PEzedmint mniejszego wynalazku sta¬ nowi przyrzad do mierzenia wielkosci tlu¬ mienia sktnbecznego w obwodach telefo¬ nicznych ii telegraficznych.Wie^fcosc tlumienia skutecznego w pew¬ nym obwodzie, isLuzacym do* przesylania energji elektrycznej, okresla sie przez sto¬ sunek wielkosci mocy, pobieranej przez da¬ ny odbiornik, do wielkosci mocy, jaka mo¬ ze pobrac z generatora bezposrednio don przylaczony odbiornik dopasowany do ge¬ neratora*,, tl )\ posiadajacy opornosc taka sama, jak generator. Wielkosc tlumienia skutecznego wyraza sie zwykle zapomoca logarytmóW dzieisietnych lub naturalnych wspomnianego^ stosunku; Jezeli najiwieksza moc, jaka moze byc (pobrana z generatora, oznaczy sie przez P1$ przez P2 zas moc po¬ brana przez dany odbiornik poprzez ob¬ wód badany, to wielkosc nf tlumienia sku¬ tecznego, wyrazona w neperach, okresla sie wzorem: 1 , P* Wielkosc ta ma wartosc dodatnia lub ujemna, zaleznie od tego, czy wartosc P2 jest wieksza (przy zastosowaniu wzmacnia¬ cza), czy mniejsza od wartosci Pr Celem ujednostajnienia warunków po¬ miaru przyjeto, iz obwód badany zasila*~sie z generatora normalnego, którego opor¬ nosc wewnetrzna Zx wynosi 600 Q, a sila el^Ittyomotoryczna* jest; tak dobrana, aby najwieksza moc Pv jaka moze byc pobrana z tego generatora, wynosila 10~8^w. £a W tych warunkach Px = -p^- skad E = 2j/PTZ[ = 2]/l03. 600 = 1.55woltów.Napiecie Vv pomierzone na zaciskach generatora normalnego w chwili pobiera¬ nia zen mocy P1$ wyniesie: E Vi2 V, = -=- = 0,775 woltów, przyczem Px = -=- 2 ^i Wielkosc tlumienia skutecznego np mozna wyrazic tak: n* = y loge jyj*= log, Yx-^l°*' % zl albo wyrazajac Vx i V2 w woltach, a Zx i Z2 w omach: ya i z n'=log'^775~^2l°g'~600 W przypadku gdy opornosc Z2 odbiornika wynosi 600 ft, co zazwyczaj jest przyjmo¬ wane przy pomiartach, (wzór ten upraszcza sie: nP = m = loge 0.775 W równaniu tern V2 jest napieciem, mierzonem na zaciskach odbiornika o o- pornosci Z2, zasilanego z generatora nor¬ malnego poprzez obwód badany, W praktyce oblicza isie zwykle wiel¬ kosc tlumienia skutecznego zapomoca wy¬ zej podanego wzoru.Przyrzad, stanowiacy przedmiot wyna¬ lazku niniejszego, sluzy do mierzenia wiel¬ kosci tlumienia skutecznego.Do przyrzadu tego rodzaju stosuje sie zwykle woltomierz katodowy, przyczem jednak napotyka chcac przystosowac go do bezposredniego odczytywania. Nawet przy uzyciu przyrza¬ du, którego odchylenia isa przy wszystkich uzywanych czestotliwosciach dokladnie proporcjonalne do mierzonych napiec, kaz¬ da serja pomiarów wymaga cechowania dwóch punktów skali. Napiecia mierzone sa wielkosciami bardzo róznemi, zatem przy¬ rzad omawiany moze miec praktyczne za¬ stosowanie tylko wtedy, jezeli przy kaz¬ dym pomiarze dostosowuje sie czulosc przyrzadu do wielkosci napiecia mierzone¬ go.Przyrzad, wykonany w mysl niniejsze¬ go wynalazku, lnie posiada wymienionych wad; umozliwia on bezposrednio odczyty¬ wanie wielkosci tlumienia skutecznego; je go czulosc nie tmusi byc zmieniana i wy¬ starcza cechowanie tylko jednego punktu skali Wielkosci tlumienia skutecznego w ob¬ wodach telefonicznych lub telegraficznych sa zawarte pomiedzy dwoma granicami N i n, które odpowiadaja napieciom V i v, przyczem granice dolna mozna zawsze jeszcze mierzyc z latwoscia woltomierzem katodowym.Niniejszy wynalazek wyróznia isie tern, ze 1) mierzone napiecia sprowadza sie do napiecia stalego równego v; 2) do tego celu uzywa sie dzielnika na¬ piecia, posiadajacego opornosc zmienna, tak wielka, ze nie zmienia on w znaczniej¬ szym stopniu pradu przesylanego; dzielnik jest zaopatrzony w podzialke, która poda¬ je wprost wielkosc tlumienia skutecznego w neperach; 3) uzywa wielkiej opornosci wewnetrznej, wykona¬ nego w ten sposób, ze jest iszczególnie czu¬ ly na napiecie v.Dzielnik wymieniony pod 2) jest zbu- — 2 —dowany na zasadzie, która objasnia fig, 1.Pomiedzy dwa punkty M19 M2 obwodu, w którym wykonywa sie pomiar, wlacza sie zmienna opornosc R, dobrana tak, aby nie zmieniala w znaczniejszym stopniu pradu przesylanego. V2 oznacza napiecie pomiedzy punktami M19 M2; ma oporniku R nastawia sie pewna opornosc r, taka, ze róznica potencjalów miedzy punktami M1 i M2 jest irówtna stalemu napieciu v. W ta¬ kim ukladzie: R = R + r, V, R R + r Rozkladamy R* ma dwie czesci R'2 i R\: R< = R\ + R<2 w ten sposób, ze R\ + r = C, przyczem C jest stale.Ten sposób rozlozenia oporów przed¬ stawiono schematycznie na fig. 2. Zatem: £-^('+»&H('+£1 W mysl definicji, podanej poprzednio, wielkosc tlumienia skutecznego, odpowia¬ dajaca V2, bylaby: nt = logg-^=loge ^ + log Vi Vt Vi v . a poniewaz ^- jest stale, wiec mozna pod¬ stawic log,°- = K nt = K + tog,C- +log.ll + Q\ Jak widac, zmianom nt odpowiadaja zmiany dwóch niezaleznych czynników, z których jeden zmienia sie wrazz r, a dru^ gi wraz R\.Mierzac wielkosc nt /nastawia sie naj¬ pierw wartosc r, a potem dobiera sie do¬ kladna wartosc R\.Potem wstawia sie i) K-\-loge—=.nl log, ('+?)- n2 Mozma z latwoscia ustalic zwiazek po¬ miedzy wielkoscia opornosci r i poloze¬ niem wskazówki lub komutatora, umozli¬ wiajacy takie zmienianie opornosci r, aze¬ by mozna bylo odczytywac wprost wiel¬ kosc rtr Podobnie mozna ustalic zaleznosc polozenia wskazówki lub komutatora' od wielkosci opornosci R'2, umozliwiajaca bezposrednie odczytywanie wielkosci n2.Wielkosc tlumienia skutecznego wyraza sie suma algebraiczna dwóch odczytów: nt = rii H~ n* Powyzej opisano jeden przyklad wyko¬ nania dzielnika napiecia do mierzenia wiel¬ kosci tlumienia skutecznego, zawartych w granicach —3 do +2 neperów, przyczem pomiar odbywa sie z dokladnoscia 0,05, a najmniejsza opornosc dzielnika wynosi 100 000 omów.Przyklad praktycznego wykonania ta¬ kiego dzielnika przedstawiono schematycz¬ nie na fig. 3.Na podzialce opornika C1$ na którym dobiera sie opotfnosc r, podano wartosc na; opornik posiada 20 kontaktów, a skala je¬ go po dzialki obejmuje zmiany wielkosci nx od —3 do 1,75 w odstepach 0,25. Tarcza po dzialkowa C2 opornika R\ podaje war* tosc n2; opornik ten zawiera 5 kontaktów i obejmuje podzialke od 0 do 0,25 w odste¬ pach 0,05. Przy pomocy wzoru (1) mozna — 3 —obliczyc z latwoscia wartosc R\ i r, odpo¬ wiadajace kaidemti kontaktowi, i wypro¬ wadzic stad wartosci oporów. Mamy: C hge — = nx — K _C = e (nx- K) r (K - nj r = Ce W danym przykladzie C= 100 000 o- mów, a stala K = log* y = - 3 W celu wykonania pomiaru wielkosci tlumienia skutecznego nalezy obracac racz¬ ke na tarczy C1 az wskazówka woltomierza znajdzie sie w polozeniu ustalonem, odpo- wiadajacem napieciu v; poniewaz opornosc r zmienia sie przytem skokami, wiec naogól przy tern nastawianiu mozna jedynie zbli¬ zyc wskazówke woltomierza do polozenia ustalonego, poczem ostateczna regulacje uskutecznia sie, przestawiajac raczke na tarczy C2. Jezeli np. polozenie raczki na tarczy C1 odpowiada wartosci ^ = —2,75, a raczki na tarczy C2—wartosci n2=+0,05, ton = ^ + n2 = — 2,75 + 0,05 = —2,70.Mozna równiez zastosowac taka po¬ dzialke, ze wynik, to znaczy wielkosc tlu¬ mienia, otrzymuje sie przez dodawanie arytmetyczne. Przyklad wykonania takie - ga przyrzadu przedstawiono schematycz¬ nie na fig. 4, TarczaC1 posiada dwie podzialki, z któ¬ rych jedna odpowiada wielkosciom dodat¬ nim /*! od 1,75 do 0 i jesit np. wykonana farba czarna,- druga podzialka odpowiada wielkosciom ujemnym n^ od 0 do 2,75 i je&t np. wykonana farba czerwona; podzialka ta zastepuje podzialke znaczona na fig. 3 od —0,25 do —3.Na fig. 4 cyfry podzialki ujemnej sa podkreslone dla odróznienia od niepodkre- slonych cyfr podzialki dodatniej.W ten sposób otrzymuje sie zwiazek n\=—(n1 + 0,25).Tarcza C2 jest zaopatrzona takze w dwie podzialki, jedna czarna (na rysunku nie podkreslona) od 0 do + 0,25 identycz¬ na z podzialka na fig. 3, druga ri2 czerwo¬ na od 0,25 do 0, tak ze n\ = 0,25 — n2 Jezeli wielkosc tlumienia jest dodatnia, to odczytuje sie podzialke czarna i dodaje sie arytmetycznie wartosci odczytane na tarczach Cx i C2. Jezeli wielkosc tlumienia jest ujemna, to odczytuje sie podzialke czerwona i dodaje sie arytmetycznie war¬ tosci odczytane na tarczach C1 i C2, gdyz -(n\ + nj =—[— (nx + 0,25) + (0,25 — nj\ = nx + n2.Jezeli np. wielkosc tlumienia wynosi —2,70 neperów, to ma podzialkach czerwo¬ nych odczytuje sie: n', = 2,50+0,20=2,70 nt =— nt =-2,70 W razie potrzeby mozmaby wykonac z latwoscia dzielnik o napieciach symetrycz¬ nych w odniesieniu do dwóch przewodów obwodu, umieszczajac nastawiany opornik tak, jak wskazano na fig. 5.Opornosc wewnetrzna woltomierza ka¬ todowego powinna byc bardzo wielka w porównaniu z opornoscia r. Aby ustalic po- — 4 —dzialke woltomierza, odpowiadajaca napie¬ ciu porównawczemu v, nalezy doprowadzic do zacisków Mlf Af2 przyrzadu napiecie V1 = 0,775 woltów, nastawiajac przytem raczki tarcz Cx i C2 na zero; ta kreska po- cizialki, na której stanelaby wtedy wska¬ zówka woltomienza katodowego, odpowia¬ dalaby napieciu porównawczemu v. W tym celu mozna przylaczyc zaciski Mx i M2 do zacisków opisanego powyzej generatora normalnego, zasilajacego równoczesnie od¬ biornik o opornosci Z2, wynoszacej 600 fi.Woltomierz katodowy mozna zbudowac w ten sposób, ze podzialka cechowana dla pewnej czestotliwosci, bylaby wazna dla wszystkich uzywanych Czestotliwosci. Na¬ lezy zaznaczyc, ze opisane przyrzady byly tylko przykladami wykonania takich przy¬ rzadów. PL