Wynalazek dotyczy walów korbowych do silników z ukladem cylindrów w gwia¬ zde, nadajacych sie do rozmaitych celów, a zwlaszcza do zastosowania w lotnictwie.Wynalazek niniejszy dotyczy takich silników z ukladem cylindrów w gwiazde, w których tarcza rozrzadcza jest polaczo¬ na z korbowodem glównym lub stanowi z nim jednolita calosc, wieksza zas liczba korbowodów pomocniczych jest polaczona przegubowo ze wzmiankowana tarcza roz¬ rzadcza.Glównym celem wynalazku jest upro¬ szczenie ksztaltu sworzni przegubowych, na które zakladane sa korbowody pomoc¬ nicze, przyczem sworznie, wykonane we¬ dlug wynalazku, moga byc latwo zaklada¬ ne i wyjmowane.Wynalazek ma takze na celu uproszcze¬ nie zakladania tych sworzni oraz zapew¬ nienie nalezytego zamocowania ich po za- lozeniu.Urzadzenie wedlug wynalazku jest wy¬ posazone w celu zrównowazenia glowicy korbowodu glównego i korb w znane prze¬ ciwwagi.Wynalazek ma na celu ponadto zwiek¬ szenie wytrzymalosci mechanicznej zespo¬ lu czesci walu korbowego oraz zmniejsze¬ nie liczby czesci skladowych tego zespolu, ciezaru obracajacych sie czesci oraz cie¬ zaru przeciwwag.Wedlug wynalazku do ryglowania sworzni przegubowych . za#osowany jest pierscien? limieszczony ifa tarczy rozrzad- czej. Korbowód glówny jest zespolony w jedna calosc z podwójna tarcza rozrzadcza w ten sposób, iz jego glowica jest wyposa¬ zona w dwa kolnierze pierscieniowe z o- tworami, w których osadzone sa sworznie przegubowe, przyczem korbowody pomoc¬ nicze sa osadzone na swych sworzniach przegubowych miedzy kolnierzami glowicy korbowodu glównego. Sworznie te posiada¬ ja wyciecia, w które zachodzi pierscien ry¬ glujacy, zabezpieczajacy sworznie przed obracaniem sie i przesuwaniem w kierunku podluznym. Pierscien ten jest przeciety, aby mozna go bylo zakladac z latwoscia w wyciecia sworzni i z nich wyjmowac. Pier¬ scien ryglujacy jest osadzony w przezna- czonem do tego celu wycieciu tak, iz mo¬ ze byc przekrecany dookola osi glowicy, o- raz posiada wglebienie, które po odpowied- niem nastawieniu pierscienia wzgledem da¬ nego sworznia przegubowego umozliwia wyjecie tego sworznia z kolnierzy glowicy korbowodu glównego. Sworzen zas korbo¬ wodu glównego jest zabezpieczony zapo- moca przetyczki i zachodzi równiez w wy¬ ciecie wzmiankowanego pierscienia ryglu¬ jacego, wskutek czego pierscien ten jest za¬ bezpieczony przed obracaniem sie. podczas pracy silnika. Pomiedzy czopem, tworza¬ cym wykorbienie walu, i glowica korbowo¬ du umieszczona jest panewka, zaopatrzo¬ na w wyciecie, w którem przytrzymywany jest pierscien ryglujacy, co zapobiega prze¬ suwom glowicy korbowodu glównego wzdluz wzmiankowanego powyzej czopa.Wal korbowy sklada sie z dwóch cze¬ sci, z których kazda posiada skierowane wbok ramie korbowe, przyczem jedno ra¬ mie korbowe jest wyposazone w wydrazo¬ ny czop, w który wchodzi wystep drugiego ramienia korbowego. W innym przykladzie wykonania osiaga sie podobne wyniki za- pomoca dwóch pierscieni zaciskowych, o- sadzonych w przeciwleglych rowkach na koncach sworzni przegubowych i zapobie¬ gajacych osiowym przesuwom tych sworz¬ ni w obu kierunkach. W tym przykladzie wykonania stosuje sie sprezynujace pier¬ scienie zaciskowe, osadzane w wycieciach kolnierzy glowicy korbowodu glównego.Rysunek przedstawia cztery przyklady wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia wal korbowy wedlug wyna¬ lazku z czescia korbowodu pomocniczego w widoku zboku; fig. 2— w przekroju po¬ dluznym wzdluz lin ji 2 — 2 na fig. 5; fig. 3 — w przekroju podluznym wzdluz linji 3 — 3 na fig. 4; fig. 4 — wal wedlug fig. 1 w widoku czolowym, przyczem uwidocz¬ nione sa tylko dwa zalozone korbowody pomocnicze; fig. 5 — w przekroju wzdluz linji 5 — 5 na fig. 2; fig. 6 — jedna z cze¬ sci panewki w widoku perspektywicznym; fig. 7 — druga czesc panewki oraz czesci, kojarzone z nia, w widoku perspektywicz¬ nym; fig. 9 — przyklad odmiany wykona¬ nia wynalazku w przekroju poprzecznym; fig. 10 — w przekroju podluznym wzdluz linji 10 — 10 na fig. 9; fig. 11 — w prze¬ kroju podluznym wzdluz linji 11 — 11 na fig. 9; fig. 12 — panewke w widoku per¬ spektywicznym; fig. 13 — pierscien ryglu¬ jacy wedlug fig. 9 w widoku perspektywicz¬ nym; fig. 14 — sworzen przegubowy w wi¬ doku perspektywicznym; fig. 15 — nastep¬ na odmiane wykonania glównego korbo¬ wodu i jego glowicy w widoku zboku, cze¬ sciowo w przekroju; fig. 16 — w przekro¬ ju podluznym wzdluz linji 16 — 16 na fig. 15; fig. 17 — sworzen przegubowy w wido¬ ku perspektywicznym; fig. 18 — pierscien zaciskowy; fig. 19 — nastepna odmiane walu korbowego w widoku zboku; fig. 20— w widoku czolowym od prawej strony fig. 19; fig. 21 — w przekroju podluznym wzdluz linii 21 — 21 na fig. 20; fig. 22— w widoku zboku, czesciowo w przekroju ze¬ spól korb, przyczem pozostale czesci urza¬ dzenia nie zostaly uwidocznione w celu u- — 2 —proszczenia rysunku; fig. 23 — w przekro¬ ju poprzecznym wzdluz linji 23 — 23 na fig. 22, a fig. 24 — klucz w widoku per¬ spektywicznym.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 — 8 silnik posiada dziewiec cylindrów, rozmieszczonych promieniowo dookola wspólnej osi. Mozna oczywiscie zastosowac wieksza lub mniejsza liczbe cylindrów. Wal 1 tworzy wal glówny, napedzany zapomo- ca wszystkich poszczególnych tloków silni¬ ka. Wal ten sklada sie z dwóch czesci 2, 3. które po zlozeniu sa wspólosiowe, przy- czem kazda z czesci jest zaopatrzona w ra¬ mie korbowe. Czesc 2 walu jest zaopatrzo¬ ne w ramie 4, skierowane prostopadle do cisi walu. Ramie to moze byc wykonane lacznie z walem jako jednolita calosc lub tez moze byc polaczone z nim w dowolny sposób.Czesc 3 walu jest wykonana równiez ja¬ ko jednolita calosc z ramieniem 5, skiero- wanem równolegle do ramienia 4. Oczywi¬ scie ramie to moze stanowic takze oddziel¬ na od walu czesc. Ramie 4 jest przedluzo¬ ne w kierunku przeciwnym i tworzy ramie 6, zaopatrzone w przeciwwage 7. Podobnie ramie 5 jest zaopatrzone w przedluzenie, stanowiace ramie 8, wyposazone w prze¬ ciwwage 9.Ramie korbowe 4 jest zaopatrzone (fig. 2) w czop 10, wykonany w ksztalcie nasa¬ dy rurowej i skierowany prostopadle do te¬ go ramienia. Na czopie znajduje sie obrze¬ ze 11, do którego przylega panewka. Czop 10 posiada wydrazenie osiowe 12, w ra¬ mieniu zas 4 wykonany jest otwór 13, wspólosiowy z wydrazeniem 12, przezna¬ czony do zakladania przezen sruby 14. Ra¬ mie 4 posiada wglebienie 15, w którem mie¬ sci sie leb 16 sruby 14, Trzpieniek 17 jest wstawiany przez odpowiedni otwór ramie¬ nia 4 w wyciecia w lbie 16 sruby w celu zabezpieczenia sruby przed niepozadame- mi ruchami lub jej obluznianiem sie wsku¬ tek wstrzasów.Ramie 5 posiada posrodku wystep i8 (fig. 2), zachodzacy w wydrazenie 12 czo¬ pa 10, Ramie 5 jest równiez zaopatrzone w obrzeze 19% zachodzace iia koniec czopa 10% wskutek czego ramie 5 obejmuje czop 10 od wewnatrz i od zewnatrz, przyczem czesci te sa scisle wspólsrodkowe. Sruba 14 jest wkrecana w gwintowany otwór wyste¬ pu 18, wskutek czego sruba ta sluzy do mocnego laczenia ramion 4 i 5 ze soba.Korbowód 20 jest glównym korbowo- dem silnika, którego cylindry nie sa uwi¬ docznione na rysunku. Glowica korbowo- du 20 jest zaopatrzona w dwa kolnierze pierscieniowe 21, 22, rozmieszczone w pewnej odleglosci od siebie i tworzace lacznie tarcze rozrzadcza. Do tych kol¬ nierzy przymocowane sa przegubowo wszystkie pozostale korbowody silnika.Cylindryczna glowica korbowodu 20 ota¬ cza czop 10 i miesci sie pomiedzy wspo- mnianemi kolnierzami 21', 22. Czesci te mozna wykonac takze jako czesci od¬ dzielne i polaczyc ze soba w odpowied¬ ni sposób. Glowica korbowodu posiada o- twór osiowy 24 o srednicy, odpowiada¬ jacej zewnetrznej srednicy panewki, ota¬ czajacej czop 10. Na fig. 1 — 8 panewka sklada sie z dwóch polówek, nasunietych na czop 10. Jedna z polówek (25) panewki, posiadajaca postac tulejki i wyposazona w kolnierz 26, jest nasunieta na czop 10 az do obrzeza 11, do którego przylega kolnierz 26. Kolnierz 26 jest zaopatrzony w wyciecie 27, którego przeznaczenie zostanie opisane ponizej.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania czesc 25 stanowi polowe calej pa¬ newki, chociaz stosunek ten nie koniecz¬ nie musi byc zachowany. Druga czesc 28 panewki równiez jest nasunieta na koniec czopa 10, przyczem przylega do obrzeza 19 ramienia 5. Ta czesc panewki posia¬ da kolnierz 29 z wycieciem 30.Wszystkie korbowody pomocnicze sa polaczone z kolnierzami 21, 22 jednako- — 3 —wo. Kazdy 2 tych odlaczalnych korbowo- dów 31 gubowym 33, umieszczonym w otworach 32 kolnierzy 21, 22 i przesunietym przez glowice 34 korbowodu pomocniczego. Kaz¬ dy z tych sworzni, posiadajacych po¬ stac tulejki, przylega do kolnierza 26 czesci 25 panewki, przez cer zapobiega sie przesuwowi sworznia w kierunku po¬ dluznym w jedna strone.W celu zabezpieczenia sworzni prze¬ gubowych przed przesuwem w druga stro¬ ne zastosowany ijest pierscien ryglujacy 36, zaopatrzony w wystep wewnetrzny 31', wskutek czego posiada obrzeze 38, zachodzace na odpowiedni wystep 30 pa¬ newki 26. Brzeg 39 pierscienia 36 przy¬ krywa powierzchnie obwodowa kolnierza 29 panewki 26 (fig. 2). Pierscien 36 po¬ siada taka srednice zewnetrzna, ze siega az do wyciec 35, wykonanych na koncach sworzni 33, wskutek czego brzegi tych wyciec przylegaja do pierscienia 36, przy- czem zapobiega on przesuwaniu sie sworzni 33 w kierunku podluznym. Pier¬ scien 36 jest zaopatrzony w wyciecie 40, w którem miesci sie czesc lba sruby 41, osadzonej w otworze 42 korbowodu glów¬ nego 20., Nakretka 43 tej sruby miesci sie przytem w wycieciu 27 kolnierza 26 panewki 25 i zapobiega przekrecaniu sie panewki wzgledem kolnierza 21. Nakret¬ ka 43 jest zabezpieczona zapomoca prze¬ tyczki 44.Przed skladaniem powyzszego urza¬ dzenia czesci 2, 3 nie sa polaczone jedna z druga. Najpierw nasuwa sie panewke 25 na czop 10 az do obrzeza 11. Nastep¬ nie wsuwa sie sruby 14 i 41. Potem wsu¬ wa sie panewke 28 w otwór 24 glowicy korbowodu 20, nasuwajac nastepnie te czesci na czop 10 tak, aby kolnierz 21 zostal wsuniety na panewke 25 az do kol¬ nierza 26.Nastepnie przesuwa sie czesc 3 walu wraz z ramieniem 5 w kierunku czesci 2 walu, wskutek czego koniec czopa 10 na¬ suwa sie na wystep 18 (fig. 2), poczem w otwór 13 ramienia 4 wsuwa sie srube 14 i wkreca ja w wystep /8, wskutek czego ramiona 4 i 5 zostaja mocno polaczone ze soba. W celu zabezpieczenia nakretki 16 przed odkreceniem sie, wstawia sie trzpieniek 17, wskutek czego sruba 14 nie moze sie obluznic. Zanim czesc 28 pa¬ newki zostanie wsunieta w otwór 24, na¬ suwa sie na nia pierscien ryglujacy 36, wskutek czego podczas wsuwania czesci 28 panewki w otwór 24 zachodzi on w wy¬ ciecie 30 i otacza kolnierz 29, przyczem kolnierz ten i inne czesci urzadzenia, z któremi styka sie pierscien 36, zamoco- wuja zkolei pierscien ten w nadanem mu polozeniu. Zanim pierscien 36 zostanie u- mieszczony w polozeniu, uwidocznionem na fig. 2, sworznie 33 nalezy obrócic, aby ich wyciecia 35 ustawily sie przy brzegu pierscienia 36. Nastepnie wprowadza sie srube 41 w otwór 42, przyczem leb tej sru¬ by zachodzi w wyciecie 40 pierscienia 36, poczem nakreca sie nakretke 43 na srube 41 i zaklada przetyczke 44.W ten sposób utworzony zostaje bar¬ dzo niezlozony i mocny wal korbowy, któ¬ ry moze byc latwo skladany i rozbiera¬ ny.Nastepnie ustala sie wszystkie sworz¬ nie 33, na których osadzone sa korbowo- dy pomocnicze 31, zapomoca kolnierza 26 panewki 25, zapobiegajac w ten sposób przesuwom w kierunku podluznym w jed¬ na strone, a przesuwom w druga strone zapomoca pierscienia 36, stykajacego sie z wycieciami 35. Pierscien 36 zapobiega równiez obracaniu sie sworzni 33 w otwo¬ rach 32. Dopóki sruba 41 znajduje sie w otworze 42, pierscien 36 nie moze sie ob¬ rócic wzgledem kolnierza 22. W razie po¬ trzeby wyjecia jednego ze sworzni 33 usu¬ wa sie najpierw srube 41, poczem pier¬ scien 36 zostaje obrócony wzgledem cze¬ sci 28 panewki tak, aby wyciecie 40 usta- — 4wilo sie odpowiednio, poczem dany swo- rzen 33 moze byc wyjety, a mianowicie zostaje on wysuniety od lewej strony ku prawej (lig. 3) i przesuwa sie przytem czesciowo przez wyciecie 40 pierscienia 36, poczem mozna zalozyc inny sworzen 33 na miejsce wyjetego. Czynnosc te powta¬ rza sie w razie potrzeby, az wszystkie sworznie 33 zostana ustmietfe i zastapio¬ ne nowemi. Po usunieciu sworznia 33 i zastapieniu go innym obraca sie pierscien 36 tak, aby wyciecie 40 pokrylo sie z cze¬ scia otworu 42, poczem zalozona zostaje w otwór 42 sruba 41 i nakrecona nakret¬ ka 43. Od tej chwili pierscien 36 jest za¬ bezpieczony zapomoca sruby 41 przed obracaniem sie wzgledem kolnierza 26 i wszystkie sworznie 33 sa ustalone w swych polozeniach zapomoca tegoz pier¬ scienia 36. Z powyzszego wynika jasno, ze bez rozkladania calego urzadzenia mozna wyjmowac dowolne sworznie 33 i zastepowac je nowemi.Fig. 9 — 14 uwidoczniaja nieco odmien¬ ny przyklad wykonania przedmiotu wyna¬ lazku. W tym przypadku pierscien ryglu¬ jacy moze byc nietylko obracany, w celu ryglowania sworzni przegubowych w nada- nem im polozeniu, lecz moze byc równiez wysuwany ze swego gniazda w celu jedno¬ czesnego uwolnienia wszystkich sworzni przegubowych. Pierscien ten nie jest przy¬ tem osadzony w czesci panewki, lecz w sa¬ mej glowicy korbowodu glównego.W tym przykladzie wykonania ramie korbowe 4 posiada wystep 44, do którego przylega bok czesci 47 glowicy korbowodu 20, przyczem drugi bok czesci 47 przylega do ramienia 5. Czesc 47 glowicy jest osa¬ dzona na czopie 10, a panewka 50 moze byc do niego przymocowana. Kazdy swo¬ rzen przegubowy 33 posiada kolnierz 52 na jednym swym koncu, zapobiegajacy prze¬ suwaniu sie sworznia w jednym kierunku.Kolnierze 52 sa zaopatrzone w lukowe wy¬ ciecia 53. Sworznie przegubowe sa osadzo¬ ne w otworach 42, wykonanych w kolnie¬ rzach 21, 22 glowicy korbowodu, i przecho¬ dza przez glowice 34 korbowodów pomoc¬ niczych. Kolnierz 22 jest zaopatrzony w pierscieniowe wyciecie 30, do którego za¬ chodzi czesciowo przeciety pierscien spre¬ zysty 58.Pierscien 58 posiada wyciecie 40, któ¬ re pokrywa sie z czescia kazdego danego otworu 42 w razie odpowiedniego przekre¬ cenia pierscienia 58. Przesuwaniu sie kaz¬ dego sworznia 33 w jednym kierunku za¬ pobiegaja kolnierze 52, a w kierunku prze¬ ciwnym pierscien 58. Po zlozeniu ze soba czesci skladowych tej odmiany walu we¬ dlug wynalazku pierscien 58 znajduje sie w takiem polozeniu, ze wyciecie 40 pokry¬ wa sie z czescia otworu 60, wykonanego w czesci 47 korbowodu glównego. W otworze tym umieszczony jest korek wydrazony 61, zabezpieczony zapomoca przetyczki 62.Kolnierz tego korka znajduje sie w wycie¬ ciu 40 i zapobiega obracaniu sie pierscienia 58 w wycieciu 30.W ten sposób wszystkie sworznie prze¬ gubowe sa zaryglowane w swem polozeniu i moga byc wyjmowane tylko po wyjeciu korka 61 i obróceniu pierscienia 58 w celu nastawienia wyciecia 40 nawprost sworz¬ nia, podlegajacego wyjeciu. Oczywiscie pierscien moze byc wyjety z wyciecia 30, poczem wszystkie sworznie mozna bedzie wyjac jednoczesnie.Na fig. 15 — 18 jest przedstawiona na¬ stepna odmiana wykonania przedmiotu wynalazku. Kolnierze 21, 22 glowicy kor¬ bowodu glównego posiadaja w tym przy¬ padku wystepy 63 oraz pierscieniowe row¬ ki 57, wykonane na wewnetrznej po¬ wierzchni tych kolnierzy wpoblizu konców sworzni 33. Sworznie 33 (fig. 17) posiada¬ ja jak i poprzednio (fig. 8) postac gladkich tulejek, zaopatrzonych na koncach w luko¬ we wyciecia 35; sworznie te sa osadzone w otworach glowic 34 korbowodów pomocni¬ czych, podobnie jak w poprzednich przy- - 5 -kladach/ Rozciety pierscien 58 (fig. 18) po¬ siada nieco wieksza srednice niz takiez pierscienie w poprzednich odmianach walu wedlug wynalazku, wskutek czego moze byc latwo wyjety z rowka... Jeden z tych pierscieni 58 znajduje sie w rowku 57, dokad moze byc wsuniety, dzieki swej elastycznosci. Wewnetrzna srednica tego pierscienia jest dobrana tak, ii zachodzi on czesciowo na prawe konce (fig. 16) sworzni przegubowych 33 i zapo¬ biega w ten sposób ich przesuwaniu sie w kierunku osiowym. Drugi pierscien 58 (fig. ,16) jest zalozony w rowek 57, znaj¬ dujacy sie po lewej stronie (w kol¬ nierzu 21). Wewnetrzna srednica tego pier¬ scienia jest dobrana tak, iz zachodzi on w wyciecia 35 sworzni 33, zapobiegajac ich obracaniu sie oraz przesuwaniu sie w kierunku podluznym. Do utrzymywania pierscieni w nadanem im polozeniu nie po¬ trzeba stosowac srub lub podobnych srod¬ ków.Fig. 19 — 22 uwidoczniaja nieco od¬ mienny dwudzielny wal korbowy. Jedna czesc 2 tego walu posiada ramie boczne 4, które tworzy czesc korby i stanowi z cze¬ scia 2 walu jedna calosc. Ramie to jest zaopatrzone w przeciwwage 7. Czop kor¬ bowy 10 ramienia 4 jest skierowany pro¬ stopadle do niego, stanowi z tern ramie¬ niem jedna calosc i jest równolegly do cze¬ sci 2 walu. Czop 10 moze byc zaopatrzony w wydrazenie osiowe 12 w celu zmniejsze¬ nia jego ciezaru i jest zaopatrzony na jed¬ nym koncu w wyciecie 35 o lukowej po¬ wierzchni 75.Czesc 3 walu i ramie 5 sa wykonane jako jedna calosc. Ramie 5 jest równiez prostopadle do walu 3 i równolegle do ra¬ mienia 4. Ramie 5 jest zaopatrzone w prze¬ ciwwage 9. Ramie 5 posiada ponadto otwór 78 na czop 10; czop 10 jest scisle dopaso¬ wany do otworu 78, wskutek czego w celu wstawienia czopa do tego otworu musi byc otwór 78 nieco powiekszony.Czesc 3 walu posiada wydrazenie osio¬ we 79 i szczeline 80, wycieta w ramieniu 50 i siegajaca od otworu 78 do wydraze¬ nia 79. Dzieki temu mozna latwo rozsunac nieco polówki 81, 82 ramienia 5 w celu po¬ wiekszenia otworu 78 przy zakladaniu czopa 10, przyczem wskutek elastycznosci polówki te zaciskaja sie nastepnie mocno na czopie korbowym 10. W celu umozli¬ wienia latwiejszego sprezynowania ramie¬ nia 5, wykonana jest w niem druga szcze¬ lina 83, prostopadla do szczeliny 80.Do umozliwienia wlasciwego wzajem¬ nego rozstawienia ramion korbowych przy skladaniu sluzy klucz (fig. 24), posiadaja¬ cy postac waskiej plytki 84 o wkleslej kra¬ wedzi 85, która odpowiada krawedzi wy¬ stepu 86 czesci 3 walu, oraz o wypuklej kra¬ wedzi 87, odpowiadajacej powierzchni 75 wyciecia 35, wykonanego na koncu czopa korbowego 10. Na bocznej powierzchni klu¬ cza znajduje sie wystep 88, który moze byc wsuwany w szczeline 80.Przy skladaniu najpierw nasuwa sie glowice korbowodu glównego na czop kor¬ bowy 10 przed zlozeniem czesci 2 i 3 walu ze soba; nastepnie zostaje czesc 3 walu wraz z ramieniem 3 nasunieta na czop kor¬ bowy 10. Nieco przedtem zaklada sie w szczeline 80 wystep 88 klucza 84, dosuwa- jac jego krawedz 85 do krawedzi wyste¬ pu 86.Robotnik przytrzymuje klucz w opisa- nem polozeniu, a ramie 5 zostaje zakle¬ szczone na wolnym koncu czopa korbowe¬ go 10. Lozysko kulkowe 90 przylega do klucza i zabezpiecza go przeciw wysunie¬ ciu sie. PL