Wynalazek dotyczy wytwarzania do¬ brze przylegajacych, gladkich, stosunkowo nieporawatych i niescierajacych sie po¬ wlok na powierzchniach przedmiotów ze¬ laznych i stalowych. Powloki te skladaja sie zasadniczo ze szczawianu zelaza, który jest przypuszczalnie sola zlozona, ponie¬ waz wlasciwosci jego nie sa podobne ani do wlasciwosci czystego szczawianu zela¬ zawego ani tez do wlasciwosci czystego szczawianu zelazowego. Powloki te sa wy¬ soce nierozpuszczalne, nie podlegaja dzia¬ laniu np. 10%-owego kwasu octowego albo zimnego obojetnego roztworu octanu sodo¬ wego. Wedlug wynalazku powloki wytwa¬ rza sie, dzialajac na czysta powierzchnie metaliczna roztworem kwasu szczawiowe¬ go, zawierajacym niewielki dodatek kwa* su siarkowego albo soli zelazowej lub obu tych odczynników, albo tez dzialajac tar kim roztworem lub roztworem samego kwa¬ su szczawiowego z jednoczesnem uzupel~ niajacem zastosowaniem pradu elektrycz¬ nego, przyczem przedmiot, przeznaczony do powleczenia, sluzy jako anoda w ob¬ wodzie elektrycznym.Nalezy zaznaczyc, ze dotychczas pro¬ ponowano juz traktowanie przedmiotów zelaznych i stalowych roztworami kwasu szczawiowego, lecz obróbka taka miala przewaznie na celu oczyszczanie lub wy¬ trawianie metalu. Jesli w celu wytworze¬ nia powloki zastosowac czysty roztwór kwasu szczawiowego^ to wyniki nie sa, za-dowalajace: wytworzone powloki sa zwy¬ kle niejednostajne i niedoskonale pokry¬ waja * powierzchnie metalu. Poza tern -.z u punktu widzenia gospodarczego i han¬ dlowego wytwarzanie powloki przy u- zyciu czystego kwasu szczawiowego wy¬ maga zbyt wiele czasu. Zgodnie z ni¬ niejszym wynalazkiem dodatek kwasu siarkowego albo soli zelaza do ka¬ pieli kwasu szczawiowego lub zastoso¬ wanie pradu elektrycznego albo wreszcie stosowanie dwóch albo trzech tych czynni¬ ków przyspiesza powstawanie zadanej po¬ wloki i daje powloki o zadowalajacej gru¬ bosci juz w ciagu kilku minut. Wytworzo¬ ne powloki sa gladkie, dobrze przylegaja¬ ce, nieporowate i niescierajace sie, jak za¬ znaczono powyzej. Obecnosc kwasu siarko¬ wego w roztworze kwasu szczawiowego szczególnie sprzyja powstawaniu powlok o drobniejszem ziarnie, niz w przypadku nieobecnosci kwasu siarkowego. Jon zela¬ zowy mozna dodawac w odpowiedniej po¬ staci, np. w postaci siarczanu zelazowego, szczawianu zelazowego albo szczawianu zelazowo-potasowego.Powloki wedlug niniejszego wynalazku wytwarzaja sie nie pod wplywem dzialania kwasu szczawiowego na rdze zelazna czyli tlenek na powierzchni wyrobu, lecz pod wplywem dzialania tego kwasu na czysta powierzchnie zelaza metalicznego. Zreszta obróbka powierzchni zardzewialych nie jest wylaczona, poniewaz, jak dobrze wiadomo, kwas szczawiowy jest doskonalym czynni¬ kiem wytrawiajacym i, zastosowany zgod¬ nie z wynalazkiem do powierzchni zardze¬ wialych, sluzy najpierw do oczyszczenia powierzchni, a nastepnie do powleczenia powierzchni juz oczyszczonej.Jesli powierzchnia przeznaczona do po¬ wleczenia jest mocno zardzewiala albo po¬ kryta zendra albo tez jest zanieczyszczo¬ na olejem lub tluszczem, to dobrze jest o- czyscic ja najpierw zapomoca rozpuszczal¬ nika tluszczu albo Zapomoca zwyklego wy¬ trawiania lub scierania, aby zaoszczedzic w ten sposób kwasu szczawiowego, jako sród- u ka oczyszczajacego. Powloki maja zwykle mila barwe, zmienna od szarej do oliwko¬ wo zielonej, o ile nie zostaly zmienione, dzieki wprowadzeniu do kapieli powloko¬ wej czynników barwiacych w niewielkiej ilosci (np. \% zelazocjanku potasu, daja¬ cego powloke niebieska wskutek wytwa¬ rzania blekitu pruskiego).Ponizej podano dla przykladu odpo¬ wiedni sposób postepowania w celu wy¬ twarzania powlok dzialaniem kwasu szcza¬ wiowego.Przyklad. Przygotowuje sie roztwór, rozpuszczajac 5 czesci kwasu szczawiowe¬ go (C00H)22H20 w 100 czesciach wody i dodajac do tego roztworu 0,5 — 1,0 czesci stezonego kwasu siarkowego oraz okolo 1 czesci siarczanu zelazowego. Przedmiot ze¬ lazny lub stalowy, przeznaczony do powle¬ czenia, zanurza sie w tym roztworze, o- grzewa do 95 — 100°C i pozostawia w roz¬ tworze dopóty, az na przedmiocie wytwo¬ rzy sie powloka zadanej grubosci, to jest mniej wiecej przez 20 — 25 minut. Na¬ stepnie przedmiot wyjmuje sie z roztworu, myje woda i suszy. Otrzymana powloka jest, jak stwierdzono, drobnoziarnista, przylegajaca i ma barwe oliwkowo zielo¬ na. Mozna ja nasmarowac czystym nielot¬ nym olejem, najlepiej rozpuszczonym w rozpuszczalniku lotnym, albo tez mozna ja pomalowac lub pokryc emalja. Stanowi ona doskonala powierzchnie do lakierowania.Obróbke, opisana w powyzszym przy¬ kladzie, mozna zmieniac w szerokich gra nicach. Naogól zaleca sie stosowanie roz¬ cienczonych roztworów kwasu szczawiowe¬ go, lecz wykryto, ze mozna pracowac z po¬ wodzeniem w szerokich granicach stezen, a mianowicie od 1—10%. Temperature i czas obróbki mozna równiez zmieniac w szero¬ kich granicach, np. od temperatury poko¬ jowej az do 100°C, a czas obróbki — od paru minut do kilku godzin. Oczywiscie, w — 2 —wyzszych temperaturach dzialanie jest szybsze. Np. zamiast zapomoca obróbki 20 — 25 minutowej w temperaturze 95 — 100°Cf opisanej powyzej, mozna podobna powloke otrzymac zapomoca obróbki w temperaturze pokojowej w ciagu 90 minut.Im dluzej trwa obróbka, tern grubsza jest powloka. Np. przez obróbke powierzchni zelaznej lub stalowej, przeznaczonej do po¬ malowania lub polakierowania, w ciagu 5 minut i w temperaturze 95 — 100°C roz¬ tworem, opisanym powyzej, otrzymuje sie cienka powloke, bardzo dobrze chroniaca od rdzy i stanowiaca dobre podloze dla farby lub lakieru.Jon zelazowy dodanej soli zelazowej dziala prawdopodobnie katalitycznie. Po¬ dobny dodatni wplyw wywieraja równiez pewne inne zwiazki, np. sole zelaza i cyny, natomiast takie zwiazki, jak fosforany sa szkodliwe, poniewaz sprzyjaja powstawa¬ niu nieprzylegajacycK powlok krystalicz¬ nych; sole manganu nie wywieraja dodat¬ niego wplywu.Jak zaznaczono powyzej mozna przy¬ spieszyc powstawanie powloki, jesli przed¬ miot, przeznaczony do pokrycia, uzyc jako anode w obwodzie elektrycznym, zawiera¬ jacym wyzej opisane roztwory kwasu szczawiowego oraz nierozpuszczalna kato¬ de, np. pret weglowy. Przy fabrycznej ob¬ róbce czas, zuzyty na powlekanie po¬ wierzchni przedmiotów zelaznych i stalo¬ wych, ma duze znaczenie i daje sie naogól zredukowac do 50% i jeszcze bardziej, dzieki zastosowaniu pradu elektrycznego.Warunki obróbki, to jest temperatura, stezenie kapieli i t. d., równiez i przy uzy¬ ciu pradu elektrycznego w kapieli moga byc takie same, jak w przykladzie poprzed¬ nim. Zreszta dodatki kwasu siarkowego i (albo) soli zelazowej do kapieli mozna tu pominac, poniewaz ich dzialanie, przyspie¬ szajace powstawanie powloki, staje sie sto¬ sunkowo nieznaczne wobec dzialania pra¬ du elektrycznego. Równiez i ogrzewanie kapieJi nie jest tak wazne, gdyz ogrzewa¬ nie to, podobnie jak i dodatki kwasu siar¬ kowego i (albo) soli zelazowej, sluzy nor¬ malnie do przyspieszania powstawania po¬ wloki. Grubosc powloka oczywiscie, zmie¬ nia sie zaleznie od czasu obróbki; cienkie powloki uzywane sa przewaznie celem przygotowania przedmiotów do malowania lub lakierowania i sluza nietylko, jako o- chrona przedmiotu przeciw rdzy, lecz tak¬ ze jako podklad pod farbe albo lakier; na¬ tomiast grubsze powloki moga sluzyc same po natarciu olejem lub zanurzeniu w oleju, jako powloki ostateczne.Napiecie oraz gestosc pradu, stosowa¬ ne przy powlekaniu, nie sa zgóry okreslo¬ ne, lecz moga sie znacznie zmieniac. Wy¬ kryto, ze mniej wiecej odpowiednie sa na¬ piecia od 0,5 — 2,0^wolt oraz gestosci pra¬ du od 0,005 — 0,05 ampi/ctm2.Nalezy zaznaczyc, ze jesli napiecie jest zbyt niskie, to wynik jest nieznaczny, nato¬ miast przy napieciach zbyt wysokich u- jawnia sie sklonnosc do powstawania na powierzchni przedmiotu tlenku zelazowe¬ go zamiast zlozonego szczawianu zelaza.Dobre wyniki daje napiecie 1,75 wolt. Nao¬ gól czas, potrzebny do wytworzenia po¬ wloki o danej grubosci, jest o polowe krót¬ szy przy uzyciu pradu elektrycznego, niz bez jego zastosowania. Czas, potrzebny do wytworzenia powloki, zalezy calkowicie od jej grubosci i dlatego nie mozna go okre¬ slic. Grubosci powlok nie mierzono. Moz¬ na stwierdzic, ze cienka powloka, odpo¬ wiednia do malowania, powstaje naogól w ciagu 3 minut lub predzej, zas gruba po¬ wloka, mogaca sluzyc sama jako powloka ostateczna, powstaje w ciagu 7 minut lub predzej. Nalezy zaznaczyc, ze kierunek pradu, przeplywajacego podczas powleka¬ nia, zmierza do utleniania powlekanego wyrobu, a tern samem przeciwdziala sklon¬ nosci kwasu kapieli powlekajacej do rea¬ gowania z metaliczna powierzchnia przed¬ miotu, skutkiem czego wydzielalby sie wo- — 3 —dór. Uwalnianie wodoru na powierzchni powlekanego przedmiotu jest szkodliwe, poniewaz powoduje przerywanie powloki lub wytwarza w niej kratery.Okazalo sie, ze wytworzone powloki nietylko zabezpieczaja przedmioty prze¬ ciwko rdzy i stanowia doskonaly podklad do malowania lub lakierowania, lecz sa równiez doskonala izolacja elektryczna do pewnych celów, np. do izolacji plytek (bla¬ szek) rdzeni transformatorów, do czego sie uzywa zendre. W pewnym przypadku wy¬ kryto, ze opór w rdzeniu transformatora, którego blaszki izolowane byly zapomoca zendry, wynosil 100 omów, podczas gdy w podobnej konstrukcji, której blaszki izolo¬ wane byly powloka szczawianowa wedlug wynalazku, opór wynosil 4,000,000 omów. PL