Znane sa walcowe suwaki rozrzadcze do cztero- lub dwusuwowych silników spa¬ linowych, zaopatrzone w otwory, pokry¬ wajace sie okresowo z otworami w scian¬ kach cylindra podczas obrotowego ruchu suwaka wokolo swej osi lub tez prostolinij¬ nego, postepowo-zwrotnego ruchu, doko¬ nywanego przez suwak wzdluz swej osi.Te znane suwaki posiadaja jednak sze¬ reg wad. Jedna z nich polega na konieczno¬ sci stosowania pewnego luzu miedzy suwa¬ kiem a cylindrem, celem unikniecia zbyt duzego tarcia podczas ruchu suwaka, któ¬ ry to luz, pod wplywem scierania sie scia' nek obu tych czesci, zwieksza sie stale, a tern samem pogarsza szczelnosc, wskutek czego czynnik napedowy przedostaje sie z cylindra do otworów w jego sciankach po¬ przez posrednia komore, znajdujaca sie miedzy suwakiem a cylindrem. Umieszcze¬ nie w tych miejscach uszczelnien usuwa te wade jedynie czesciowo.Znane sa równiez suwaki walcowe, na¬ dajace sie zwlaszcza do dwusuwowych sil¬ ników spalinowych, które posiadaja pro¬ stolinijny, postepowo-zwrotny ruch i zamy¬ kaja otwór wlotowy na podobienstwo za¬ woru. Teoretycznie szczelnosc tego suwaka jest wieksza, anizeli powyzej wymienio¬ nych suwaków obrotowych, w praktycejednak ta szczelnosc zostaje pogarszana .glpwtiie z dwóch-przyczyn, a mianowicie wskutek osadzania sie wegla na powierzch¬ niach gniazda oraz wskutek nierównomier¬ nego rozszerzania sie suwaka w róznych punktach przekroju. Ta nierównomiernosc rozszerzania sie powstaje na skutek nie¬ równomiernej temperatury w róznych miej¬ scach scianki cylindra.Przedmiotem wynalazku jest walcowy suwak, skladajacy sie z walcowej tulei o pelnej sciance, poruszajacej sie osiowo ru¬ chem postepowo-zwrotnym. Suwak ten za¬ myka doplyw, gdy tuleja spoczywa na znaj- dujacem sie na przedluzeniu scianki cylin¬ dra gniezdzie, wykonanem na podobien¬ stwo zaworu, przyczem suwakowi temu na¬ dawany jest jeszcze ruch obrotowy wokolo jego osi, przy jednoczesnem obfitem sma¬ rowaniu suwaka, w szczególnosci zas jego gniazda.Ruch obrotowy suwaka wokolo jego osi oraz stala obecnosc smaru na powierzchni gniazda suwaka zapobiega w znacznym stopniu tworzeniu sie osadów weglowych na gniezdzie, gdyz osady te sa stale.spló- kiwane przez smar.Oprócz tego staly ruch obrotowy suwa¬ ka sprowadza kolejne stykanie sie wszyst¬ kich jego punktów z róznemi punktami scianki cylindra, wskutek czego zostaje wy¬ równywana temperatura, a tern samem ; rozszerzenie termiczne suwaka i cylindra.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój pionowy przez suwak z gniazdem zaworowem, fig. 2 — rozwiniecie tego suwaka na plaszczy¬ znie, fig. 3 — przekrój pionowy przez cy¬ linder silnika oraz suwak w wykonaniu wedlug fig. 1, znajdujacy sie w polozeniu otwarcia, przyczem tlok roboczy zajmuje dolne kukorbowe marttwe polozenie, fig. 4 — przekrój pionowy przez suwak z gnia¬ zdem zaworowem w innej postaci wykona¬ nia, fig. 5 — rozwiniecie tego suwaka na plaszczyznie, fig. 6 — przekrój pionowy przez silnik z suwakiem, przyczem cylin¬ der roboczy jest wyposazony w dodatkowa tuleje robocza, wstawiona swobodnie do cylindra, fig. 7 — przekrój podluzny przez pompe smarowa, fig. 8 i 9 — przekroje przez dwie rózne postacie zamocowania tulei roboczej w cylindrze, fig. 10 — prze¬ krój podluzny przez silnik spalinowy chlo¬ dzony woda, wyposazony w suwak wedlug wynalazku, fig. 11 i 12 przedstawiaja dol¬ ny krazek kciukowy w przekroju osiowym i w widoku zgóry, fig. 13 i 14 — górny kra¬ zek kciukowy w przekroju osiowym i w przekroju wzdluz linji H—H na fig. 13, fig. 15 i 16 — dwa rozwiniecia na pla¬ szczyznie tego krazka w dwóch polozeniach zamocowania, zas fig. 17—23 — przekroje tego rozwiniecia wzdluz linji A — A, B — B,C — C, D — D, E — E, F — FiG — G na fig. 15 i 16, fig. 24 — przekrój pio¬ nowy przez silnik, w którym zastosowany jest w cylindrze roboczym silnika krazek kciukowy w wykonaniu wedlug fig. 11 i 13, fig. 25 — czesciowe rozwiniecie odmiany krazka kciukowego, zastepujacego krazek w wykonaniu wedlug fig. 11 — 14, fig. 26 — widok zgóry na krazek, skladajacy sie z piasty i wienca, i wreszcie fig. 27 — czesciowy przekrój przez suwak wzdluz osi takiego krazka.Suwak 1 wykonany jest w postaci wal¬ ca, którego wewnetrzna powierzchnia sta¬ nowi przedluzenie powierzchni gladzi cy¬ lindra, zewnetrzna zas powierzchnia zao¬ patrzona jest w wystepy kciukowe, zapo- moca których uskutecznia sie osiowe prze¬ suwy suwaka. Na fig. 2 przedstawione jest rozwinieciei na plaszczyznie zewnetrznej powierzchni suwaka 1, przyczem cyfra 5 oznaczony jest jeden z wystepów kciuko¬ wych. Wprawianie w ruch obrotowy suwa¬ ka / uskutecznia sie zapomoca kola zeba¬ tego 2, wspólpracujacego z wiencem zeba¬ tym 3, wykonanym na zewnetrznej stronie suwaka. Cylinder jest zaopatrzony w kraz- - 2 —ki 4, których liczba odpowiada liczbie wy¬ stepów 5 krazka kciukowego (fig. 1, 2 i 3).Najmniej nalezy stosowac dwa krazki i dwa wystepy, aczkolwiek najkorzystniej jest wykonac trzy krazki, kciuk zas zao¬ patrzyc w trzy wystepy 5. W tym ostatnim przypadku suwak podnosic sie bedzie co.Vs czesc obrotu suwaka. Oczywiscie, wy¬ stepy oraz krazki musza byc jednakowe i winny znajdowac sie w jednakowych od siebie odleglosciach. Przy takiem wykona¬ niu na kazda trzecia czesc obrotu suwaka, przypada jedno podnoszenie sie do góry suwaka w scisle okreslonej chwili, a wów¬ czas suwak ugina sprezyne 6, która zko- lei, po przejsciu wystepów kciukowych 5 poza krazki 4, cofa suwak do jego wyjscio¬ wego polozenia, dociskajac go do gniazda,, przyczem obrót suwaka 1 wokolo jego osi odbywa sie bez przerwy. Innemi slowy, su¬ wak ten posiada niezmienny ruch obroto¬ wy, przy którym jednak jest on naprze- mian podnoszony i opuszczany, wskutek oddzialywania krazków 4 na wystepy kciu¬ kowe 5.Na fig. 3 tlok przedstawiony jest w naj- nizszem swem, kukorbowem polozeniu, su¬ wak zas — w polozeniu otwarcia, wskutek czego spaliny wyplywaja przez szczeliny wylotowe, wykonane w dolnej czesci cy¬ lindra, natomiast przez otwory wlotowe cylindra doplywa swieza dawka powietrza.Na figurze tej zaznaczono strzalkami kie¬ runki, w jakich plynie powietrze i spaliny.Stosowanie wyciecia 7 w górnej czesci cylindra, nieco ponizej jego otworów wlo¬ towych, umozliwiajacego przekrywanie tych otworów przez dolna czesc suwaka, gdy suwak spoczywa na swem gniezdzie, nie jest konieczne w silnikach o niewiel¬ kiej liczbie obrotów, natomiast przy zasto¬ sowaniu suwaka wedlug wynalazku do sil¬ ników o duzej liczbie obrotów, wykonanie takiego wyciecia 7 jest konieczne, gdyz po¬ zwala na uzyskanie szeregu zalet. Suwak ten uskutecznia rozrzad otworów wloto¬ wych przy pelnej szybkosci walu siinika, przyczem dzieki szczelnosci swej dolnej czesci dziala on jednoczesnie, jak zawór.Górna czesc suwaka jest uszczelniona, np. zapomoca pierscieni 8, umieszczonych w sciance glowicy.Jak juz wspomniano powyzej, suwak wedlug wynalazku, oprócz ciaglego ruchu obrotowego wokolo swej osi i postepowo- zwrotnego ruchu wzdluz tej osi, jest rów¬ niez nieprzerwanie smarowany wzdluz po wierzchni jego gniazda. Zabiegi te maja na wzgledzie uzyskanie nalezytej szczelnosci w chwili, gdy suwak jest zamkniety.Szczelnosc znanych walcowych suwaków: poruszanych postepowo-zwrotnym ruchem wzdluz osi i zamykajacych otwór wlotowy na podobienstwo zaworu wskutek opu¬ szczania sie konca suwaka w wyciecie, wy¬ konane na przedluzeniu scianki cylindra, nie jest lepsza od szczelnosci suwaków we¬ dlug wynalazku, a wiec suwaków posiada¬ jacych ruch obrotowy i zaopatrzonych w otwory, które podczas tego obrotu ustawia¬ ja sie okresowo naprzeciw otworów wyko¬ nanych w sciance cylindra. Jak wykazala praktyka, szczelnosc tych pierwszych su¬ waków nie jest trwala wskutek osadu we¬ glowego, gromadzacego sie na gniezdzie suwaka i uniemozliwiajacego dokladne przyleganie suwaka do powierzchni gniazda oraz wskutek niejednakowej temperatury w róznych punktach obwodu cylindra, z któ¬ rym styka sie suwak. Rozszerzanie sie, bo¬ wiem, tego suwaka pod wplywem ciepla w róznych punktach jego przekroju, jak wspomniano juz powyzej, jest niejednako¬ we, co powoduje pewne odksztalcenie su¬ waka, a tern samem i jego nieszczelnosc.Celem unikniecia powyzszych wad, w suwaku wedlug wynalazku zostaly zespolo¬ ne wlasnosci obu powyzej wspomnianych suwaków, to jest suwak ten posiada nietyl- ko postepowo-zwrotny ruch osiowy, lecz takze ciagly ruch obrotowy. Dzieki temu obrotowi uzyskuje sie stale usuwanie two- — 3 ^rzacego sie na powierzchni gniazda osadu, z drugiej zas strony, stykanie sie poszcze¬ gólnych punktów suwaka ze wszystkiemi punktami obwodu cylindra, zapewnia rów¬ nomierna temperature na calym obwodzie suwaka, a tern samem i jednakowe rozsze¬ rzanie sie suwaka pod wplywem ciepla w róznych punktach jego obwodu.Usuwanie osadu weglowego z gniazda moze byc ulatwione i polepszone przez po¬ krywanie powierzchni gniazda cienka war¬ stewka smaru, W! przykladzie wykonania suwaka, przedstawionego na fig. 1 i 3, smarowanie uskuteczniane jest w sposób zwykly, przez wprowadzanie oleju smarowego do dawki paliwa. Olej ten splywa w kierunku suwa¬ ka, gdyz jest on zabierany przez strumien powietrzny. Przy kazdym suwie suwak za¬ biera zatem ten olej i rozposciera go na powierzchni gniazda 9, utworzonego w wy¬ toczeniu scianki cylindra. Olej ten zostaje rozprowadzany bardzo równomiernie na calym obwodzie gniazda, a to na skutek obrotowego ruchu suwaka. Olej wydosta¬ jacy sie nazewnatrz do otworów wloto¬ wych zostaje zabierany ponownie przez doplywajace do cylindra powietrze, two¬ rzac ponownie czesc nastepnej dawki. Ta czesc oleju, która splynela do wewnatrz cylindra jest nastepnie rozprowadzona przez tlok wzdluz powierzchni gladzi cy¬ lindra. Przy nastepnym suwie suwaka na¬ smarowana jego powierzchnia styka sie z górna powierzchnia prowadnicy 10, a ta ostatnia z pierscieniami szczelnosciowemi 8.Olej, pokrywajacy zewnetrzne powierzch¬ nie pierscieni 8, smaruje równiez krazek kciukowy, krazki oraz zeby kól zebatych.Dzieki takiemu przebiegowi smaru osiaga sie szczelnosc, która moznaby bylo uzyskac jedynie zapomoca sprezyny o bardzo du¬ zej sile.Jest zrozumialem, ze sprezyna 6 moze posiadac dowolny ksztalt, wzglednie spre¬ zyna ta moze byc zastapiona pewna liczba sprezyn rozmieszczonych na obwodzie su¬ waka, na którym moga byc one utrzymy¬ wane zapomoca osobnego narzadu.Zamiast osadzania krazka kciukowego na suwaku mozna go równiez umiescic na cylindrze, przyczem w tym przypadku su- .wak zaopatruje sie tylko w krazki, dzieki czemu zyskuje on na lekkosci. Mozna nie¬ zaleznie od przekladni zebatej 2, 3 wyko¬ nac jeszcze osobna czesc, do podnoszenia zas suwaka zastosowac przesuwne kliny.Powierzchnia kciukowa suwaka moze po¬ siadac równiez powierzchnie kciukowa o dwóch torach, wskutek czego rozrzad staje sie przymusowy. Jezeli jednak powierzch¬ nia kciukowa znajduje sie na cylindrze, to korzystniej jest sprezyne 6 zastapic spre¬ zyna innego ukladu, dzialajaca tylko w po¬ lozeniu zamkniecia, to jest dla utrzymywa¬ nia suwaka na gniezdzie 9.Na fig. 4 przedstawiono jedna z posta¬ ci wykonania wynalazku, w której suwak 1 zaopatrzony jest w pierscien 11 o dwóch powierzchniach kciukowych. Suwak 1 wy¬ posazony jest w krazki 12, osadzone obro¬ towo na czopach. W górnej czesci suwaka znajduja sie kliny 13, mogace sie slizgac osiowo w rowkach 14 kola zebatego 15 przekladni zebatej, która wskutek zastoso¬ wania zderzaków 16 i 17 nie posiada prze¬ suwu w kierunku swej osi. Rozrzad usku¬ tecznia sie w sposób przymusowy, przy¬ czem sprezyna 18, wykonana w postaci krazka Bellewille'a jest tak umieszczona, ze opierajac sie o nieruchomy pierscienio¬ wy zderzak 19, wkrecony w cylinder, na¬ ciska wdól pierscien 11 o dwu powierzch¬ niach kciukowych. Pierscien 11 opiera sie wówczas swa górna powierzchnia toru 20 (fig. 5) na poruszajacych sie wraz z suwa¬ kiem 1 krazkach 12 i przyciska wskutek te¬ go ten suwak w trzech punktach do gniazda 9. Azeby to umozliwic, stosuje sie pod pierscieniem 11 o dwóch powierzchniach kciukowych maly luz w miejscu 21. Przy rozpoczynajacym sie ruchu obrotowym su- - 4 -waka nic wykonywa on przez pewien czas ruchów w kierunku osiowym, podczas gdy prowadniczy pierscien kciukowy 11 poru¬ sza sie wdól, w celu podparcia jego dolnej powierzchni, przyczem luz w miejscu 21 wówczas zanika. Przy dalszym przebiegu sprezyna 18 nie wywiera juz zadnego wplywu.W opisanym przykladzie wykonania suwak rozrzadczy opiera sie o gniazdo 9, wykonane w sciance cylindra, przyczem w tym przypadku na zewnetrznej stronie su¬ waka przewidziany jest pewien luz. Poza- danem jest, azeby tlok podczas odkorbo- wego suwu mijal gniazdo 9, co jednakze jest trudne ze wzgledu na to, ze suwak i cylinder nie tworza jednolitej powierzchni.Zaleca sie aby gniazdo 9 suwaka wykonac nie w sciance samego cylindra, lecz w gór¬ nym koncu osobnej tulei umieszczonej w cylindrze, nip. tuleja 22 (fig. 6), przyczem tulei tej nadaje sie taka sama grubosc, ja¬ ka posiada suwak, a poza tern suwak i tu¬ leje wykonywa sie z jednego i tego samego metalu oraz pozostawia sie jednakowy luz miedzy tlokiem a suwakiem i tuleja, wsku¬ tek czego niema obawy nieprawidlowej pracy tloka. Mozna równiez wykonac w su¬ waku pierscieniowy zlobek, w który wcho¬ dzi górne obrzeze tej tulei, przyczem, praktycznie biorac, pomiedzy temi dwiema czesciami nie powstaje zaden luz, a to wskutek jednakowej ich rozszerzalnosci termicznej. Taka budowa przedstawiona jest na fig. 6. Tuleja 22 umieszczona jest swobodnie wewnatrz cylindra i posiada w górnej swej krawedzi pierscieniowej zlobek 23, w który wchodzi dolny koniec suwaka /, zaopatrzony równiez w odpowiednie pierscieniowe wytoczenie.Liczba 24 oznaczony jest przewód, któ¬ rym olej smarowy doprowadzany jest dawkami pod cisnieniem zapomoca pompy olejowej, przedstawionej osobno na fig. 7.Pompa ta dziala w sposób nastepujacy. Gdy tloczek 25 tej pompy znajduje sie przy koncu swego suwu ssacego, do którego to polozenia jest doprowadzany zapomoca sprezyny 26 (fig. 7), wówczas olej przedo¬ staje sie przez otwór 27 do oslony pompy.Olej jest badz zasysany, badz tez doprowa¬ dzany do pompy pod* cisnieniem zapomoca osobnego narzadu. Tarcza kciukowa 28 porusza sie np. dziesiec razy wolniej, niz silnik i jest tak osadzona na walku, ze kciuk 29 przesuwa nagle tloczek 25, po¬ wodujac tloczenie i przeplyw oleju smaro¬ wego przez samoczynny zawór 30 wówczas, gdy suwak zostaje zamykany.Gniazdo 31 tulei 22, wykonane w scian¬ ce cylindra, zamyka zatem przeplyw ole* ju do dolnej czesci cylindra. Z tego powo¬ du, jak równiez wskutek zastosowania w miejscu 32 mniejszego luzu, anizeli w miej¬ scu 33, przez przewód 24 zostaje wtlacza¬ ny olej pod cisnieniem prawie wylacznie w kierunku ku suwakowi.Nalezy zaznaczyc, ze tuleja 22 wskutek powstajacego przy obrotowym ruchu su¬ waka tarcia, zostaje równiez w pewnych o- kresach czasu wprawiana w ruch obroto¬ wy, a mianowicie wówczas, gdy tlok, po minieciu tej tulei, nie styka sie z nia. Wsku¬ tek tego okresowego obracania sie tulei, ta ostatnia nie moze przybrac ksztaltu owal¬ nego. Dla tej samej przyczyny tlok, przed¬ stawiony na fig. 6, jest polaczony z kor- bowodem w ten sposób, ze moze sie obra¬ cac wokolo swej osi, a mianowicie dzieki zastosowaniu kulowego przegubu w miej¬ scu polaczenia tloka z korbowodenL W ten sposób uzyskuje sie nalezyte rozprowadza¬ nie oleju smarowego, niezbedne do prawi¬ dlowego dzialania suwaka, a zwlaszcza do szczelnego jego przylegania do scianek gniazda. Jest zrozumialem, ze mozna takze zastosowac narzady pomocnicze, zapobie¬ gajace przedostawaniu sie oleju z oslony do cylindra.Nalezy miec na uwadze, ze tuleja 22 jest wprawiana w bardzo powolny ruch obrotowy, przyczem ruch ten pozwala wnio- — 5 —skowac o braku jakichkolwiek uszkodzen w cylindrze, czyli w ten sposób umozliwione jest stwierdzenie nalezytego jego stanu. W tym celu w cylindrze, w wykonaniu przed- stawionem na fig. 6, zastosowany jest przy¬ rzad kontrolny skladajacy sie z malego tloczka, który, znajdujac sie pod naciskiem sprezyny, przesuwany jest po kazdym ob¬ rocie,tulei 22 w wydrazenie, wykonane na zewnetrznej stronie tulei. Przesuw tloczka 34 moze byc wykorzystany do wytwarza¬ nia dowolnego sygnalu.Ruch obrotowy suwaka moze byc wy¬ korzystany równiez i do oddzialywania na glowice cylindra. W konstrukcji przedsta¬ wionej na fig. 6 glowica nie stanowi jednej calosci z kolnierzem 35, lecz sklada sie z dwóch czesci, a mianowicie kolnierza 35 i wlasciwej glowicy 36. W miejscu styku 37 tych dwóch czesci nie stosuje sie zad¬ nych dodatkowych srodków zamocowuja- cych. Mozna jednak zastosowac specjalny narzad, w postaci np. kryzy, (nieprzedsta- wionej na rysunku), zapobiegajacy przesu¬ wowi glowicy wglab cylindra. Podczas su¬ wu roboczego preznosc gazów w cylindrze jest wieksza od cisnienia atmosferycznego, wskutek czego obydwie czesci, kolnierz 35 i glowica 36, sa przyciskane ku sobie w miejscu styku 37, natomiast podczas suwu wylotowego moze sie zdarzyc, ze w pew¬ nej chwili uklad bedzie prawie zupelnie od¬ ciazony. Wówczas suwak, podczas ruchu wdól, moze pociagnac za soba równiez wdól glowice, wskutek tarcia suwaka o pierscie¬ nie szczelnosciowe. Na fig. 6 przedstawio¬ ny jest silnik spalinowy z samozaplonem wtryskiwanego paliwa. Wtryskiwaoz 39 jest umocowany w miejscu 38 bezposred¬ nio na glowicy, wskutek czego nic nie stoi na przeszkodzie obrotowi glowicy. Obrót glowicy moze byc np. wyzyskany w przy¬ padku zastosowania tego urzadzenia w sil¬ niku lotniczym, chlodzonym zapomoca po¬ wietrza. Wiadomo, ze w chlodzonem po¬ wietrzem silniku lotniczym nie wszystkie czesci sa chlodzone jednakowo, a mianowi¬ cie te jego czesci, które sa wystawione bezposrednio na dzialanie strumienia prze¬ plywajacego powietrza sa bardziej chlo¬ dzone, niz inne. W tego rodzaju silnikach temperatura w róznych punktach jednego i tego samego przekroju cylindra jest za¬ tem niejednakowa, co moze powodowac odksztalcenie sie suwaka lub tez jego gniazda, a tern samem i nieszczelnosc su¬ waka. Nalezy zatem uzyskac równomiernie chlodzenie róznych czesci cylindra, a przy¬ najmniej jego glowicy, aby zapobiec tego rodzaju odksztalceniom. Osiaga sie to wlasnie przez nadanie glowicy ruchu obro¬ towego i zaopatrzenie jej w zaslone 41, która skierowuje uderzajace o nia powie¬ trze do wydrazenia 40 i w ten sposób za¬ pewnia bardziej równomierne chlodzenie róznych punktów glowicy.Nalezy podkreslic, ze powyzej opisana wada, która usuwa sie wedlug wynalazku zapomoca zastosowania dodatkowej tulei 22, istnieje jednak w miejscu styku 31, w którem dolny koniec tej tulei przylega do obrzeza cylindra. Wada ta wystepuje jed¬ nak w tern miejscu w znacznie mniejszym stopniu, anizeli w miejscu styku 23 i moze byc prawie usunieta przez zaokraglenie krawedzi obrzeza 42 cylindra, co jednak¬ ze byloby niedopuszczalne w gniezdzie 9, gdyz zmniejszaloby to szczelnosc, o która w miejscu styku 31 tak dalece nie chodzi Tuleja 22, przedstawiona na fig. 6, jest osadzona w cylindrze, jak to wspomniano powyzej, zupelnie swobodnie. Aczkolwiek, teoretycznie biorac, nie jest koniecznem stosowanie srodków, zapobiegajacych prze¬ suwaniu sie tej tulei w kierunku osiowym, to jednakze tego rodzaju zabezpieczenie moze byc w pewnych przypadkach wskaza¬ ne. Mozna to np. latwo osiagnac zapomoca kolnierza 43 (fig. 8), jezeli cylinder sklada sie z dwóch czesci. Ma to np. miejsce w sil¬ niku chlodzonym powietrzem, w którym dolna czesc cylindra 44, wykonana jest ze — 6 —stall, górna zas 45 z glinu. Mozna równiez wykonac w tulci 22 rowek 46 (fig. 9), na¬ przeciw zas tego rowka glebszy rowek 47 w cylindrze. W rowek 47 wklada sie roz¬ ciety pierscien 48 w ksztalcie pierscienia tlokowego. Wykonana w ten sposób tuleja posiada te zalete, ze moze byc latwo zdej¬ mowana, jezeli pierscien 48 moze sie cal¬ kowicie pomiescic w rowku pierscieniowym 47 cylindra. W tym celu wystarczy rozsu¬ nac brzegi rozciecia zapomoca odpowied¬ niego narzedzia, puszczonego w otwór cy¬ lindra umieszczony naprzeciw rozciecia pierscienia.Powyzej wyjasnione byly zalety, wyni¬ kajace z zastosowania prowadniczej po¬ wierzchni kciukowej suwaka w cylindrze.Poza tern pewna zalete stanowi moznosc usuniecia zamocowywania tej powierzchni kciukowej zapomoca trzpieni i laczenia jej z rozrzadem zewnetrznym zapomoca od¬ powiedniego, specjalnie do tego celu slu¬ zacego narzadu pomocniczego, umozliwia¬ jacego dowolne zamocowanie tej po¬ wierzchni kciukowej. Urzadzenie to sklada sie z wienca zebatego 49 (fig. 10), stano¬ wiacego jedna calosc z prowadnica po¬ wierzchni kciukowej, zazebiajacego sie z kolem zebatem 50, które moze byc obraca¬ ne np. zapomoca korby 51. W wykonaniu wedlug fig. 10, dotyczacej silnika spalino¬ wego chlodzonego woda, sprezyna 18 nie opiera sie na nieruchomem wytoczeniu cy¬ lindra, lecz na wiencu zebatym 15 rozrzadu suwaka. Wieniec ten opiera sie o pokrywe 35, stanowiaca czesc glowicy. Przyjeto, ce¬ lem uproszczenia rysunku, ze rozrzad su¬ waka oraz wlot powietrza przedmuchowego (nieprzedstawiony na rysunku) znajduja sie w innej plaszczyznie przekroju. Prze¬ suwajac mniej lub wiecej powierzchnie kciukowa zapomoca korby 51 i kola zebate¬ go 50, mozna zmniejszac cisnienie w cy¬ lindrze silnika, w celu ulatwienia jego roz¬ ruchu. Zapomoca urzadzenia rozrzadczego wedlug wynalazku zmniejszenie tego ci¬ snienia mozna uzyskac w prosty sposób przez ustawienie powierzchni kciukowej w takie polozenie, przy któreln suwak pozoj staje otwarty podczas czesci suwu spre¬ zania. Jezeli natomiast przesuwanie to be¬ dzie uskuteczniane w dalszym ciagu, to czas otwierania i zamykania odwraca sie, to jest -suwak pozostaje zamkniety, gdy tlok zajmie swe dolne, kukorbowe martwe polozenie i otwiera sie z chwila zajecia przez tlok swego górnego, odkorbowego martwego polozenia. W ten sposób tlok przy swym ruchu ku górze Sprezac bedzie powietrze, które wplynelo do cylindra przez otwory wylotowe w chwili, gdy tlok ten zajmowal swe dolne, kukotfbowe mar¬ twe polozenie. Natomiast, gdy tlok docho¬ dzi do swego górnego, odkorbowego mar¬ twego polozenia, suwak otwiera sie i spre¬ zone powietrze uchodzi' przez- otwory wlo¬ towe. Jest zrozumialem, ze przy obrocie powierzchni* kciukowej o pól obrotu, silnik przeksztalca sie w pewnego rodzaju hamu¬ lec, poniewaz wówczas zachowywany zo¬ staje jedynie suw sprezania, natomiast zu¬ pelnie odpada suw rozprezania, cylinder zas zostaje napelniany tylko samym powie¬ trzem. Tego rodzaju hamowanie, którego dzialanie moze byc regulowane zapomoca korby 51, nadaje sie zwlaszcza do zastoso¬ wania w pojazdach silnikowych. Przewód przedmuchowy zaopatruje sie naturalnie w zawór bezpieczenstwa 52, -przez który powietrze przedostaje sie przewodem 53 do otworu wylotowego 54. Przewód 53 jest tak umieszczony, ze olej smarowy, pocho¬ dzacy z suwaka, zostaje raptownie wyrzu¬ cany w miejscu 55, nie powracajac zpo- wrotem do cylindra.Ponizej opisana jest postac wykonania wynalazku, w której mozna oddzielnie zmieniac chwile otwierania i zamykania su¬ waka.Szczególy tego urzadzenia przedsta¬ wione sa na fig. 11 — 23. Prowadniczy pier¬ scien kciukowy sklada sie z dwóch czesci, — 7 —które przedstawione sa oddzielnie w prze¬ kroju osiowym na fig. 11 i 13. Obie czesci tego pierscienia kciukowego zaopatrzone sa w wience zebate 56 i 57. Dolna czesc po¬ siada dolna prowadnice 60, na górnej zas powierzchni tor prowadniczy 58, 59 dla górnej prowadnicy, co odpowiada podno¬ szeniu sie suwaka. Górna czesc z wiencem 57 zaopatrzona jest w prowadnice górna, i to wylacznie na dlugosci toru prowadni- czego 58, 59. Obie te czesci wpuszczone sa jedna w druga, przyczem czesci1 te mozna przesuwac niezaleznie od siebie o pewien kat w granicach powierzchni slizgowych 61, zapewniajacych ciaglosc ruchu kraz¬ ków na dlugosci powierzchni prowadniczej 62, 63 toru (fig. 16), odpowiadajacej okre¬ sowi czasu, w ciagu którego suwak spoczy¬ wa na gniezdzie. Krazki moga zatem toczyc sie po dwóch torach górnym i dolnym. W wykonaniu wedlug fig. 21, 22 i 23 na pew¬ nych czesciach powierzchni kciukowej gór¬ na prowadnica posiada szerokosc dwa ra¬ zy mniejsza, niz prowadnica dolna. Na fig. 24 przedstawiony jest silnik spalinowy, w którym zastosowano prowadniczy pierscien kciukowy w wykonaniu wedlug fig. 11 i 13.Sprezyna 18 umieszczona jest w ten sam sposób, jak i w poprzednim przykladzie wykonania. Rozrzad krazków zapomoca powierzchni kciukowej, t. j. ich podnosze¬ nie i opuszczanie, jest uskuteczniany cal¬ kowicie w sposób przymusowy, jezeli od¬ step pomiedzy powierzchniami tocznemi dwu torów jest wszedzie równy srednicy krazków, jak to ma miejsce przy zastoso¬ waniu powierzchni kciukowej, której roz¬ winiecie przedstawione jest na fig. 5. Nato¬ miast przy zastosowaniu prowadniczego pierscienia kciukowego, skladajacego sie z dwóch czesci, które mozna wzgledem siebie dowolnie przesuwac, odstep ten mo¬ ze byc w pewnych momentach wiekszy, krazki zas wówczas posiadaja swobode ru¬ chu miedzy temi torami tocznemi. Rozrzad moze jednak wówczas pozostawac przy¬ musowym, jezeli pewna sila, np. sila bez¬ wladnosci, powoduje zetkniecie sie kraz¬ ków z jednym lub drugim torem. Naprzy- klad na odcinku 65, 66, 67 toru (fig. 15) rozrzad jest przymusowy na czesci toru 65 — 66s poniewaz krazki doznaja na tej czesci toru przyspieszonego ruchu wdól, przyczem pod wplywem tego przyspiesze¬ nia sila bezwladnosci powoduje zetkniecie sie krazków z czescia 65 — 66 toru toczne¬ go. Natomiast przeciwnie, na odcinku 66— 67 toru tocznego krzywizna zmienia swój kierunek i krazki wówczas nie dotykaja juz toru tocznego.Dlugosc odcinka toru 65 — 66 nie jest scisle równa dlugosci odcinka toru 66 — 67. Odcinki te mozna polaczyc linja pro¬ sta, wzdluz której krazkom nie jest nada¬ wane przyspieszenie, czyli krazki posiada¬ ja na tym odcinku rucIT jednostajny. Na odcinku toru 66 — 67 suwak wykonywa swój ruch jedynie wskutek nabytej szyb¬ kosci, przy której uderza o gniazdo.Nalezy zaznaczyc, ze uderzenie zacho¬ dzi miedzy suwakiem i jego gniazdem, na¬ tomiast krazki nie uderzaja o powierzchnie kciukowa, poniewaz wskutek dzialania sprezyny 18 (fig. 24) krazki te przy ruchu suwaka wdól znajduja sie na wystepach powierzchni kciukowej i luz 21 wówczas nie istnieje. Uderzenie suwaka o gniazdo jest lagodzone przez poduszke olejowa, powstajaca w gniezdzie wskutek obfitego jego smarowania.Profilowi pierscienia o powierzchniach kciukowych mozna nadac taki ksztalt, aze¬ by bezposredni rozrzad mógl byc uskutecz¬ niany az do punktu, w którym suwak do¬ chodzi do poziomu wyciecia 7. W prakty¬ ce bowiem otwór wlotowy zostaje zamyka- ny w chwili, gdy dolna krawedz suwaka, przy jego ruchu wdól, dochodzi do pozio¬ mu wyciecia i przeciwnie otwór ten jest o- twierany, kiedy dolna krawedz suwaka przechodzi poza wyciecie 7 podczas ruchu suwaka wgóre. —. aKatowe polozenia pierscieni z po* wierzchniami kcLukowemi ustala sie zapo- moca wienców zebatych 70, 71 które, po¬ dobnie jak i wience zebate 56, 57, moga byc wykonane w postaci wycinków kól ze¬ batych. Wience zebate 70, 71 polaczone sa z wydrazonemi walkami 75, 76, umieszczo- nemi wspólsrodkowo z walkiem rozrzad- czym 72 suwaka. Wience zebate 70 i 71 sa do siebie przyciskane zapomoca sprezyny 73, wskutek czego miedzy temi wiencami nie moze powstac luz, przez który olej, znajdujacy sie w komorze 74 i plynacy z cylindra, móglby przedostawac sie przez wnetrza walków 75 i 76 do oslony silnika.Natomiast przeciwnie lozysko 77 jest sma¬ rowane olejem doprowadzanym pod ci¬ snieniem przez kanal 78, wywiercony w walku rozrzadczym 72, który to olej po¬ wraca nastepnie do oslony silnika zlob¬ kiem 79. Poszczególne walki 72, 75, 76 sa podzielone w miejscach 80, 81, 82 celem ulatwienia montazu. Liczbami 83 i 84 ozna¬ czone sa dlawnice, zopobiegajace wyply¬ wowi oleju smarowego nazewnatrz oslony silnika. Wydrazone walki 85, 86, stanowia¬ ce przedluzenia walków 75, 76, polaczone sa sztywno z wycinkami stozkowych kól zebatych 87, 88 zazebiajacych sie z wien¬ cami zebatemi 89, 90, których osie zlewaja sie z osia silnika. Od strony oslony oba te wience zebate zazebiaja sie z wycinkami kól zebatych 91, 92, identycznemi z wy¬ cinkami 87, 88. Walki wycinków kól zeba¬ tych 91, 92 sa polaczone nazewnatrz z dzwigniami rozrzadczemi 93, 94, zapomo¬ ca których mozna dowolnie zmieniac kato¬ we polozenie wienców zebatych 89, 90, a wskutek tego zmieniac jednoczesnie w tym samym stopniu zapomoca wycinków stoz¬ kowych kól zebatych 87, 88 i sprzegnietych z niemi wycinków kól zebatych 70, 71 — stan rozrzadu wszystkich cylindrów.Moznosc dokonywania tego rodzaju re¬ gulacji posiada duza zalete, zwlaszcza w zastosowaniu do silników lotniczych, która to zaleta polega na mozliwosci zastosowa¬ nia dlugich rur wylotowych, po jednej dla kazdego cylindra. Wiadomo, ze w dwusu¬ wowym silniku spalinowym, w którym wy¬ lot uskuteczniany jest przez dluga rure, u- suwanie gazów spalinowych przez swieza dawke wprowadzanego do cylindra powie¬ trza odbywa sie jedynie wskutek wyzyska¬ nia sily bezwladnosci masy usuwanych spa¬ lin. Dlatego tez otwór wlotowy do powie¬ trza musi byc otwierany dokladnie w chwili, w której warunki do uzyskania tego zjawiska sa najkorzystniejsze. Moment ten zmienia sie w bardzo znacznym stopniu wraz z szybkoscia silnika i jego obciaze¬ niem, oraz cisnieniem i temperatura pozo¬ stalosci gazów spalinowych i otaczajacego powietrza. Zapomoca opisanego powyzej rozrzadu otwór wlotowy do powietrza mo¬ ze byc zawsze w pozadanym momencie o- twierany, wzglednie zamykany, jezeli to jest z jakiegokolwiek powodu konieczne.Nalezy zaznaczyc, ze w przypadku za¬ stosowania suwaka wedlug wynalazku do silnika lotniczego mozna wykorrystac ci¬ snienie, wytwarzane wskutek szybkosci sa¬ molotu, umieszczajac otwór wlotowy do powietrza w ten sposób, by strumien po¬ wietrzny mógl don przenikac bezposred¬ nio. Jezeli przewody wylotowe sa dosta¬ tecznie chlodzone pod wplywem wewnetrz¬ nego obiegu powietrza, dokonywanego w znany sposób, to przewody te mozna umie¬ scic wewnatrz kadluba samolotu.Powyzej opisany system regulacji za¬ pomoca pierscienia o powierzchni kciuko¬ wej pozwala na usuniecie pompy, ulatwia¬ jacej usuwanie spalin zapomoca powietrza wdmuchiwanego do cylindra, lub tez jezeli taka pompa przedmuchowa jest zastosowa¬ na — na zmniejszenie jej pracy, dzieki wy¬ korzystywaniu sily bezwladnosci mas, o- puszczajacych przewód wylotowy gazów spalinowych. Te sily bezwladnosci moga byc równiez wykorzystywane do zasysania dawki swiezego powietrza do wlotowego — 9 —otworu cylindra zapomoca odpowiedniego doboru m#n*entu. otwarcia, suwaka rozrzad- Zrozumialem jest, zeL pewne szczególy urzadzenia, podane, jedynie tytulem przy¬ kladu wykopania mpga ulec zmianom.Jezeli npt< w pewnych przypadkach u- ruobomianie tulei 22 (fig. 6) oraz glowicy 36 jedynie zapomoca tarcia* okaze sie nie- wystarezajace* mozna powyzsze narzady wprawiac w ruch obrotowy zapomoca do¬ wolnego mechanizmu, pracujacego w spo¬ sób ciagly lub okresowy. Mozna poza tern uniknac stosowania profilu kciukowego w miejscu 59 (fig. U, 15, 16) przy uzyciu pierscienia kciukowegot którego czesciowe rozwiniecie przedstawione jest na fig. 25.Odcinek 101% 102, na którym brak toru krzy¬ wiznowego nie posiada zadnego znaczenia, poniewaz w tym momencie suwak, poru¬ szajacy sie w kierunku osiowym, jedynie wskutek bardzo nieznacznego swego cieza¬ ru, jest wtedy utrzymywany w miejscu sila tarcia suwaka o pierscienie uszczelniajace.Na fig. 26 przedstawiony jest krazek przeciwudarowy^ skladajacy sie z piasty 104 oraz. wienca IG& pomiedzy któremi u- mieszczona jest trudno odksztalcajaca sie wkladka 105, Na fig. 27 przedstawiono czesciowy przekrói przez suwak wzdluz osi krazka* na której, uwidoczniony jest sposób smarowa¬ nia pod cisnieniem czopów krazków zapo¬ moca kanalu 106. Zaleznie od tego czy o- wór 107 znajduje sie pod, czy tez nad wkladkami uszczelniajacemi, olei smaro¬ wy jest wtlaczany do miejsca 108 zapomo¬ ca cisnienia gazów lub tez tylko pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej. Jest rzecza oczy- wis.ta* ze nalezy w tym przypadku zastoso¬ wac odpowiednie srodki, zapobiegajace u- chodzeniu gazów oraz zbyt szybkiemu wy¬ tlaczaniu smaru* W tym celu czopy winny byc wykonane bardzo dokladnie, przyczem otwór 108% umieszczony w górnej czesci czopa* posiada wówczas male wymiary. PL