Wynalazek dotyczy wentylatorów, dmu¬ chaw lub odsrodkowych sprezarek, zwla¬ szcza wirujacych ze znaczna szybkoscia, pedzonych wiec bezposrednio przez turbi¬ ne parowa lub szybkobiezny silnik elek¬ tryczny.Jedno z zadan wynalazku polega na zbudowaniu wirnika, któryby przez swa wytrzymalosc, ciezar i ksztalt nadawal sie do bardzo znacznej szybkosci. Osiagamy to w ten sposób, ze lopatki kola tworza z walem jedna calosc, przez co z jednej strony otrzymuje sie niezbedna wytrzy¬ malosc, z drugiej zas powieksza sie szybkosc wentylatora, zwana krytyczna.Drugie zadanie wynalazku polega na doprowadzaniu powietrza do kazdego sze¬ regu lopatek w ten sposób, by straty wsku¬ tek uderzen zostaly mozliwie obnizone.Cecha ta posiada szczególne znaczenie dla najczesciej stosowanej konstrukcji kola, wedlug której powietrze doprowadza sie miedzy promieniste lopatki, przylegle do osi kola. Cel ten osiagamy przez utworzo¬ ne wpoblizu wlotu do komory wirnika ka¬ naly kierownicze, przeksztalcajace cisnie¬ nie powietrza przeciskajacego sie przez komore na szybkosc, która jest skierowa¬ na w strone obrotu kola, wskutek czego srodek napedny otrzymuje bieg kolo osikola, zblizony do szybkosci wirowania kola.Dalszem dazeniem wynalazku jest ta¬ ka budowa kola i slimaka, aby straty przy przejsciu z przestrzeni kola, utworzonego przez kanal* miedzylopatkowy wirnika i boki, do odpowiedniej przestrzeni sasied¬ niej pary lopatek, powstajace w szczeli¬ nie ml&$$y bocanemi' scianami czolowemi lopatek kola i sasiedniemi scianami kadlu¬ ba komory aparatu, byly mozliwie naj¬ mniejsze. Wynalazek daje moznosc wyko¬ nac dostatecznie szerokie lopatki kola, aby uniknac trudnosci mechanicznych, kiedy wirnik obraca sie ze znaczna szybkoscia, w czasie kiedy odplyw gazów jest niewiel¬ ki, a slimak otaczajacy komore wirnika — ciasny. Budowa odznacza sie tern, ze sli¬ mak jest znacznie wezszy dalej od osi, niz przy koncach lopatek i tern samem od ko¬ mory wirnika.Rysunek przedstawia w postaci przy¬ kladu jeden ze sposobów wykonania przed¬ miotu wynalazku; fig. V unaocznia piono¬ wy przekrój wedlug linji 1—1 fig. 2„ fig. 2 przekrój wedlug linji 2—2 fig. 1, fig. 3 przekrój wedlug linji 3—3 fig. 1 (w mniej¬ szej podzialce).Opona a\ dmuchawy odsrodkowej po¬ siada doplyw b dla powietrza, który prze¬ ksztalca sie w pierscieniowa komore wlo¬ towa c, ta zasj laczy sie przy osi z komo¬ ra wirnika d, otoczona przez slimak e, który na obwodzie zewnetrznym laczy sie z komora wlotowa c1, polaczona ze swej strony wpoblizu psi z komora d1 wirnika o Wysokiem cisnieniu. Na obwodzie komora d1 laczy sie ze zwykla slimacznica zbior¬ cza f. Kadlub dmuchawy zaopatrzony jest w lozyska g, w których obracaja sie czopy zwezonego walu / wirnika h.Wirnik posiada szereg promieniowych lopatek i, pracujacych w komorze d, oraz drugi promieniowy rzad lopatek i1, obra¬ cajacy sie w komorze wysokiego cisnienia d1. Obracajace sie wal, lopatki i, i1 oraz czopy / stanowia jedna calosc. Taka bu¬ dowa jest bardzo odpowiednia przy zada¬ nych znacznych szybkosciach obrotu oraz gdy maszyna ma dzialac ponizej swej szybkosci krytycznej.Szybkosc krytyczna walu danej dlugo¬ sci wzrasta, jak wiadomo, wraz ze wzro¬ stem sztywnosci (wytrzymalosci) walu i osadzonych na nim czesci. Urzadzenie po¬ wyzsze tworzy zlaczenie walu z lopatkami o najwyzszej wytrzymalosci i sztywnosci, jakie sa mozliwe dla danej rozciaglosci lqpatek w kierunku promienia oraz danej srednicy kola, zataczanego przez wierz¬ cholki lopatek. Urzadzenie to umozliwia przeto nadanie wiekszej szybkosci obwo¬ dowej wierzcholkom lopatek. Poniewaz dalej wewnetrzne krawedzie lopatek leza blizej osi walu, nizby to bylo mozliwem przy zastosowaniu oddzielnej piasty, sred¬ nice kola, zataczanego przez krawedzie lopatek przy danej ich rozciaglosci w kierunku promienia, mozna uczynic mniej¬ sza, niz zazwyczaj. Podobna budowa po¬ zwala ze swej strony na powiekszenie szybkosci katowej przy okreslonej szybko¬ sci obwodowej. Oprócz tego osobliwa za¬ leta dmuchawy opisanego rodzaju polega na doprowadzaniu sprezanego powietrza do lopatek mozliwie najblizej osi wirnika, a uklad lopatek wraz z walem z jednolitej sztuki umozliwia wlot powietrza mozliwie jak' najblizej od osi wirnika.Celem obnizenia strat od uderzen, po¬ wstajacych przy wlocie sprezanego powie¬ trza lub gazu do odstepów miedzy lopat¬ kami wirnika, stosujemy wpoblizu i okolo otworu doplywowego kazdej komory mie- dzylopatkowej szereg kanalów, utworzo¬ nych przez kierujace lopatki i oznaczo¬ nych na rysunku w komorze niskiego ci¬ snienia przez k i wysokiego cisnienia przez k1. Lopatki kierujace sluza do prze¬ ksztalcenia cisnienia, doplywajacego do olpowiedniego miejsca wlotu gazu, na szybkosc i do udzielenia osrodkowi naped- — 2 —nemu szybkosci obrotowej w tym samym kierunku i tej samej wielkosci, jakie zdra¬ dza na swym obwodzie wirnik.Dzieki temu urzadzeniu gazy wlatuja do wirnika bez uderzen, które musialoby inaczej zachodzic wskutek bezposredniej zmiany szybkosci lub kierunku. Urzadze¬ nie to zmniejsza wiec tak zwane straty od uderzenia, powstajace zwykle przy wlocie cieczy napednej do wirnika. Bardzo to istotna cecha wynalazku, zwlaszcza przy zastosowaniu wirnika w mowie bedacego rodzaju, w którym lopatki wykonano pro¬ mieniowo i zaczynaja sie tui na wale ob¬ rotowym..Lopatki k i k1 mozna stosowac badzto same, badz z lopatkami /, sluzacemu do kierowania srodka napednego z obwodu zewnetrznego komory wlotowej c kazdego wirnika do miejsca wlotu i zapobiegania powstawaniu wirów, które pochlaniaja energje. W praktyce godne jest polecenia zachowanie lopatek kierujacych /.Pierscieniowe slimaki e i e1, polaczone obwodem wewnetrznym z komorami wir¬ ników, sa znacznie wezsze od krancowych krawedzi lopatek wirników. Taka budowa posiada dwie zalety, szczególnie istotne dla wirników ze znaczna szybkoscia. Prze- dewszystkiem grubosc slimaka okreslaja warunki dzialania, a zwlaszcza przeplyw srodka napednego, przetlaczanego z ko¬ mory wirnika do otaczajacego slimaka.Gdy ilosc przetlaczanego w ten sposób srodka napednego jest stosunkowo nie¬ wielka i wskutek tego slimak stosunkowo waski, to dotychczasowa praktyka, zgod¬ nie z która dawano koncom lopatek wir¬ nika szerokosc tak nieznaczna lub mniej¬ sza, niz szerokosc slimaka, prowadzi do lo¬ patek wirnikowych, które sa za waskie i niedosc wytrzymale wzgledem obciazen, którym podlegaja. Druga zaleta jeszcze wazniejsza, w pewnych warunkach pracy, od poprzedniej jest to, ze straty w szcze¬ linie, powstajace miedzy przestrzenia, u- tworzona przez pare lopatek wirnikowych, otwarta ku krawedziom bocznym tych lo¬ patek, oraz odpowiedniemi przestrzeniami, utworzonemi przez sasiednie pary lopatek przez szczeline, pozostajaca z konieczno¬ sci miedzy bocznemi krawedziami lopatek wirnikowych i bocznemi scianami opony komory wirnikowej, zostaja znacznie zmniejszone dzieki wiekszej szerokosci lopatek, która mozna osiagnac skoro nie ogranicza jej juz szerokosc slimaka.Podobne obnizenie strat pochodzi stad, ze calkowite cisnienie, wywierane przez kazda lopatke wirnika na powietrze, prze¬ plywajace przez kanal, utworzony przez te wlasnie! i sasiednia lopatki, jest scisle okreslone i stale dla danych ilosci przeply¬ wu i dla okreslonych cisnien, przy których powietrze doplywa do wirnika i opuszcza go. Cisnienie jest przeto niezalezne od sze¬ rokosci lopatek wirnika. Jezeli wiec lo¬ patki wirnika beda waskie, to róznica ci¬ snienia na cm2 powierzchni lopatki zprzo- du i ztylu kazdej lopatki (w kierunku ob¬ rotu) bedzie stosunkowo znaczna, podczas gdy w przypadku, kiedy lopatki sa dpsc szerokie, róznica cisnien jest mala. Im prze¬ to powierzchnia lopatek jest wieksza, tern mniejsza jest róznica cisnien pomiedzy przeciwleglemi stronami lopatki. Zmniej¬ szanie róznicy cisnienia na stronach prze¬ ciwleglych kazdej lopatki prowadzi bezpo¬ srednio do odpowiedniego zmniejszenia strat szczelinowych na obu bocznych kra¬ wedziach lopatki i do odpowiedniego zmniejszenia strat energji wyniklych ze strat szczelinowych.Opisane powyzej urzadzenia sa równie przydatne do dmuchaw jedno- jak i wielo¬ stopniowych, szczególnie jednak korzystne w tym ostatnim przypadku, który, jak wia¬ domo, jeszcze poteguje trudnosci, napoty¬ kane juz przy budowie dmuchaw jedno- stopniowych. Urzadzenia te mozna oczy¬ wiscie zmieniac, nie wybiegajac poza gra¬ nice niniejszego wynalazku, który nie po- — 3 —lega oczywiscie na nieodzownem stosowa¬ niu wszystkich tych cech, o których byla mowa powyzej. PL