Przy skierowywaniu na cel dzial i ka¬ rabinów maszynowych stojacych na zakry¬ tej pozycji, czyli przy celowaniu posred¬ niem, odleglosc do celu i kierunek dla dzia¬ la kierunkowego okreslane sa przez obser¬ watora, znajdujacego sie zwykle zboku, zapomoca busoli lub innego przyrzadu. Je¬ zeli wiec pozostale dziala baterji nie stoja bezposrednio obok dziala kierunkowego, a sa rozrzucone w terenie, to te poczatkowe dane dla nich róznia sie od okreslonych dla dziala kierunkowego tern wiecej, im bardziej sa one oddalone od dziala kierun¬ kowego, wzglednie, im mniejsza jest od¬ leglosc tego ostatniego od celu.Aby takze przy wiekszych odleglo¬ sciach pojedynczych dzial baterji od ich dziala kierunkowego otrzymac dokladne dane do strzelania, potrzeba dla kazdego dziala okreslic odleglosc do celu i kieru¬ nek, co w celu unikniecia obliczen dokona¬ ne byc moze zapomoca mechanicznego u- rzadzenia.Niniejszy wynalazek dotyczy takiego u- rzadzenia do okreslania poprawek odle¬ glosci i kierunku dla poszczególnych dzial, które sklada sie z zaopatrzonej w pozioma podzialke kolowa tarczowej plytki podsta¬ wowej, w której daje sie obracac wymien¬ na tarcza kolowa z nacechowanemi równo-leglesmi linjamti, na której to tarczy ofaz tarciowej plytce -podstawowej umieszczo¬ ny jest wzc^uzich srednicy mostek dajacy sie obracac i zaopatrzony w dajaca sie przestawiac, wzglednie wymieniac, po¬ dzialke podluzna oraz wskaznik kierunku, przyczem mostek ten posiada ramie skie¬ rowane don prostopadle w, punkcie obrotu i zaopatrzone w podzialke umieszczona wzdluz promienia, albo w przypadku wy¬ miennych tarcz linjowanych zaopatrzone jest w staly wskaznik, znajdujacy sie w pewnej odleglosci od srodka obrotu mostku.Na rysunkach dla przykladu przedsta¬ wiono kilka odmian wynalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja geometryczna zasade, na której urzadzenie jest oparte; fig. 3 — u- rzadzenie z wymienna tarcza linjowa i nie¬ zmienna podzialka na mostku w widoku zgóry; fig. 4 — urzadzenie z niewymienna tarcza linjowa i z wymienna podzialka mostku w widoku zgóry; fig. 5 :— toz samo z bebnowa podzialka mostku; fig. 6 — przekrój osiowy urzadzenia wedlug fig. 1 — 4; fig. 7 — urzadzenie bez narzadów dajacych sie wymieniac, jednak z osadzo- nemi mimosrodowo przestawnemi linjami wskaznikowemi.Na fig. 1 litera L oznaczono dzialo kie¬ runkowe, dla którego odleglosc od celu LZ = e i kat nastawienia bocznego /?, bra¬ ny w stosunku do dowolnego kierunku orjentacyjnego LO, sa znane. Dzialo G znajduje sie w znanej odleglosci LG = b i pod znanym katem bocznym y w stosunku do dziala L. Dla dziala G potrzeba okre¬ slic poprawke odleglosci do celu A e i po¬ prawke kata bocznego A y. Jezeli okolo punktu Z poprowadzic luk GK promieniem ZG, to mozna go ze wzgledu na mala w stosunku do odleglosci e baze 6 zamienic przez cieciwe w przyblizeniu prostopadla do linji LZ. Wtedy otrzymuje sie: be=LK=b cos y i ZG sin Ay=GK=b sin y1 z czego wynika: . A h sin Y sin A 7 = — e — Ae a stad w przyblizeniu dla malych wartosci A y i A e otrzymuje sie a b sin Y Ay= L e Jezeli poprowadzic z punktu L prosto¬ padla do GL i odlozyc na niej odcinek LM = m =—w dowolnej skali i popro- e wadzic od otrzymanego punktu M prosto¬ padla do ZL, to kat LMN = y% z czego wy¬ nika, ze: LN = LM sin y = —sin y, e co jest wielkoscia poszukiwana dla po¬ prawki bocznej GK, ale w innej sikali przy¬ jetej dla LM =— Ze wzgledu na to, ze w praktyce bywaja rozmaite dlugosci bazy, a do kazdej bazy przynalezy oddzielna we¬ dlug e oznaczona skala—, wiec jako baze przyjmuje sie ograniczona liczbe odcinków po 50 m stopniowanych az mniej wiecej do 800 m i albo wykonywa sie dajaca sie wy¬ mieniac podzialke dla — , albo przy nie¬ zmiennej podzialce dla — i równiez nie¬ zmiennej odleglosci 6 za baze przedstawio¬ na w róznych podzialkach uzywa sie wy¬ mienne tarcze linjowane z róznemi odste¬ pami miedzy linjami i oznaczeniami Hcz- bowemi. Konstrukcja oparta na tej geo¬ metrycznej zasadzie uwidoczniona jest schematycznie na fig. 2, przyczem oznacze¬ nia maja to samo znaczenie, co i na fig. 1* Przedstawiona na fig. 3 — 6 tarczowa plytka lozyskowa 1 posiada kolista obwód¬ ke, zaopatrzona w pozioma podzialke lat - Z -i sluzy za lozysko dla dajacej sie obracac linjowanej tarery 2, zaopatrzonej we wskaznik 2a do nastawiania kata bocznego fi baterji. Na plytce 1 osadzony jefet wzdluz jej srednicy mostek 3 zaopatrzony w ramie idace w kierunku promienia 4 i siegajace do kolowej podzialki la, które to ramie w celu nastawiania bocznego kata /? + y z&~ opatrzone jest we wskaznik 4a. Poza tern posiada ono wskaznik 4b w odpowiedniej odleglosci LG od srodka (fig. 3), albo tez zamiast tego wskaznika podzialke 4c (fig. 4 i 5) w odpowiedniej skali dla bazy. Mo¬ stek umieszczony nad tarcza 2 zaopatrzony jest w niezmienna podzialke 3a dla —, je- e zeli bazia wedlug fig. 3 przedstawiona jest zapomoca znaku 4b jako niezmienny odci¬ nek LG, w którym to przypadku tarcza 2 musi byc Wymienna, gdyz podzialka jej li- nji i oznaczenia liczbowe musza byc dobra¬ ne do kazdorazowej dlugosci bazy.Przy niewymiennej tarczy (fig. 4 i 5) w celu stosowania róznych dlugosci bazy ramie 4 musi posiadac podzialke dla baz, jednoczesnie musi jednak byc wymienna podzialka 3b dla—dla kazdorazowej bazy.Moze to byc w ten sposób osiagniete, ze na mostku 3 umieszczone sa listwy pro¬ wadnicze, na których osadzony i umocowa¬ ny jest trój- lub wiecej graniasty grania- stoslup z podzialkami. Na kazdej pla¬ szczyznie graniastoslupa moga znajdowac sie dwie podzialki dla— tak, iz np. trój- e graniasty slup 3b (fig. 4) moze byc uzyty dla szesciu róznych dlugosci baz. Zamiast tych przestawianych podzialek graniasto¬ slupa mozna tez uzyc osadzonego obroto¬ wo na mostku 3 równolegle do krawedzi LM podzialki walka 5 (na fi,g. 5 kreskowa¬ ny), na którego walcowej powierzchni wy¬ konana jest dowolna ilosc podzialek dla — uzywanych odpowiednio do wielkosci bazy. Walek ten otoczony jest oslona 6 za¬ opatrzona w szczeline 6a równolegla do o- si, która uwidocznia jedynie stosowana w danym przypadku podzialke. Odczytywa¬ ny stosownie do odleglosci e od celu punkt M wskazywany jest przez ostrze wska¬ zówki 7 prowadzone dokladnie w kierunku promieni, która to wskazówka osadzona jest na prostolinijnie prowadzonym suwaku 8, znajdujacym sie w szczelinie oslony 6, przyczem ten ostatni nastawiany jest na kazdorazowo stosowanej podzialce 5a dla b_ e Dla nastawienia odpowiedniej dla da¬ nego przypadku podzialki dla — ? walek podzialkowy 5 moze byc obracany zapomo¬ ca uchwytowego krazka 5b i umocowywa¬ ny zapomoca zaciskowej sruby 9. Popraw¬ ki moga posiadac dodatnie i ujemne warto¬ sci, linja rozdzialu musi wiec przechodzic przez srodek tarczy (baza = oj.Przy wszystkich tych sposobach wyko¬ nania podzialki dlugosci baz, podzialki dla — i podzialki linjowania tarcz sa tak do- e bierane, ze te ostatnie otrzymuja jednako¬ we oznaczenia liczbowe zarówno dla po¬ prawek katów bocznego celowania, jak i od¬ leglosci, przyczem stosownie do znaczenia odczytywanych poprawek otrzymuje sie poprawki katowe lub linjowe.W celu unikniecia czesci wymiennych (fig. 7) na mostku 3 — 4 w ksztalcie krzy za w promieniowym rowku 3' znajduje sie suwak 12 umocowany zapomoca sruby 11 i przesuwany wzdluz podzialki 3", na któ¬ rym daje sie obracac na czopie 13 przezro¬ czysty, wykonany np. z cellonu, wycinek 14 cwierci kola, zaopatrzony w dwie do siebie prostopadle, przechodzace przez os czopa 13, linje 14a i 14b. Jezeli nastawic srodek czopa 13 na odleglosc k od srodka L poziomej kolowej podzialki, to pomie¬ dzy oznaczonym przez linje 14a i 14b od- — 3 —clnkiem LE = 6 na podzialce 36 prosto¬ padlej do podzialki 3" do przesuwania i odcinkiem LM = x, oznaczonym na po¬ dzialce 3a znajdujacej sie na krawedzi k2 b mostku, zachodzi zwiazek: x =-- = e e przyczem b moze byc zapomoca podzialki do przesuwania nastawiane wedlug kazdej dowolnej w praktyce zdarzajacej sie po¬ dzialki.Sposób uzycia tego urzadzenia jest bar¬ dzo prosty. Ze wzgledu na to, ze oprócz odleglosci e jest znany kierunek dziala kierunkowego (kat /?), oraz kierunek bazy [fi + y) i jej dlugosc 6, to nalezy najpierw wskaznik 2a tarczy nastawic na /? i wskaz¬ nik 4a ramienia mostka nastawic na y na poziomej podzialce kolowej la i w tern po¬ lozeniu umocowac zapomoca nakretek mo¬ tylkowych 2b i 3'b. Oznaczenie liczbowe linji znajdujacej sie na tarczy, trafiajacej na znak wskaznikowy G, daje dodatnia lub ujemna poprawke ( A e) odleglosci sto¬ sownie do tego, czy odleglosc do celu od danego dziala jest wieksza lub mniejsza od odleglosci do celu dziala kierunkowego, podczas gdy oznaczenie liczbowe tej linji, która trafia na kreske M podzialki dla — e daje dodatnia lub ujemna poprawke [Ay) kierunku dla danego dziala zaleznie od tego, czy kierunek bazy tworzy kat z za¬ sadniczym kierunkiem wiekszy lub mniej¬ szy od kata (^), który tworzy kierunek dziala kierunkowego. PL