Wynalazek niniejszy dotyczy pradnicy systemu Rosenberga, a wiec maszyny pra¬ du stalego, której kolektor posiada dwa ze¬ spoly szczotek. Szczotki pomocnicze umie¬ szczone sa przytem w sposób, stosowany do zwyklych maszyn pradu stalego i sa zwarte tak, ze prad, plynacy przez te szczotki, wytwarza wielkie poprzeczne po¬ le twornika, które zostaje zamkniete nasa¬ dami biegunowemi, posiadajacemi w prze¬ kroju poprzecznym wielkie wymiary.Szczotki uzyteczne przesuniete sa wzgle¬ dem szczotek pomocniczych o polowe od¬ dalenia biegunów od siebie. W maszynach z wzbudzeniem szeregowem lub szeregowo bocznikowem szczotki uzyteczne polaczo¬ ne sa w szereg z zewnetrznym obwodem i z cewkami szeregowemi, a jezeli bieguny zwrotne umieszczone sa w srodku nasad biegunowych, stosuje sie równiez szerego¬ we polaczenie tych szczotek z cewkami bie¬ gunów zwrotnych. Pole magnetyczne po¬ przeczne wytwarza pomiedzy szczotkami u- zytecznemi wielkie napiecie, a przy odda¬ waniu pradu do zewnetrznego obwodu twornik, obciazony pradem uzytecznym dziala w przeciwnym kierunku, niz pole magnetyczne pierwotne. W znanych prad¬ nicach Rosenberga, wzbudzanych szerego¬ wo, nasada biegunowa posiada w przekroju Wlascicielka patentu oswiadczyla, 'ze wynalazca jest Dr. E. Rosenberg, (Veizt Austrja),poprzecznym mniejsze wymiary, a pomie¬ dzy polem ma^fiatycznem pieywotnem a po¬ lem twornika powstaje wielkie rozprosze¬ nie, tak ze charakterystyka pradnicy wyka¬ zuje zwiekszajace sie napiecie jedynie przy pradzie o stosunkowo malem natezeniu, podczas gdy przy dalszem zwiekszeniu na¬ tezenia napiecie spada, a przy zwarciu na tezenie pradu jest ograniczone.Wynalazek niniejszy umozliwia osiaga¬ nie znacznie wiekszego rozproszenia pomie¬ dzy pplem wzbudzajacem a polem dziala¬ nia twornika niz rozproszenie, otrzymywa¬ ne przy dotychczasowych pradnicach, ja¬ ko tez znaczne zwiekszenie opornosci uzwo¬ jenia szeregowego, które jednak nie ogrze¬ wa sie zanadto silnie. Powstaje wiec poza¬ dana krzywa napiecia, jako tez i opór, dzia¬ lajacy uspokajajaco na luk swietlny.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy.W pradnicach o polu poprzecznem i wzbudzaniu szeregowem osiaga sie rozmai¬ te wartosci natezenia pradu zapomoca od¬ powiedniej liczby skutecznych zwojów w cewkach. Jezeli np. twornik posiada 400 drutów, a wiec 200 zwojów, przez które ply¬ nie w pradnicy dwubiegunowej polowa pradu uzytecznego, odpowiada to 100 zwo¬ jom z pelnym pradem uzytecznym, które rozdzielone sa równomiernie na powierzch¬ ni twornika. Dzialanie twornika w kierun¬ ku osi pola magnetycznego jest tak wielkie, jak dzialanie 50 zwojów, które otaczaja ca¬ la nasade biegunowa i przez które przeply¬ wa calkowity prad twornika. W celu prze¬ zwyciezenia dzialania twornika cewki sze¬ regowe musza posiadac na biegunach po¬ nad 50 zwojów, jezeli plynie przez nie cal¬ kowity prad. Liczba niezbednych zwojów w pradnicy do otrzymania okreslonego nate¬ zenia pradu zalezy od przekroju poprzecz¬ nego biegunów, ich wymiarów i od rozpro¬ szenia. W pewnej pradnicy otrzymuje sie np., nie zmieniajac obwodu magnetycznego, przy 100 zwojach magnetyzujacych prad o 300 A przy zwarciu, a przy 60 zwojach — prad o 100 A.Niekorzystne jest jednak stosowanie nieznacznie wiekszej liczby zwojów na bie¬ gunach magnesnicy, niz ustalona liczba zwojów twornika, poniewaz w tym przy¬ padku dzialaja silnie: magnetyzm szczatko¬ wy i male niedokladnosci w polozeniu szczotek. Ruch pradnicy jest wiec niestaly, j«j charakterystyki przy magnetyzowaniu podwyzszajacem napiecie i znizajacem je odrózniaja sie znacznie od siebie, a po dluz- szem unieruchomieniu wzbudzanie jest u- trudnione, tak ze spawanie przy malej licz¬ bie zwojów wzbudzajacych jest trudne. Wy¬ nalazek omija te wady, zwiekszajac roz¬ proszenie magnetyczne bieguna zapomoca niesymetrycznego uzwojenia pola, a wiec stosujac liczbe zwojów na biegunach magne¬ snicy znacznie wieksza, niz ustalona liczba zwojów twornika. Niesymetrycznosc te mozna stosowac do wszelkich natezen pra¬ du lub jedynie przy przejsciu do malych natezen, to znaczy* jezeli np. pradnica, zbudowana do wielkich natezen, ma byc stosowana do spawania z elektrodami o ma¬ lych przekrojach.Ponizej podaje sie porównanie dziala¬ nia pradnicy dwubiegunowej, której kazdy biegun posiada jednakowa liczbe zwojów, z dzialaniem pradnicy o ogólnej liczbie zwo¬ jów, równej liczbie z pierwszego przypad¬ ku, przyczem jednak jeden biegun posiada wieksza liczbe zwojów, a drugi przeto bie¬ gun posiada mniejsza ich liczbe. Wymiary przekrojów poprzecznych i dlugosci biegu¬ nów, jako tez innych czesci, szczelin i twor- ników sa sobie równe. W pierwszej pradni¬ cy prad nie wytwarza wielkiego nasycenia w nasadach biegunowych i w pienku biegu¬ nowym, poniewaz rozproszenie naokolo bie¬ guna nie jest wielkie; przy wiekszej liczbie zwojów drugiej pradnicy jednak powstaje silne nasycenie, a chociaz rozproszenie na¬ okolo drugiego bieguna magnesnicy, a wiec i nasycenie w nim jest male, osiaga sie z — 2 ~powodu dzialania nasyeema w pierwszym biegunie magnesnicy, iz natezenie pradu w pradnicy z niesymetrycznemu uzwojeniem zmniejsza sie znacznie.Na fig. i rysunku uwidocznione 6a u- zwojenia pradnicy z- polem magnelyeznem poprzecznem, nadajacej sie do spawania zapomoca elektrod o rozmaitych wymia¬ rach. Twornik 1 posiada szczotki pomocni¬ cze 6 i glówne 7, z których szczotki 6 sa zwarte, a dolna szczotka 7 polaczona jest z elektroda luku swietlnego 9. Prad plynie z górnej szczotki 7 przez glówne uzwojenie 3 posiadajace rij zwojów w górnej cewce, a n2 zwojów w cewce dolnej, do lewego konca przelacznika 6, którego koniec pra¬ wy polaczony jest z lukiem 9. Pomiedzy dwoma zaciskami przelacznika 8 wlaczone jest uzwojenie dodatkowe 4, posiadajace na dolnym biegunie a2 zwojów, dzialaja¬ cych w kierunku dzialania zwojów n2, a na górnym biegunie ax zwojów, dzialajacych w kierunku przeciwnym dzialania zwojów nlf jak to wskazuja strzalki. Przy spawaniu drutami o wielkim przekroju przelacznik 8 jest zamkniety (linje kreskowane), a przy spawaniu drutami o malym przekroju jest on otwarty.Jezeli liczba zwojów wszystkich czte¬ rech cewek jest sobie równa, dzialanie ce¬ wek jednego bieguna przy otwartym prze¬ laczniku znosi sie, podczas gdy podwójna liczba zwojów magnetyzuje drugi biegun.Uzwojenie 4 moze byc wykonane z drutów o malych przekrojach, przyczem jednak, laczac je odpowiednio z drutami uzwojenia 3, posiadajacemi wieksze przekroje, mozna uzwojenie 4 silnie obciazac, pradnica posia¬ da wiec wielka opornosc wewnetrzna, któ¬ ra zmniejsza skutecznie wahania pradu i u- mozliwia spawanie elektrodami o malych przekrojach bez stosowania dodatkowego zewnetrznego opornika.Charakterystyka pradnicy zalezy od roz¬ proszenia pomiedzy uzwojeniem magnesni¬ cy a twornika. Rozproszenie to jest przy danym szkielecie zelaznym i danem uzwó- jeniu tworrtfka tern wieksze, im wieksze jest oddalenie uzwojenia magnesnicy oA uzwo¬ jenia twornika. Rozproszenie to zwieksza sie równiefr jezeKf przy tej samej Hczbie zwojów biegunów magnesnicy stosuje sie uzwojenie tiiesyrndryfcziie. Rozproszenie dziala tern silniej, im wieksze jest nateze¬ nie pradu, przeplywajacego przez uzwoje¬ nia twornika i magnesnicy. natezenie pra¬ du pradnicy b pewnej liczbie zwojów i nie symetrycznem uzwojeniu pola bedzie przy zwarciu obwodu zewnetrznego mniejsze, niz natezenie pradu pradnicy o pewnej liczbie zwojów i symetrycznem uzwojeniu pola, poniewaz w pierwszym przypadku rozproszenie magnesnicy jest wieksze. Po¬ niewaz jednak z powodu takiego rozpro¬ szenia (pomimo malego natezenia pradu) powstaje nasycenie szkieletu magnesnicy, magnetyzm szczatkowy, powstajacy pó przerwaniu zewnetrznego obwodu, nie zmienia swej wartosci, podobnie jak w pradnicy z uzwojeniem symetrycznym, w* której natezenie pradu zwarcia jest wiek¬ sze. Napiecie biegu jalowego bedzie iviec w obu przypadkach równe. W okresach pa- miedzy biegiem jalowym a zwarciem dzia¬ lanie rozproszenia bedzie tern mniejsze, im wiekszy jest opór obwodu zewnetrznego lub im mniejsze jest natezenie pradu roboczego w porównaniu z natezeniem pradu Zwar¬ cia. Pradnica, wzbudzana szeregowo, po¬ siada te wlasciwosc, iz napiecie pradu przy biegu jalowym jest stosunkowo wielkie, a przy zwiekszaniu natezenia pradu w obwo¬ dzie zewnetrznym napiecie pradu w magne¬ snicy osiaga najwieksza wartosc, póczem napiecie to zmniejsza sie dzieki nasyceniu pola i rozproszeniu wraz z zwiekszeniem natezenia pradu. Niesymetryczny podzial uzwojenia magnesnicy dziala na prad zwar¬ cia, nie dziala jednak na najwieksze napie¬ cie pradu, osiagane przy pradzie o malem natezeniu. Pradnica z niesymetrycznem u- zwojeniem magnesnicy pracuje wobec tego — I -przy spawaniu o malem natezeniu pradu podobnie, jak pradnica z uwojeniem syme- trycznem magnesnicy przy wielkiem nate¬ zeniu pradu.Przy pradnicach z polem poprzecznem i z biegunami magnesnicy regulowanemi wy¬ nalazek ulatwia regulowanie w ruchu je¬ dynie przy jednym biegunie, a mianowicie najkorzystniej przy biegunie o wiekszej liczbie zwojów.Na fig. 2 liczba 11 oznacza biegun ma¬ gnesnicy, który wydrazony jest cylindrycz¬ nie i którego zewnetrzna powierzchnia jest tak wykonana, iz grubosc sciany jest w pewnem miejscu mala i zwieksza sie na¬ stepnie w obu kierunkach. W wydrazenie bieguna 11 wsrubowana jest nakretka 4, zaopatrzona w kólko pokretne 12. W dol¬ nym biegunie 13 umieszczona jest sruba 14, przytwierdzona w pewnem polozeniu za- pomoca srubki 15. Liczba zwojów górnej cewki 16 jest znacznie wieksza, niz liczba zwojów cewki dolnej 17, a z cewkami po¬ laczone jest symetryczne lub niesymetrycz¬ ne uzwojenie 18, otaczajace przedluzenie 19 pienków biegunowych. Magnesnica 5 jest czworokatna, a nasady biegunowe 2 wyko¬ nane sa w znany sposób.Jezeli nakretka 4 jest odpowiednio wkrecona, pradnica wytwarza przy zwar¬ ciu prad o najwiekszem mozliwem nateze¬ niu, a przy wykrecaniu nakretki naze- wnatrz natezenie pradu zmniejsza sie. Luk swietlny, wydluzany zwolna, zmniejsza na¬ tezenie pradu do wartosci mniejszej, niz przy zwarciu, napiecie jednak zwieksza sie i osiaga najwieksza wartosc przy natezeniu pradu, odpowiadajacem % do 2/4 natezenia pradu zwarcia. Ksztalt bieguna umozliwia zmniejszenie natezenia prawie proporcjo¬ nalnie do przesuniec nakretki 4, Przy wykonaniu, uwidocznionem na fig. 3, rozpraszanie zostaje zmieniane zapomo- ca dzialania zwojów w rozmaitych miej¬ scach bieguna górnego 24, posiadajacego u- zwojenie; biegun dolny nie posiada uzwoje¬ nia. Do spawania drutem o wielkim prze¬ kroju sluzy uzwojenie 21, a do spawania drutem o malym przekroju — uzwojenie 22. Na biegunie 24 znajduje sie pomiedzy uzwojeniami 21, 22 plyta rozpraszajaca 23. zwiekszajaca rozproszenie, gdy uzwojenie 22 dziala. Jednakowoz nawet bez plyty 23 i przy stosowaniu uzwojenia 22, którego liczba zwojów moze byc nawet równa licz¬ bie zwojów uzwojenia 21, zmniejsza sie o- siagane natezenie pradu zwarcia, poniewaz oddalenie uzwojenia 22 od twornika jest wieksze, niz oddalenie uzwojenia 21, tak iz rozproszenie pomiedzy uzwojeniem 22 a twornikiem jest wieksze, niz pomiedzy u- zwojeniem 21 a twornikiem. Osiagany prad zwarcia zmniejsza sie wraz z zwiekszaniem rozproszenia.Podobne dzialanie rozpraszajace osiaga sie przy ukladzie szeregowym uzwojen z drutu o wielkim i malym przekroju (fig. 4), jezeli uzwojenie z drutu o wielkim przekro^ ju 31 umieszczone jest wzdluz calego bie¬ guna, a uzwojenie z drutu o malym prze¬ kroju, skladajace sie z dwóch czesci 32, 33, jest tak polaczone z uzwojeniem 31, ze dolna czesc 32 zobojetnia dzialanie uzwoje¬ nia 31, a górna czesc 33 zwieksza je. Przy tern wykonaniu górny biegun moze byc re¬ gulowany, a dolny jest niezmienny.Fig. 5 przedstawia pradnice do lamp lu¬ kowych lub elektrycznego spawania, której dolny biegun posiada uzwojenie 34, dziala¬ jace w tym samym kierunku, jak uzwoje¬ nia twornika, lecz przeciwdzialajace uzwo¬ jeniu wzbudzajacemu 31 górnego bieguna.Poniewaz dolny biegun posiada uzwojenie magnesujace, rozproszenie pradnicy zwiek¬ sza sie, co dziala uspakajajaco na luk swietlny.W celu zwiekszenia powierzchni prad¬ nicy i lepszego odprowadzania ciepla, u- zwojenie wzbudzajace posiada zebra chlo¬ dzace. Przy wykonaniu wedlug fig. 6 ze¬ bra te utworzone sa zapomoca plyt blasza¬ nych 41, umieszczonych pomiedzy uzwoje-niami 42; plyty te nic przewodza pradu.Pradnica z zebrami chlodzacemi nadaje sie do bardzo wielkiego zakresu natezen pradu. PL