Kierunek dzwieku, okreslany zapomo- ca bedacych w uzyciu przyrzadów do tego celu, wykazuje róznice pomiedzy katem jego nachylenia do poziomu a rzeczywi¬ stym (okreslonym optycznie) katem wyso¬ kosci zródla dzwieku, to jest katem nachy¬ lenia do poziomu linji prostej, laczacej przyrzad ze zródlem dzwieku. Kat nachy¬ lenia kierunku dzwieku, okreslony aku¬ stycznie, jest stale mniejszy, ,niz rzeczywi sty kat wysokosci zródla dzwieku.Róznice katów nachylenia sa tern wiek¬ sze, im mniejszy jest kat wysokosci zródla dzwieku do poziomu i im wieksza jest "wy¬ sokosc w metrach zródla dzwieku nad ho¬ ryzontem. Róznice te tlumacza sie tern, ze szybkosc dzwieku w powietrzu zalezy przedewszystkiem od temperatury, przy- czem cisnienie powietrza posiada znacze¬ nie drugorzedne. Szybkosci dgwieku przy róznych temperaturach maja sie do siebie., jak pierwiastki drugiego stopnia z tempe¬ ratur absolutnych, a wiec = ]/h±273t /o+273'Poniewaz poszczególne poziome war¬ stwy powietrza moga byc uwazane jako warstwy jednakowych temperatur tem¬ peratura powietrza t moze byc latwo okre¬ slona znanym wzorem t°=t°0—qh9 w któ¬ rym r0 oznacza temperature powierzchni ziemi, h — wysokosc nad ziemia i q = 0,0047°/m oznacza róznice tempera¬ tury na 1 m róznicy wysokosci. Przy uko- snem przechodzeniu fal dzwiekowych z jednej warstwy powietrza w znajdujaca sie pod nia druga warstwe o wyzszej tem¬ peraturze nastepuja zwiazane z tern zmia¬ ny szybkosci dzwieku i wskutek tego pew¬ ne zalamania fal dzwiekowych. Powoduja one przy prawie poziomo nadchodzacych falach dzwiekowych najwieksze róznice pomiedzy katami wysokosci zródla dzwie¬ ku, okreslonemi akustycznie, a katami, okreslonemi optycznie. Tymczasem przy falach dzwiekowych, przenikajacych pro¬ stopadle warstwy powietrza, odchylanie fal dzwiekowych nie nastepuje, a wiec i niema bledów w okreslaniu katów.Celem wynalazku jest mechaniczne o- kreslanie przy znanej (albo okreslonej w przyblizeniu) wysokosci zródla dzwieku kata wysokosci zródla dzwieku, odpowia¬ dajacego kazdorazowemu nachyleniu kie¬ runku przychodzacych fal dzwiekowych, w celu nadania tego kierunku jakimkolwiek innym przyrzadom, np. lunetom, reflekto¬ rom, baterjom armat i t. d.Cel ten jest osiagany wedlug wynalaz¬ ku w ten sposób, ze odchylenia osi odbior¬ ników dzwielcu w stosunku do poziomu sa przekazywane zapomoca odpowiedniego ukladu dzwigniowego wskaznikowi kata wysokosci zródla dzwieku. Mianowicie przy poziomym kierunku dzwieku, okreslo¬ nym akustycznie, wskaznik wysokosci two¬ rzy z linja osiowa tego kierunku w pla¬ szczyznie pionowej kat, który moze byc na¬ stawiany odpowiednio do wysokosci polo¬ zenia zródla dzwieku, mierzonej, w me¬ trach, i temperatury powierzchni ziemi i który zmniejsza sie stopniowo przy wzro¬ scie kata nachylenia kierunku dzwieku, a przy ustawieniu osi odbiorników dzwieku na odbiór w kierunku pionowym znika cal¬ kowicie.Widok boczny przedmiotu wynalazku jest uwidoczniony na rysunku tytulem przykladu.Na pionowym czopie 1 podstawy umie¬ szczone jest lozysko 2 poziomej osi 3 przy¬ rzadu do okreslania kierunku dzwieku, przyczem lozysko to moze sie obracac azi- mutalnie. Na osi 3 osadzone jest obrotowo ramie 4 z umocowanemi na niem odbiorni¬ kami dzwieku 5, które sa na rysunku usta¬ wione do odbioru w kierunku poziomym.Z ramieniem 4 polaczone jest na stale ra¬ mie dzwigniowe 6, które zapomoca sworz¬ nia 6a, znajdujacego sie w danem poloze¬ niu przyrzadu na poziomie osi 3, jest sprze¬ zone z odpowiednio uksztaltowanem jarz* mem 7, które jest osadzone obrotowo na sworzniu 8. Sworzen ten jest umieszczony w koncowem rozwidleniu dzwigni 10, któ¬ ra jest osadzona obrotowo na osi 9. Os 9 jest umieszczona w kadlubie lozyskowym 2 równolegle do osi 3. W rozwidleniu -dzwi¬ gni 10 osadzony jest obrotowo drugi swo¬ rzen 11, posiadajacy otwór poprzeczny, w którym osadzona jest obrotowo, lecz z za¬ bezpieczeniem przed przesuwaniem sie, szyjka 12 wrzeciona, zakonczonego sruba 12a i posiadajacego glówke 12b. Sruba wrzeciona jest osadzona w otworze po¬ przecznym sworznia 13, który jest osadzo¬ ny obrotowo w rozwidleniu koncowem la jarzma 7. Do rozwidlenia la przymocowa¬ ne jest ramie wskazówkowe 14, którego wskazówka 14a przez pokrecanie sruby 12a moze byc przestawiana, odpowiednio do metrycznej wysokosci zródla dzwieku i w danym przypadku odpowiednio do tempe¬ ratury powierzchni ziemi, wzdluz wymien¬ nej kolistej podzialki lOa, umocowanej na — 2 —dzwigni 10 i wspólsrodkowej z osia sworz¬ nia 8.W przedstawionem na rysunku poloze¬ niu przyrzadu, odpowiadajacem nadcho¬ dzacym poziomo falom dzwiekowym, zró¬ dlo dzwieku znajduje sie, wskutek wypu¬ klego ku dolowi wygiecia linji rozchodze¬ nia sie dzwieku, o pewien kat poziomu w kierunku linji, laczacej punkty osiowe sworzni 8 i 9, jak to wskazuje po¬ lozenie przymocowanej do dzwigni 10 wskazówki 15 na umocowanej na kadlubie lozyska 2 podzialce kolowej 16. Polozenie i wygiecie jarzma 7 musi byc dobrane tak, aby mozna bylo praktycznie osiagnac wy¬ nikajace z obliczenia róznice pomiedzy ka¬ tem 'wysokosci slonej wysokosci zródla dzwieku, uwidocz¬ nionym na wspólsrodkowej z osia 9 po¬ dzialce kolowej 16 zapomoca wskazówki 15, przymocowanej do dzwigni 10, a ka¬ tem nachylenia nadchodzacych fal dzwie¬ kowych, podanym na podzialce kolowej 18, umocowanej na kadlubie lozyska 2 i wspólsrodkowej z osia 3, zapomoca wska¬ zówki 17, przymocowanej do ramienia dzwi¬ gniowego 6. Wobec powyzszego w przy¬ padku pionowo nadchodzacych promieni dzwieku wymieniona róznica katów musi zniknac, poniewaz fale dzwieku, padajac prostopadle na poziome warstwy powie¬ trza, nie podlegaja wygieciu. Jest to wi¬ doczne z polozenia urzadzenia, przedsta¬ wionego na rysunku linjami przerywanemi, w którem punkt osiowy sworznia 8 znajdu¬ je sie w punkcie 8', a punkt 6a w punkcie 6a. Poniewaz linja, laczaca punkty osiowe 3 i 6a, wskazuje kierunek nadchodzacych fal dzwiekowych, a linja, laczaca punkty osiowe 9 i 8 wzglednie 8', — kierunek po¬ lozenia zródla dzwieku, to z prostopadlego polozenia kierunków 3—6a i 9—8' wynika zgodnosc kierunku nadchodzacych piono¬ wo fal dzwieku z katem wysokosci 90° zró¬ dla dzwieku.Zamiast osadzonego obrotowo nasta¬ wianego jarzma 7 moze byc zastosowana tablica wykresów, umocowana na dzwigni 10, posiadajaca krzywe, obliczone podlug wysokosci zródla dzwieku i podlug tempe¬ ratury, przyczem zamiast sworznia 6a na¬ lezy zaopatrzyc ramie dzwigniowe 6 w strzalke wskazówkowa, która podczas sto¬ sowania przyrzadu powinna byc stale trzy¬ mana przez osobe, obslugujaca przyrzad, na krzywej, odpowiadajacej przyblizonej wysokosci zródla dzwieku wzglednie tem¬ peraturze powierzchni ziemi. PL