Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ dów termostatycznych, t. j. przyrzadów na¬ stawiajacych, które dzialaja dzieki rozsze¬ rzalnosci lub kurczeniu sie pod wplywem wahan temperatury w danem srodowisku.Same przyrzady posiadaja badz rozsze¬ rzalne ciala stale (np. metal) badz tez cia¬ la plynne lub pólplynne.Termostaty z cialem stalem posiadaja te niedogodnosc, ze wyzyskana jest w nich tylko rozszerzalnosc linjowa, a nie objeto¬ sciowa. Termostaty z plynem pozwalaja zuzytkowac rozszerzalnosc objetosciowa ale wymagaja stosowania sprezystych na¬ rzadów cofajacych oraz uszczelniajacych, które nieraz trudne sa do wykonania. Poza tern trudno jest nieraz ustalic ilosc plynu, potrzebnego w termostacie, i zachowac te ilosc a ponadto obecnosc niewielkiej ilosci powietrza wystarczy by zupelnie wstrzy¬ mac dzialanie przyrzadu.Wynalazek ma na celu unikniecie tych niedogodnosci i polega przedewszystkiem na zastosowaniu jedynego znanego ciala stalego, które posiada glówne wlasnosci cieczy (praktycznie o zupelnej niescisliwo¬ sci i plynnosci) a mianowicie gumy pod wszystkiemi jej postaciami.Poniewaz guma jest cialem stalem, wy¬ twarzanie termostatu bedzie tak samo la¬ twe jak najprostszych termostatów znanych o cialach stalych. Poza tern wobec niesci-sli#ósci i plynnosci gumy termostat niniej¬ szy bedzie dzialac zapomoca rozszerzalno- sci objetosciowej (ó wiele wiekszej od roz¬ szerzalnosci linjowej), nie wyijiagajac zad¬ nych osobliwych uszczelnien ani tez trud^ nosci przy napelnianiu. Poza tern stwier¬ dzono, ze guma posiada duzy wspólczynnik rozszerzalnosci cieplnej, co jest oczywiscie bardzo korzystne do tego celu.Warunki okreslone wyzej moga byc za¬ stosowane w praktyce w róznych posta¬ ciach wykonania^ Pfzedewszystkiem mozna wzorowac sie na znanych termostatach z cialem plynnem, w których wystarczy za¬ stapic plyn guma aby osiagnac wspomnia¬ ne korzysci/ W termostacie o rozszerzalnosci linjo- wej guma jest umieszczona pod postacia czystej masy gumowej w cylindrze, przy¬ czem wolna powierzchnia gumy jest pola¬ czona w dowolny sposób z tloczkiem, prze¬ suwanym w cylindrze, który to tloczek wspóldziala przy wszelkich zmianach dlu¬ gosci masy gumowej, nie wymagajac spe¬ cjalnych narzadów sprezystych do cofania w polozenie pierwotne.W innej odmianie masa czystej gumy jest umieszczona w nieodksztalcalnej oslo¬ nie i jest poddana wulkanizacji powierzch¬ niowej tak, aby zmianom objetosci towa¬ rzyszyly odksztalcenia jednej z powierzch¬ ni danej masy, polaczonej mechanicznie z ruchomemi narzadami termostatu.Guma lub podobne cialo moze byc u- mieszczona w rurce o przekroju okraglym lub wydluzonym, która zostaje zgieta lub sfaldowana w postaci harmonijki, przyczem zmiany objetosci gumy wywoluja zmiany odleglosci miedzy koncami rurki.W innej odmianie rurka o przekroju o- kraglym zostaje napelniona guma i od¬ ksztalcona zapomoca splaszczenia w odste¬ pach regularnych, przyczem odksztalcenie objetosciowe gumy wywoluje zmiane odle¬ glosci miedzy koncami rurki.Wedlug innej odmiany W masie gumo¬ wej jest wtopiony czesciowo pret, wysta^ jacy nazewnatrz oslony, w której jest u- mieszczona wspomniana masa, przyczem rozszerzanie sie lub kurczenie tej masy wywoluje przesuw preta.Przynajmniej jeden z konców oslony posiada zwezajacy sie przekrój tak, aby masa- gumy posiadala malejace przekroje poprzeczne, wskutek czego otrzymuje sie stale rozszerzanie sie we wszystkich punk¬ tach.W oslonie na jej koncach umieszcza sie otworki, któremi moze plynac powie¬ trze.Na rysunku uwidoczniono schematycz¬ nie przyklady wykonania wynalazku; fig. 1 — 4 przedstawiaja przekroje podluzne przyrzadów termostatycznych, fig. 5—7 — przekroj e termostatycznych przyrzadów rurkowych; fig. 8 przedstawia inna odmia¬ ne wykonania przyrzadu termostatycz¬ nego.Wedlug fig. 1 masa gumowa (np. czy¬ sta guma) jest umieszczona wewnatrz cy¬ lindra 1 np. metalowego i nieodksztalcal- nego pod wplywem sil, na jakie moze byc normalnie narazony. Tloczek 2, prowadzo¬ ny z pewnym luzem w cylindrze 1 jest przymocowany wewnetrzna strona do wol¬ nej powierzchni masy gumowej 3, a pret 4 jest polaczony z ukladem nastawnym, przenoszacym wahania dlugosci slupka gu¬ my. Aby przymocowac tloczek 2 do wol¬ nej powierzchni gumy, mozna uzyc dowol¬ nego sposobu, a mianowicie mozna ten tlo¬ czek wykonac z twardej gumy i polaczyc z guma 3 zapomoca wulkanizowania. Do co¬ fania tloczka 2 podczas kurczenia sie gumy nie potrzeba zadnej sprezyny.Gumowa masa 3 moze byc polaczona z dnem cylindra 1, przyczem nalezy wyko¬ nac otworek la dla powietrza.W odmianie wedlug fig. 2 masa gumowa 5 jest wtloczona do cylindra 6 o scian¬ kach sztywnych, otwartego z jednej stro¬ ny. Zewnetrzna powierzchnia 7 masy gu-mowej 5 jest wulkanizowana i przylega do cylindra, powierzchnia zas 8 — do tloczka 10, polaczonego z pretem 9. Tloczek moze byc przyklejony do powierzchni 8 lub do¬ cisniety do niej zapomoca sprezyny.W przykladzie wedlug fig. 3 cylinder 11 jest zamkniety z jednej strony zapomo- ca odksztalcanej scianki 12 a z drugiej za¬ pomoca sztywnego korka 13, wkreconego tak, aby w masie gumowej 14 nie pozostaly pecherzyki. W ten sposób otrzymuje sie przyrzady, nadajace sie do wszelkich ter¬ mostatów i nie wymagajace specjednych u- szczelnien.Fig. 4 przedstawia przyrzad termosta¬ tyczny, w którym rozszerzalnosc objetoscio¬ wa masy gumowej 15 powoduje wahania dlugosci slupka gumowego 15a, polaczone¬ go z tloczkiem 17, jak na fig. 1.W przykladzie wedlug fig. 5—7 przy¬ rzad termostatyczny stanowi rurka, od¬ ksztalcona w ten sposób, ze rozszerzalnosc objetosciowa masy gumowej, zamknietej w tej rurce, wywoluje zmiany odleglosci mie¬ dzy koncami rurek, przyczem przyrzady te odznaczaja sie wielka czuloscia.Wedlug fig. 5 rurka o przekroju po¬ dluznym jest wygieta w ksztalcie harmo¬ nijki. Jeden koniec tej rurki jest nierucho¬ my, a drugi przesuwa sie w zaleznosci od rozszerzania sie masy gumowej.Wedlug fig. 6 rurka ma przekrój okra¬ gly, a scianki jej wygiete sa wzdluz obwo¬ du w ksztalcie harmonijki.Fig. 7 przedstawia rurke walcowa, która po napelnieniu guma lub podobnem cialem zostala odksztalcona przez spla¬ szczenie w odstepach równomiernych. Li- nje splaszczenia 18 i 19 sa kolejno obróco¬ ne o 90°. Podobnie, jak w rurkach wedlug fig. 5 i 6, rozszerzalnosc objetosciowa gu¬ my wplywa na wahania odleglosci miedzy koncami.Fig. 8 przedstawia inna odmiane wy¬ konania, w której masa gumowa 20 jest u- mieszczona w cylindrze 21. Cylinder z jed¬ nego konca 22 jest zamkniety,. a na dru¬ gim koncu posiada srodkowy otwór 23 na pret 24, umocowany w masie gumowej 20.Rozszerzanie sie i kurczenie masy 20 wy¬ woluje przesuniecie preta 24. Cylinder 21 posiada na jednym koncu (z prawej strony fig. 8) ksztalt stozka, dzieki czemu rozsze¬ rzanie sie jest stale we wszystkich punk¬ tach masy gumowej. Cylinder a wiec i ma¬ sa gumowa w nim zawarta moglyby po¬ siadac przekroje poprzeczne, malejace lub rosnace wedlug innego dowolnego prawa.Nalezy zauwazyc, ze pod nazwa gu¬ my, uzytej w niniejszym opisie mozna sto¬ sowac równiez takie wytwory soków ro¬ slinnych jak latex, gutex i V d.f stosowane do przyrzadów termostatycznych. PL