Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do wykazywania i mierze¬ nia znoszenia samolotu przez wiatr.Dotychczas zaloga samolotu okresla swój kierunek lotu jedynie przy pomocy busoli, która nie wskazuje bynajmniej zno¬ szenia samolotu przez wiatr boczny, wsku¬ tek czego podczas sniezycy, mgly lub lotu nocnego, kiedy orjentowanie sie w terenie jest bardzo utrudnione lub zgola niemozli¬ we, zdazanie samolotu do okreslonego celu droga wlasciwa napotyka na ogromne trud¬ nosci.Niedogodnosci te usuwa calkowicie u- rzadzenie wedlug wynalazku, które nietylko wykazuje najmniejsze znoszenie samolotu przez wiatr z wyznaczonej drogi, lecz tak¬ ze mierzy wielkosc tego znoszenia, wsku¬ tek czego lot w scisle okreslonym zgóry kierunku nie napotyka na zadne trudnosci w najgorszych nawet warunkach atmosfe¬ rycznych czy tez w nocy.Wynalazek oparty jest na zasadzie pra¬ wa bezwladnosci, dzieki któremu pewna masa metalowa przy znoszeniu samolotu przez wiatr boczny zwiera elektryczne ob¬ wody pradu, odpowiadajace danej wielko¬ sci znoszenia, i wartosc te wykazuje badz na mapce lotu, badz tez sygnalizuje swietl¬ nie.Urzadzenie niniejsze oprócz przyrzadu, zawierajacego bezwladna mase metalowa* doznajaca wzglednych przemieszczen przez wiatr boczny wskutek znoszenia samolotu podczas lotu, sklada sie z umieszczonego na jego skrzydle wiatraczka, wprawianego w ruch pradem powietrznym a sprzezonego mechanicznie z przyrzadem, dzialajacym si-la odsrocllkowa, polaezócyinelektrycznie z elektromagnesami, laczacemi, wzglednie rozlaczajacymi glówna os urzadzenia, uru- C^homiana mechanizmem zegarowym, od po¬ zostalych osi tego urzadzenia zapomoca te¬ go wiatraczka, którego szybkosc obrotowa zwieksza sie wraz z szybkoscia samolotu.Urzadzenie zawiera ponadto przyrzad, kreslacy krzywa znoszenia samolotu przez wiatr, oraz wskazniki szybkosci.Przyklad wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku uwidoczniony jest szema- tycznie na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia ogólny uklad polaczen urzadzenia, fig. 2 — przyrzad do ?kciesleBia krzywej znoszenia samolotu przez wiatr, fig. 3 — widok urzadzenia wedlug fig. 1 w widoku zgóry.Jezeli zaloga samolotu ma przebyc dro¬ ge z miejscowosci A do B, to z poczatku wyznacza zapomoca busoli pewien kat a pod którym samolot winien zdazac podczas calego czasu trwania lotu. Niezaleznie od tego na beben 22 przyrzadu, kreslacego krzywa znoszenia (fig. 2), zaklada sie mapke, odpowiadajaca przestrzeni miedzy temi miejscowosciami. Mapke zaklada sie na beben ls tak, aby prosta, laczaca punkty A i B na tej mapce, lezala na tym bebnie w plaszczyznie, prostopadlej do jego osi podluznej.Przy starcie samolotu takie urzadzenie, wykonane w postaci zamknietej skrzynki, umieszczonej w dowolnem miejscu w kabi¬ nie, wzglednie kabinach platowca, jest nie¬ czynne i wprawiane jest w dzialanie dopie¬ ro p£ obraniu przez samolot powyzszego ka¬ ta a, pod jakim ma leciec stale, aby droga z miejscowosci A do B byla najkrótsza.Wprawianie w dzialanie urzadzenia polega na uruchomieniu glównej osi 8 zapomoca mechanizmu zegarowego, nieuwidociznione- go na rysunku.Umocowany na skrzydle samolotu wia¬ traczek 60 sprzezony jest mechanicznie z pryrzadem 17, sluzacym do regulowania obrotu bebna 22. Wiatraczek ten, którego szybkosc obrotu zalezy od szybkosci samo¬ lotu, obraca wrzeciono 6U regulowane przy pomocy ciezarka lub sprezyny i przenosi swój ruch np. za posrednictwem dzwigni i wycinka zebatego na os 62, na której osa¬ dzony jest slizgacz 49, posuwajacy sie po kolowo rozmieszczonych kontaktach, z któ¬ rych kazdy odpowiada innej szybkosci sa¬ molotu.Kazdy z tych kontaktów 481, 482, 48\,.. 4824 polaczony jest elektrycznie z odpo¬ wiednia cewka elektromagnesu 3. Na fig. 1 przedstawiony jest jeden tylko elektro¬ magnes 3, których w niniejszem urzadze¬ niu jest dwadziescia cztery, t. j. tyle ile jest kontaktów. Przy szybkosci samolotu v km/godz slizgacz posuwa sie do kontaktu 481, zamykajac tean samem obwód cewki elektromagnesu 3, który, bedac teraz wzbu¬ dzony, przeciaga dzwignie wahadlowa 2a, na której koncu osadzone jest obrotowo kólko zebate 9a. Wskutek przyciagniecia dzwigni 2a elektromagnesem 3, kólko 9a sprzega sie z kólkami 28 i 29, wobec czego ruch glównej osi 8, na której osadzone jest kólko 28, zostaje przekazany na os 11.Przy tern wahnieciu dzwigni 2a wprawo za¬ myka ona zapomoca swego kontaktu 16a obwód pradu, do którego jest wlaczona za¬ rówka 27, stanowiaca wskaznik szybkosci, wskutek czego zarówka ta swieci. Takich zarówek jest tu dwadziescia cztery, kazda zas odpowiada innej szybkosci. Kolo zeba¬ te 29, osadzone na osi //, sprzezone jest z osia 20 bebna 22 zapomoca kola zebatego 40, osadzonego na tej osi 20 (fig. 2), wsku¬ tek czego z chwila przyciagniecia dzwigni 2a elektromagnesem 3 nastepuje urucho¬ mienie bebna z nalozona nan mapka miej¬ scowosci, nad któremi samolot przelatuje.Ruch osi 11 zostaje oprócz tego prze¬ kazywany zapomoca kól zebatych 29, 30 i 31 na osie lla i 12.Z chwila gdy samolot ulega pewnemu znoszeniu przez wiatr boczny, kulka 45 - 2 —zaczyna dzialac, uruchomiajac przyrzad F. sluzacy do wykazywania tego zboczenia.Przyrzad ten sklada sie z izolowanej oslony, na której dnie ulozona jest blaszka metalowa 44, po jakiej moze swobodnie to¬ czyc sie kulka metalowa 45, zwana po¬ przednio bezwladna masa. Blaszka 44 znaj¬ duje sie pod pradem zródla zasilania i sta¬ nowi kontakt elektryczny. Do scianek ka¬ nalu, utworzonego w izolacyjnej oslonie, przymocowane sa dwa rodzaje kontaktów; górne kontakty 41, sluza do okreslania stopnia znoszenia samolotu przez wiatr, kazdy bowiem kontakt 41 odpowiada inne¬ mu katowi tego znoszelnia, dwa zas srodko¬ we — 42 i 43, wprawiaja os 14 w prawy wzglednie w lewy ruch obrotowy. Kulka 45, toczac sie w oslonie, zwiera wszystkie trzy rodzaje kontaktów to jest dolne, górne i srodkowe.Z chwila zniesienia samolotu przez wiatr boczny o pewien kat nastepuje na zasadzie prawa Newton'a wzgledne prze¬ mieszczenie kulki 45, która odrzucona od zewnetrznej scianki kanalu trafia np. na kontakty 41a i42 i poprzez kontakt dolny 44 zamyka obwody elektromagnesów 4 i 7.Powoduje to wzbudzenie elektromagne¬ tycznej cewki 4, która przyciaga dzwignie 26, zaopatrzona w kólko zebate 9b, które sprzega sie zatem z kolem 32, obracanem wraz z kolem 30 zapomoca kola 29. Ruch zatem osi lla zostaje przekazywany na os 14 zapomoca kola 34a, osi 12a i kola zeba¬ tego 35, posiadajacego ruch obrotowy w le¬ wo. Przy przyciagnieciu dzwigni 2b elek¬ tromagnesem 4 zostaje jednoczesnie zwie¬ rany kontaktem 16b, przymocowany do tej dzwigni przewód, polaczony z biegunem dodatnim zródla pradu. Wskutek wzbudze¬ nia elektromagnesu 7 zostaje przyciagnie¬ ta przezen dzwignia 2d, zakonczona kloc¬ kiem hamulcowym 10, który naciska kólko zebate 39 i unieruchomia je, a tern samem zatrzymuje ruch obrotowy osi 15.Na osi 15 osadzone jest srodkowe kolo zebate 46 (fig. 2), obracajace kolo 41\ osa¬ dzone na osi 471. Dolny* koniec tej osi 4tl jest zaopatrzony w kólko stozkowe 49, za¬ zebione z kólkiem stozkowem 50, osadfco- nem na osi 51. Na osi 51 osadzone jest równiez kolo zebate 21 uruchomiajace ze¬ batke 13, do której przymocowane jest piórko piszalce 23.Ruch piórka 23 jest zatem scisle uza¬ lezniony od ruchu osi 15, wskutek czego przy unieruchomieniu tej osi zapomoca klocka hamulcowego 10, co ma miejsce przy locie prawidlowym, niewykazujacym zno¬ szenia, piórko kresli linje, pokrywajaca sie z linja A — 5 na mapce, natomiast podczas obrotu osi 15 kresli ono na wirujacym beb¬ nie znoszenia boczne, dajac W ten sposób krzywa calkowitego lotu platowca z mtej* scowosci -A do — B.Pnzy uruchomieniu kola zebatego 39 zarzy sie jednoczesnie zarówka 26 wskaz¬ nika zerowego, wskazujaca ruch prawidlo¬ wy samolotu, poniewaz po przyciagnieciu dzwigni 2d elektromagnesem 7, kontakt 16F, przymocowany do tej dzwigni, zamyka poprzez kontakt 16b obwód zarówki 26 Wskaznika zerowego.Jezeli po pewnym czasie lotu samolot pnzy danej szybkosci V km/godz zaczyna byc znoszony w lewo o kat Y stopni, to be niniejszego urzadzenia zaloga moglaby nie zauwazyc tego znoszenia, jakie bedzie mia¬ lo miejsce pomimo trzymania sie scisle obranego kata X na busoli.Urzadzenie bowiem wykazuje natych¬ miast najmniejsze nawet znoszenie samolo¬ tu, poniewaz kulika 45 zostanie natychmiast (wedlug trzeciego prawa Newtonla) prze¬ sunieta wprawo o kat Y stopni i ziwalnia tern samem kontakt 41a oraz przerywa ob¬ wód pradu elektromagnesu 7. Wskutek u- stania zaburzenia elektromagnesu 7, dzwi¬ gnia 2d wraca do swego polozenia normal¬ nego, zwalnia kolo 39 od klocka hamulco¬ wego 10 i przerywa obwód pradu zarówki 26 wskaznika zerowego zapomoca kontafe- — 3 —tu 16f, lecz jednoczesnie zostaje natych¬ miast przyciagnieta elektromagnesem lc, którego cewka znajduje sie stale pod pra¬ dem.Obwód elektromagnesu 4 przy powsta¬ niu zmo&zemia nie wykazuje zadnych zmian, wskutók czego ruch obrotowy osi 14 pozo¬ staje lewy. Wskutek powstania znoszenia kulka 45 przesunie sie o kat Y oraz, zwie¬ rajac kontakt 4Ib z kontaktem dolnym 44, wywola wzbudzenie elektromagnesu 6 i przyciagniecie nim dzwigni 2c, której kólko zebate 9c sprzega sie wtedy z kolem 36, osadzonem na osi 14. Ruch osi 14 przeno¬ szony zostaje wiec teraz za posrednictwem tego kola 9c na kolo 37, ozyli uruchomia os 15, a tern samem i piórko 23. Jedno¬ czesnie prz-y ruchu wahadlowym dzwigni 2c ku elektromagnesowi 6 zostaje zwarty kontaktem lód obwód pradu zarówki 25 lewego znoszenia. Wskutek ruchu osi 15 zostaje poruszone piórko 23 w lewo.Poniewaz beben 22 obraca sie ciagle, przeto jego ruch obrotowy oraz ruch poste¬ powy piórka 23 daja w sumie wykres zbo¬ czenia samolotu z wytknietej drogi A B.Jezeli po pewnym czasie wiatr zmienia sie na leiwy i samolot, posiadajac te sama szybkosc V, zostaje znoszony teraz w pra¬ wo, to kulka 45 przesuwa sie w lewo o kat Z wzgledem swego polozenia zerowego, trafiajac ma górny kontakt 41e i lewy kon¬ takt srodlkowy 43. W ten sposób kulka ta zamyka poprzez kontakt dolny 44 obwód efldktramagoesu 5, natomiast przerywa ob¬ wód elektromagnesu 4 i kontaktu srodko¬ wego 42.Wskutek pozfoawierna pradu cewki e- lektfomagnesu 4 ten ostatni zwalnia dzwi¬ gnie 2b która zostanie teraz, przyciagnieta elektromagnesem 5, przerywajac jednocze¬ snie obwód zarówki 25 wskaznika znosze¬ nia prawego. Jednoczesnie zostaje zapo- naoca kontaktu 16c zwarty obwód pradu zarówki 24 wskaznika znoszenia prawego, która sie zairzy.Z chwila przyciagniecia dzwigni 26 e- lektromagnesem 5 kólko 9b zazebia sie z kolem 33c, uruchomiajac os 12b, której ruch zostaje przenoszony na os 14 za po¬ srednictwem kola zebatego 34b i kola zeba¬ tego 35, które obecnie otrzymuja ruch w prawo. Ruch kola zebatego 35 przekazy¬ wany zostaje w podobny sposób na kólko zebate 21 (fig. 2), które uruchomia zebatke 13, a tern samem — piórko 23 w prawo.Ruch obrotowy bebna 22 i ruch postepowy piórka 23, daja razem wykres znoszenia samolotu wprawo wzgledem drogi A—5.Jezeli zaloga samolotu chce powrócic na droge A — B, to musi ona zawrócic w lewo o kat U wzgledem kursu, obranego na busoli. Aby wskaznik znoszenia i piórko 23 wskazywaly kt samolotu w kierunku drogi A — B, nalezy raczke 58, przymocowana do pierscienia 55, w którym osadzone jest cale urzadzenie, zamkniete w skrzynce 56, (przedstawionej na fig. 3 w widoku zgóry) obrócic w lewo tak, by strzalka 57 ustawila sie naprzeciw podzialki pierscienia 59, od¬ powiadajacej katowi' U. Pierscien 59, w którym osadzony jest wraz ze skrzynka 56 pierscien 55, jest umocowany na nierucho¬ mej podstawie, jego zas obwód zawiera po- dzialke + 180°.Przy wskazanem ustawieniu raczki 58 piórko 23 posuwa sie ku linji AB na mapce.Gdy piórko dosunie sie do tej linji i zaloga obiera kurs poprzedni, odpowiadajacy ka¬ towi X busoli, wówcfcas raczke 58 obraca sie do polozenia poczatkowego, strzalka 57 winna stac na zerze.Samolot niekoniecznie musi wracac do kierunku drogi AB, czyli linji zerowej pod tym samym katem, pod jakim zostal znie¬ siony przeiz wiatr. Chcac bowiem dostac sie wczesniej do linji zerowej, zaloga moze obrac równiez i wiekszy kat, jednakze kat U, obrany na busoli, musi sie równac przy tym powrocie na linje drogi AB katowi, obranemu na pierscieniu 59.Celem ulatwienia orjentowania sie w — 4 —ukladzie polaczen mozna ustalic z nim dwanascie obwodów. Pierwszy obwód, za¬ wierajacy dektromagaies 1, który moze byc równiez zastapiony zwyklym magnesem, jest z chwila uruchomienia niniejszego u- rtzadzenia stale zamkniety. Obwód drugi zawiera elektromagnes 3 i regulator szyb¬ kosci obrotu bebna 22. W obwód trzeci wla¬ czone sa elekromagnes 4 i prawy kontakt srodkowy 42. Obwód ten jest zamykany kulka 45 poprzez kontakt dolny 44, pola¬ czony z ujemnym biegunem zródla pradu.Obwód czwarty tworza elektromagnes 5 i lewy kontakt srodkowy 43. Obwód ten jest, podobnie jak i obwód trzeci, zamykany kulka 45 poprzez kontakt 44. Obwody te sa tak polaczone, ze gdy jeden sie otwiera drugi zostaje zamykany. Piaty obwód, za¬ wierajacy elektromagnes Ib, który mozna zastapic zwyklym magnesem, jest stale za¬ mkniety. Obwód szósty zawiera elektro¬ magnes 6 oraz jeden z górnych kontaktów 41, odpowiadajacy pewnemu katowi zno¬ szenia samolotu przez wiatr. Obwód ten jest otwierany lub zamykany zapomoca kulki 45 i kontaktu dolnego 44.Obwód siódmy, zawierajacy elektro- magnes lc (lub magnes zwykly), jest stale zamkniety. Obwód ósmy zawiera elektro¬ magnes 7 oraz górny kontakt zerowy 41a, z którym kulka 45 styka sie tylko wówczas, gdy samolot nie jest znoszony przez wiatr.W obwód dziewiaty wlaczone sa kon¬ takt 16a, dzwignia 2a oraz zarówka 27 wskaznika szybkosci. Obwód dziesiaty za¬ wiera kontakt 16b dzwigni 26, wskaznik 25 znoszenia samolotu w prawo oraz kon¬ takt 16d. Obwód jedenasty sluzy do zarze¬ nia zarówki 24 wskaznika znoszenia w lewo i zawiera oprócz tego jeszcze wskaznik 16c.Wreszcie obwód dwunasty zawiera kon¬ takt 16b, zarówke 26 wskaznika zerowego i kontakt 16f.Akumulator, pnzedstawiony na fig. 1, jako zródlo niskiego napiecia, moze byc za¬ silany pradnica, umieszczona zboku samo¬ lotu i napedzana smigielkiem zapóittOCA pradu powietrznego, wytwarzanego smi¬ glem samolotu. PL