Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia do samoczynnego regulowania natezenia sygnalów, przychodzacych do u- kladu odbiorczego, przyczem natezenie sy¬ gnalów, doprowadzonych do odbiornika, nie powinno ulegac zmianom nawet wtedy, gdyby natezenie sygnalów w linji przycho¬ dzacej wahalo sie w szerokich granicach.Przedmiot wynalazku nadaje sie szczegól¬ nie do ukladów wielokrotnego telefonowa¬ nia lub telegrafowania zapomoca fali no¬ snej.Znane sposoby regulowania natezenia odbioru daja moznosc regulowania tego na¬ tezenia skokami wzglednie regulowanie to odbywa sie zapomoca zmiany potencjalu siatki lampy we wzmacniaku. Pierwszy z tych sposobów posiada te niedogodnosc, ze w chwili przelaczania podczas regulacji pojawiaja sie w róznych przewodach za¬ burzenia. Drugi sposób równiez nie jest calkowicie woliny od zaburzen, powstaja¬ cych podczas regulowania. Przedmiot ni¬ niejszego wynalazku ma na celu regulowa¬ nie odbioru w sposób ciagly i samoczynny w okreslonym zgóry zakresie, przyczem sposób ten nie wykazuje wad sposobów znanych.Wedlug wynalazku sposób i urzadzenie do samoczynnego regulowania odbioru sy-gnalów przychodzacych polega na tern, ze u wejscia do odbiornika znajduje sie nie- wyrównany uklad mostków^ natezenie zas sygnalów, przekazywanych z tego ukladu, zalezy od stopnia zrównowazenia tego u- kladu, przyczem osobne urzadzenia odpro¬ wadzaja zpowrotem prad regulujacy, po¬ chodzacy z pradu linjowego, w celu regu¬ lowania stopnia wyrównania mostku, a tern samem i wyrównania wahan natezenia sygnalów odbieranych. Stosownie do wy¬ nalazku pradem regulujacym moze byc prad kierujacy lub tez prad regulujacy po¬ chodny w rodzaju np. pradu stalego, po¬ chodzacego z prostowania pradu kieruja; cego, wzglednie jakakolwiek czesc sygnalu nadawanego, która w nadajniku posiada w przyblizeniu stala amplitude.Nastepnie wedlug wynalazku, który do¬ tyczy sposobu i urzadzenia do samoczyn¬ nego regulowania natezenia odbieranych sygnalów przychodzacych, prad reguluja¬ cy, którego natezenie jest uzaleznione od natezenia pradu kierujacego, jest doprowa¬ dzany zwrotnie do wejsciowego obwodu odbiornika, w który to obwód jest wlaczo¬ ny niewyrównany mostek, którego jeden bok zawiera impendancje, zmieniajaca sie w odpowiedni sposób w zaleznosci od efektu cieplnego, pochodzacego od pradu regulujacego, drugi zas bok — impendan¬ cje/ zmieniajaca sie odwrotnie do zmian pierwszej impendancji, przyczem stopien zrównowazenia mostku, a tern samem i sto¬ pien natezenia sygnalów, przekazywanych do odbiornika, waha sie odpowiednio do na¬ tezenia pradu kierujacego. Impendancje te moga stanowic zazwyczaj opornosci omowe* Wedlug innej odmiany przedmiotu wy¬ nalazku w samoczynnem urzadzeniu do re¬ gulowania odbioru prad przychodzacy roz¬ dziela sie w wejsciowym obwodzie odbior¬ nika na dwie galezie niewyrównane i pola¬ czone ze soba przeciwsobnie, przyczem sto¬ sunek pradów w tych obydwóch galeziach waha sie zgodnie z natezeniem pradu kie¬ rujacego lub pradu regulujacego, odprowa¬ dzanego z odbiornika do obwodu wejscio¬ wego.Poza tern cecha znamienna wynalazku jest urzadzenie bezpiecznikowe, które wy¬ równywa zbyt silne i nagle wahania nate¬ zenia sygnalów przychodzacych oraz za¬ bezpiecza aparaty przed uszkodzeniem.Na rysunku przedstawiono najwazniej¬ sze przyklady wykonania przedmiotu wy¬ nalazku w zastosowaniu do telegrafji wie- loprzewodowej o czestotliwosci akustycz¬ nej. Oczywiscie, przedmiot wynalazku nie jest ograniczony do przykladów podanych, mozna bowiem w granicach wynalazku wprowadzic szereg zmian, nie odbiegaja¬ cych od istoty wynalazku.Na rysunku fig. 1 przedstawiono sche¬ matycznie uklad stacyjny telegrafji wielo¬ krotnej oraz najprostsze urzadzenie do re¬ gulowania odbioru, fig. 2 podaje stosunek natezenia sygnalów wyjsciowych do nate¬ zenia sygnalów wejsciowych w urzadzeniu do regulowania odbioru, fig. 3 — najbar¬ dziej celowa postac urzadzenia, fig. 4 — od¬ miane urzadzenia z mostkiem Wheatstone'a, fig. 5 — inna odmiane, a fig. 6 — odmiane przedmiotu wynalazku, w której nie za¬ chodzi potrzeba prostowania odbieranego pradu kierujacego.Wedlug fig. 1 do linji 1 sa doprowadza¬ ne wszystkie prady o róznych czestotliwo¬ sciach, pochodzace z róznych linij telegra¬ ficznych lub telefonicznych, jako tez do li¬ nji tej jest doprowadzany jednoczesnie prad kierujacy o normalnej czestotliwosci i o stalej amplitudzie, nadawany z odlegle¬ go nadajnika. Prady te sa doprowadzane nastepnie do cewki podwójnej 2. Do jedne¬ go konca wejsciowego cewki jest przyla¬ czony staly opornik 3, którego opornosc jest praktycznie niezalezna od natezenia pradu, plynacego w oporniku. Drugi koniec cewki jest przylaczony do opornika 4, któ¬ rego opornosc zalezy od natezenia pradu przeplywajacego, np. opornikiem tym je$t — 2 —lampa z wlóknem metalowem, którego opor¬ nosc rosnie w miare wzrostu temperatury.Gdy poprzez obydwie polówki uzwojenia poplynie prad w kierunkach przeciwnych sobie, wtedy natezenie pradu, przekazywa¬ nego do odbiornika zapomoca tej cewki, bedzie zalezalo od stosunku wartosci tych dwóch opornosci. Normalnie wartosc opor¬ nosci opornika zmiennego (lampa 4) jest mniejsza od wartosci opornosci opornika stalego 3, wobec czego prad, plynacy w jed¬ nej polówce uzwojenia, jest wiekszy od pradu w drugiej polówce, a zatem do wspólnego wzmacniacza 5 przedostaje sie pewna czesc pradu wejsciowego (stosunek ten bedzie nazwany „przekladnia odbior¬ nika").Poszczególne czestotliwosci po wzmoc¬ nieniu sa oddzielane od siebie w odpowied¬ nich filtrach wstegowych 6, 7 i 8. Czestotli¬ wosc kierujaca zostaje wydzielana w fil¬ trze 8. Prad o tej czestotliwosci moze byc wzmocniony we wzmacniaczu 9, a nastep¬ nie wyprostowany w prostowniku 10 i do¬ prowadzony jako prad regulujacy zpowro- tem do cewki podwójnej 2 poprzez obwód wyrównawczy 11, który dziala jako filtr, przepuszczajacy male czestotliwosci. Kon¬ densator 12 zapobiega przedostawaniu sie wyprostowanego pradu kierujacego do linji.Najlepiej jest, gdy wyprostowany prad kie¬ rujacy jest znacznie wiekszy od pradu, ply¬ nacego w linji, tak iz dzialanie cieplne pra¬ du linjowego jest stosunkowo nieznaczne.W pierwszej chwili odbioru opornik 4 ma wartosc najmniejsza, a poniewaz i stra¬ ty w cewce podwójnej sa wówczas naj¬ mniejsze, przeto „przekladnia odbiornika" jest duza, tak iz wszystkie prady linjowe lacznie z pradem kierujacym sa odbierane przy pelnem natezeniu. Wyprostowany prad kierujacy nagrzewa opornik 4, a za¬ tem jego opornosc wzrasta, zblizajac sie coraz bardziej do wartosci opornosci opor¬ nika stalego tak, iz prady, plynace w oby¬ dwóch polówkach cewki, osiagaja to samo natezenie. Pociaga to za soba wyrównywa¬ nie sie tych pradów oraz stopniowe zmniej¬ szanie sie przekladni odbiornika. Ten stan przejsciowy trwa dopóty, dopóki nie nasta¬ pi równowaga miedzy zmniejszaniem sie pradu kierujacego, a zwiekszaniem sie o- pornosci opornika 4. Wzrost tlumienia linji powoduje zmniejszenie sie natezenia sy¬ gnalów przychodzacych oraz odpowiednie zmniejszenie sie natezenia pradu kieru¬ jacego, doprowadzanego zpowrotem do oporników, wobec czego zmniejszy sie o- pornosc opornika 4, powodujac zwiekszenie sie natezenia pradu w odnosnej polowie cewki 2, a zatem nastepuje zwiekszenie sie przekladni odbiornika, natezenie zas wej¬ sciowego pradu wzmacniacza 5 pozostaje praktycznie stale.Glówne charakterystyki urzadzenia przedstawiono na fig. 2, gdzie natezenia sy¬ gnalów, przychodzacych z linji, sa odlozo¬ ne na osi odcietych, a natezenie sygnalów wejsciowych — na osi rzednych. Jak wyni¬ ka z wykresu, natezenia sygnalów Wyjscio¬ wych sa prawie stale w szerokich grani¬ cach,, gdy punkt roboczy obierze sie wpobli- zu punktu 13.Urzadzenie zabezpieczajace, przedsta¬ wione na fig. 1, jest przewidziane w przy¬ padku mozliwosci powstawania zbyt duzej i naglej zmiany w wartosci wspólczynnika tlumienia linji (np. w przypadku zwarcia sie tej linji), to jest zapobiega zbyt gwal¬ townym skokom pradu regulujacego w przypadku, gdy opornosc opornika 4 osia¬ gnie nagle wartosc opornika 3, co stwarza równowage chwiejna. Urzadzenie zabezpie¬ czajace sklada sie z transformatorka na¬ pieciowego 14 o duzej przekladni, którego uzwojenie pierwotne jest przylaczone rów¬ nolegle do wyjsciowych zacisków wzmac¬ niacza 9, oraz z neonowej lampy swietlacej 15, przylaczonej do wtórnego uzwojenia te¬ go transformatora. Uklad dziala w ten sposób, ze w przypadku nadmiernego wzro¬ stu energji wyjsciowej wzmacniacza zapala — 3 -sie lampa 15, wobec czego maleje impedan- cja, przylaczona równolegle do wzmacnia¬ cza, a zatem zaczyna dzialac jako bocznik wzgledem energji wyjsciowej. Poza tern u- rzadzenie zabezpieczajace ochrania pro¬ stownik 10 w przypadku przerwania sie opornika 3 lub 4. W obwód pradu regulu¬ jacego mozna wlaczyc ogranicznik pradu, którym moze byc np. uklad lamp katodo¬ wych.Odmiana urzadzenia zabezpieczajacego sklada sie z kondensatora, wlaczonego w obwód siatki lampy katodowej i z oporni¬ ka, bocznikujacego siatke. Napiecie siatko¬ we utrzymuje sie normalnie na takiej wyso¬ kosci, aby nie plynal prad siatkowy, wszel¬ kie natomiast zwiekszenie sie energji wej¬ sciowej powoduje przeplyw pradu siatko¬ wego, zwiekszajac potencjal siatki i zmniej¬ szajac odpowiednio moc wejsciowa wzmac¬ niacza.Na fig. 3 przedstawiono odmienna po¬ stac wykonania przedmiotu wynalazku, we¬ dlug której prady przychodzace przeply¬ waja poprzez transformator 18 o trzech u- zwojeniach, przyczem obydwie czesci u- zwojenia wtórnego polaczone sa przeciw sobie. Prad regulujacy jest doprowadzany zwrotnie poprzez filtr malej czestotliwosci 11, przyczem w celu osiagniecia równowaz¬ nika polaczenia miedzy srodkiem uzwojenia wtórnego 18 a srodkiem uzwojenia pierwot¬ nego 19 filtr 11 winien byc typu, w którym inipedancja miedzy zaciskami, polaczone- mi z mostkiem, jest mala wobec tlumienia.Filtr taki jest praktycznie równowazny du¬ zemu kondensatorowi 20.Naogól sprawnosc transmisyjna danego obwodu nie zmienia sie jednakowo w zalez¬ nosci od warunków atmosferycznych przy wszystkich czestotliwosciach, wobec czego jest rzecza pozadana zastosowac samoczyn¬ ne urzadzenie do regulowania odbioru, któ¬ re mogloby prócz tego wyrównywac je¬ szcze wspomniane wahania. Stosownie do wynalazku mozna to osiagnac, przylacza¬ jac szeregowo lub równolegle, albo w spo¬ sób mieszany do opornika 3 lub do oporni¬ ka 4, lub tez do obu tych oporników impe- dancje, zmieniajace sie w zaleznosci od zmian czestotliwosci. Latwo zauwazyc, ze przy odpowiednim doborze impedancji lub przy uzyciu kombinacji impedancyj szere¬ gowych lub równoleglych mozna otrzymac dowolna zaleznosc stopnia przekazywania sygnalów od wahan czestotliwosci.Fig. 4 przedstawia uklad odmienny, w którym oporniki stale 3 i oporniki 4, któ¬ rych opornosci sa zalezne od temperatury sa wlaczone w galezie mostku Wheats- tone'a.Fig. 5 przedstawia inny uklad, w któ¬ rym cewka podwójna jest wlaczona w spo¬ sób odmienny. Uklad ten posiada te zalete, ze w innych opornikach nie jest tracona moc pradu regulujacego.Fig. 6 przedstawia uklad odmienny, w którym niema potrzeby prostowania pradu kierujacego. Wzmocniony prad kierujacy, doprowadzany przewodami 16 do osobnego grzejnika 17, ogrzewa opornik 4 wskutek promieniowania, badz tez wskutek prze¬ wodnictwa. Pradu kierujacego mozna nie wzmacniac, lecz zastosowac go do sterowa¬ nia specjalnego przekaznika, który wla¬ czalby inny prad grzejny do grzejnika 17.Jest rzecza oczywista, ze zamiast osob¬ nego pradu kierujacego, mozna do tego ce¬ lu stosowac pewna czesc pradu sygnalów przychodzacych, która posiada w przybli¬ zeniu stala amplitude w nadajniku, jezeli wahania takiej czesci sygnalów przycho¬ dzacych beda zalezaly tylko od zmian, po¬ wstajacych w linji. Naprzyklad, sposób ten moze znalesc zastosowanie w ukladzie te¬ legrafowania, w którym prad o okreslonej czestotliwosci i amplitudzie sluzy do nada¬ wania znaków, prad zas o innej czestotli¬ wosci lecz o tej samej amplitudzie sluzy do nadawania przerw miedzy temi znakami.Odmienny uklad, nadajacy sie do wszystkich opisanych ukladów, a zwla- — 4 —szcza do ukladu wedlug fig. 6, polega na tern, ze energja wyjsciowa prostownika 10 jest wyzyskiwana do uruchomiania prze¬ kaznika, który wlacza obwód, zawierajacy grzejnik 17 i baterje miejscowa. W celu wyrównania pradu tetniacego, plynacego poprzez przekaznik, stosuje sie filtr 11.Oczywiscie, mozna utrzymac na dowol¬ nym zadanym poziomie natezenie pradu przez odpowiedni dobór stosunku wartosci opornosci stalej do wartosci opornosci zmiennej, lub w ogólnosci przy odpowied¬ nim stosunku tej opornosci do impedancji.Gdy stopien wahania sie wartosci oporno¬ sci opornika 4 jest odpowiednio dobrany, wówczas czas wyrównywania sie wahan pradu w ukladzie wejsciowym jest bardzo maly. PL