprezarki nisko- prezna 16 i wysokoprezna 44. Sprezarki, odpowiadajace sprezarkom omawianym wyzej, posiadaja kilka stopni sprezania.Turbinai napedzane przez, nia sprezarki sa osadzone na tej samej osi geometryczne) i otoczone wspólna oslona 67, która stawia powietrzu mozliwie najmniejszy opór i zweza sie stozkowo ku przodowi4 az do pia¬ sty 68 smigla 29. Wal 28 smigla jest rów¬ niez ustawiony wspólosiowo Wzgledem wa¬ lów // i 12 turbiny. Wal 28 napedzany jest zapomoca walu // za posrednictwem prze¬ kladni, izmniejszajacej szybkosc, która to przekladnia posiada jeden lub kilka walów posrednich 61 oraz kola zebate 62 i 63, osa¬ dzone na tym wale i zczepione :z kólkiem zebatem 64, óisadzonem na wale // i z kól¬ kiem zebatem 65, osadzonem na wale 28 — 5 —smigla. Przekladnia zebata fest mnie- s&cfeona w oslonie, zwezajace} sie stozko¬ wa ¦¦•' Wlot 35 sprezarki meskopreznej 16 fest umieszczony 'pierscieniowo naokolo o- slony 67 i zwrócony do strumienia powie¬ trza, wytfwairzanega przez smiglo tale, iz powietrze to jest wtlaczane do sprezarki.Po-sprezeniu w sprezarce 16 powietrze zo¬ staje doprowadzone fdo (Sprezarki wysoko¬ preznej 44 przez pnzesfcrzeó 69\ zawarta miedzy oslona 70 turbiny a oslona 67. Wy¬ lot tej sprezarki jest polaczony z komora spalania 49, w której ostatecznie sprezone powietrze podlega ogrzaniu dzieki spalaniu paliwa, doprowadzanego przez dysze 51.Z komory spalania 49 doplywa srodek na* peidcifwy do turtriny 10 przez przewody 52a i 526/ Na rysunku przedstawiona jest tytko jedna komora spalania, Umieszczona na- zewmatrz oslony 67. Komora ta równiez po- siada ksztalt, odpowiadajacy najmniejsze¬ mu oporowi powietrza. Komora ta moze byc zastapiona przez kilka komór rozmie¬ szczonych: na sciance oslony i polaczonych równolegle wzgledem ruchu strumienia srodka napedowego. Wyiot 48 turbiny 16 jest zakonczony poza oslona wylotem 71, zwróconym wtyl, przyczem w tym wylocie 7/ptowstaje dzialanie ssace dzieki ruchowi powfetrzau a wiec powstaje medopreziiosc, która ima wazne znaczenie dla sprawnosci turbiny.W celu chlodzenia powietrzem sprezar¬ ki oslona 67 jest zaopatrzona w szereg o- fcworówr z których czesc fest zwrócona wtyl, aWy powietrze przeplywajace wzdluz ofcfcny moglo wchodzic, wzglednie ucho¬ dzic, przez te otwory.Na fig. 4 —'7 przedstawiono kilka od* raiab wykonania wynalazku wedlug fig. 3.Zespól wedlug fig. 4 posiada tylko Jed¬ na sfM^zarke 16, osadzona biny Iff. Wkft sprezarki jest pierscieniowy podoicie jak na fig. & Wal 28 smigla jest wspólosiowy z walami turbiny i napedzany zapomoca walu 11 za posrednictwem Jed¬ nego lub kifficu watów posrednich 61 i prze¬ kladni zebatej, opisanej wyzej. Sprezone powietrze, wytworzone w sprezarce, zo¬ staje ogrzane w komorze spalania 49, pez&z spalenie patiwa, doprowadzonego przez dysze 51, poczem zostafe doprowadzone do turbiny 10. Wylot 71 tej turbiny znajduje sie za wlotem 35 i jest zwrócony wtyl. W niniejszym przykladzie wykonania tylko jeden z walów turbiny napedza sprezarke, cala zas moc drugiego walu turfckiy zostaje calkowicie oddana smiglu 29.Zespól wedlug fig. 5 zgodny jest w o- góinyfch zarysach z urzadzeniem wedlug fig. 3, przyfczekn obydwa waly turbiny tO napedzaja sprezarki. Wedlug fig. 5 jednak sprezarka nishoprezma 16 jest napedzana zapomoca walu 12 turibiny, natomiast spre¬ zarka wysokoprezna 44 fest napedzana za- potnoca walu 11, który za posrednictwem przekladni zebatef i walu posredniego 61, napedza wal 28 smigla. Wlot 35 sprezarki nlskbpreznej 16 jest i w tym przypadku pierscieniowy i zwrócony do strumienia po¬ wietrza. Przez przewód 37 powietrze fest przewodzone ze sprezarki niskopreznej 16 do wysokopreznej 44. W opisany wyzej sposób powietrze zostaje podgrzane w ko¬ morze spalania 49. Wylot 71 turbiny 10 fest zwrócony wtyl i tak umieszczony wzgledem wlotu 37, aby spalmy nie mogly byc wtlaczane przez ped powietrza do sprezarki 16.Fig. 6 przedstawia wiekszy izespól do statków powietrznych z dwiema turbinami gazowemi i dwiema sprezarkami. Turbi¬ na niskoprezna tO znajduje sie w przed¬ niej czesci oslony 67, wspólnej dla wszyst¬ kich czesci, a wal 11 tej turbiny jest polaczony w opisany wyzej sposób* zapo¬ moca walu posredniego 61 i .przekladni z walem 28 smtgla. Turbina wysokoprezna 4& znajdHife sie w tylnej czesci oslony L fest oddzielona od turbiny 10 zapomoca spre- — 6 —Zarki niskojpreznej 16. W danym przykla¬ dzie wykonania obydwie przeciwlegle tar¬ cze turbinowe turbin 10 i 40 sa osadzone na wspókiym Wale 73, na którym jest poza tem osadzony wirnik sprezarki 16. Drugi wal 41 turbiny 40 podtrzymuje wirnik sprezar¬ ki wysokopreznej 44, umieszczony za turbi¬ na 40 'w oslonie 67. Wlot 35 sprezarki ni- skopreznej 16 jest tak samo pierscieniowy i 'zwrócony w kierunku pnzeciwfrym do ru¬ chu powietrza, spowodowanego smiglelm 9.Poprzez przewód 37 powiefeze przeplywa ze sprezarki 16 do sprezarki wysokoprez¬ nej 44, dk^d nastepnie przeplywa przez ko¬ more spalania 49 do turbiny 40. Gdy sro¬ dek napedowy przeplynie przez te turbine, zostaje on ponownie podgrzany w komo¬ rze spalania 53, do której doprowadza sie paliwoi przewodelm 54, poczem srodek na¬ pedowy przechodzi do turbiny niskoprez- nej 10. Równiez w tej odmianie wykonania wylot 71 turbiny niskopreznej 10 jest zwró¬ cony wtyl i znajduje sie za wlotem 35.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 zespól sklada sie z; dwóoh turbin i trzech sprezarek. Turbina niskoprezna 10 znaj¬ duje sie w przedniej czesci oslony 67, a jej wal 11 napedza w opisany wyzej spo¬ sób wal smigla 28, natomiast drugi wal 12 lub przedluzenie tego walu posiada wirnik sprezarki 'niskopreznej 16. Turbina wyso¬ koprezna 40 znajduje sie za turbina 10 i napedza zapomoca walu 42 sprezarke po¬ srednia 43, a zapomoca walu 41 sprezar¬ ke wysokoprezna 44.Przeplyw powietrza i srodka napedo¬ wego przez, zespól jest taki sam, jak opi¬ sano wyzej. Wlot 35 jest równiez zwróco¬ ny ku smiglu 29 w kierunku przeciwnym do ruchu powietrza wytworzonego przez smiglo. Wylot sprezarki niiskoprezbej 16 jest polaczony przewodem 37 ze sprezar¬ ka posrednia 43, której wylot zkolei jest polaczony przewodem 45 ze sprezarka wy¬ sokoprezna 44. W komorze spalania 49 po¬ wietrze jest podgrzane przez spalenie pa¬ liwa, doprowadzonego przez dysze 51. W komorze spalania 53 doprowadza sie pali¬ wo przez dysze 54, przez, co srodek nape¬ dowy podgrzewa sie. Komora spalania 53 posiada scianki zewnetrzne 74 i wewnetrz¬ ne 75, miedzy któremi pozostaje pierscie¬ niowa przestrzen. Paliwo doprowadzone spala sie w komorze wewnetrznej, nato¬ miast przez przestrzen zawarta miedzy o- bydwlema sciankami 74 i 75 przeplywa po¬ wietrze chlodzace, doprowadzone przewo¬ dem 76 ize isprezarki posredniej. Przewód 76 jest polaczony z ta czescia zespolu spre¬ zarkowego, gdzie cisnienie jest takie samo jak i w komorze 53. Powietrze przeplywa¬ jace miedzy podwójnemi sciankami zapo¬ biega przejsiciu wytworzonego ciepla do ze¬ wnetrznej scianki 74 i chroni mniej wy- trizymale czesci przyrzadu. Równiez prze¬ wody rozgalezione 52a i 526 miedzy komo¬ ra 53 a wlotelm turbiny gazowej 10 posia¬ daja podwójne scianki, stanowiace prze¬ dluzanie scianek 74 i 75. Srodek napedo¬ wy, doprowadzany do turbiny 10, stanowi wiec gaz ogrzany do wysokiej temperatu¬ ry i otoczony warstwa powietrza o tempe¬ raturze nizszej. Goracy gaz nie moze wiec zetknac sie z mniej odpornemi na wysokie temperatury sciankami lub narzadami w turbinie, gdyz zapobiega temu powietrze mniej gorace, przyczem obydwa srodki na¬ pedowe o róznych temperaturach mieszaja sie dopiero w turbinie lub w systemie lo¬ patek turbiny.Komora spalania takiej konstrukcji mo¬ ze byc zastosowana, oczywiscie, we wszyst¬ kich przykladach wykonania wynalazku, opisanych wyzej. Na fig. 3 przedstawiona jest taka wlaskiie konstrukcja, w której go¬ racy srodek napedowy przeplywa przez przewody wewnetrzne 75a i 756, stanowia¬ ce przedluzenie przewodów 52a i 526, w rurkach zas zewnetrznych przeplywa zim¬ ny srodek napedowy.We wszystkich przykladach wykonania wedlug fig. 3 — 7 stosuje sie jedna lub kil- — 7 —ka ^prezarefk napedzanych zapomoca wir¬ nika turbiny, który nie oddaje swej mocy uzytecznej -walowi smigla. Liczba obrotów tych sprezarek moze byc zmieniana w, sto¬ sunku 'do liczby obrotów walu smigla, a wiec moze byc dostosowana automatycznie do wahan obciazenia walu smigla. Dwu- obrotowe tudbitay gazowe zastosowane w tym przypadku maja sklonnosc do zmiany swych szybkosci, by wyrównywac wahania obciazenia walu sbnigla. Jesli np. szybkosc smigla maleje, a tern samem maleje szyb¬ kosc walu smigla, wówczas zmniejs«za sie równiez szybkosc odpowiedniego wirnika turbiny, Wskutek czego liczba obrotów dru¬ giego wirnika tej turbiny wzrasta. Spre¬ zarka, osadzona na wale tego wirnika za¬ czyna wiec obracac sie szybciej i dostar¬ cza wieksza ilosc srodka napedowego, wo¬ bec czego turbina napedzajaca stiiiglo o- trzymuje wieksza ilosc srodka napedowe¬ go, a wiec wytwarza wieksza moc, wyrów- nywujac zwiekszone obciazanie.Oczywiscie, na walach turbin moga byc osadzone równiez inne maszyny pomocni¬ cze, np. generatory lub inne.Poza tetoi mozliwe sa równiez odmiany opisanych urzadzen. Fig. 8 przedstawia bardzo schematycznie ztespól, który unoze byc umieszczony w oslonie, jak opisano przy urzadzeniach wedlug fig, 3 — 7. W tej odlmianie wal 11 turbiny 10 napedza smiglo 29 zapomoca przekladni zebatej, zawierajacej wal posredni 61, natomiast drugi Val 12a napedza sprezarke 16. Wal 12a jest wydrazony i osadzony na wale 11. Zarówno sprezarka jak i smiglo znaj¬ duja sie z tej samej strony turbiny, pozo¬ stawiajac po drugiej stronie miejsce na in¬ ne urzadzenia.Fig. 9 przedstawia inna odmiane, taa- dajaca sie do statków powietrznych. Zespól ten posiada turbine 10, której jeden wal 11 napedza sprezarke 16 i za posrednictwem przekladni i 'Walów posrednich 61 napedza smiglo 29. Drugi zas wal 12 napedza spre¬ zarke 44, a za posrednictwem przekladni i walów posrednich 61a obraca smiglo 29a.Turbina napedza wiec dwie sprezarki i dwa smigla, pTzyczem wszystkie te czesci sa u- mieszczone na geometrycznej osi turbiny i moga byc osloniete plaszczem, uksztalto¬ wanym wedlug linji pradu. Zastosowanie turbin dwuobrotowyoh o promieniowym przeplywie srodka •napedowego posiada w razie napedu smigla wiele zalet, zwla- sizcza dla statkóW powietrznych. Turbina taka umozliwia budowe bardzo zwartego zespolu silnikowego, który daje sie umie¬ scic w oslonie zawierajacej wszystkie cze¬ sci maszyn. Waly poszczególnych obraca¬ jacych sie czesci moga byc umieszczone wspólosiowo. Dzieki temu, ze tarcze turbin i sprezarek obracaja sie w przeciwnych kierunkach, zostaje zniweczone dzialanie giroslkopowe, wywolane przez obracajace sie masy. Zniweczenie tych zjawisk jest waztae szczególnie w statkach powietrznych ze Wzgledu na statecznosc. Poza tetai waly w turbinach dwuobrotowych moga obracac sie z rózneimi szybkosciami, co powoduje, jak wspomniano wyzej, automatyczne do¬ stosowywanie sie liczby obrotów sprezar¬ ki, która wytwarza odpowiednia ilosc po¬ wietrza o odpowiedniem cisnieniu.Promieniowa turbina dwuobrotowa wy¬ maga równiez bardzo malo miejsca i posia¬ da bardzo maly ciezar w stosunku do wy¬ tworzonej mocy uzytecznej. Np. zespól turbiny gazowej o mocy 2000 KM moze po-, siadac najwieksza srednice 1,2 tai. Jest to mozliwe, poniewaz sama turbina posiada srednice tylko okolo 0,6 m, a srednica (sprezarek moze byc bardzo mala. Turbina dwuobrotowa o promieniowym przebiegu srodka napedowego zabiera równiez malo miejsca w kierunku swej osi, a wiec nada¬ je sie znakomicie zarówno do statkó'w wod¬ nych jak i powietrznych, przyczem mozna umiescic kilka turbin i kilka sprezarek, któ¬ rych waly tworzylyby wzajemne przedlu¬ zenie. — 8 —Przekladnia zebata miedzy walem tur¬ biny a walem smigla moze byc zastapiona przekladnia elektryczna, w postaci np. pradnicy, osadzonej na wale turbiny i za¬ silajacej silnik, osadzony na wale smigla.Taka przekladnia moze byc uzyta do prze¬ niesienia mocy turbiny na kilka walów smigiel.Opisana /przekladnia zebata miedzy walem turbiny a walem smigla moze byc zastapiona inna przekladnia dowolnej kon¬ strukcji, np. przekladnia hydrauliczna, luib tez przekladnia taka moze byc izupelnie zbyteczna, jesli smiglo ma posiadac te sa¬ ma ilosc obrotów co i turbina.Zespól wedlug wynalazku moze byc stosowany do kazdego dowolnego srodka napedowego ogrzewanego zapomoca we¬ wnetrznego spalania. Sprezarki moga spre¬ zac równiez srodek odmienny od powie¬ trza, jak równiez do ogrzania mozna sto¬ sowac dowolne paliwo, byle tylko istnialy warunki wewnetrznego spalania, t. j. z re¬ guly ilosc tlenu powinna byc wystarcza¬ jaca. PL