W turbinach naporowych, a wiec {wsia¬ dajacych rury ssawne, woda doplywa do wirnika przez kierownice, skladajaca sie z pewnej ilosci lopatek, z których kazda jest osadzona obrotowo na oddzielnym czopie i które moga byc wspólnie przestawiane tak, iz nadaja strumieniowi wody pozada¬ na szybkosc zarówno w kierunku promie¬ niowym, jak i stycznym wzgledem wirnika.Kierownica posiada zwykle bardzo skompli¬ kowana budowe i jest czesto powodem przeszkód w ruchu, poniewaz pomiedzy lo¬ patkami osadzaja sie galezie, liscie, kawal¬ ki lodu i inne zanieczyszczenia.Wynalazek niniejszy dotyczy turbiny bez urzadzenia kierowniczego. Do dopro¬ wadzania wody sluzy wedlug wynalazku o- slona, posiadajaca w przekroju ksztalt spi¬ rali i polaczona z wirnikiem komora o mniejszej szerokosci, niz oslona.Strumien wody jest regulowany we¬ wnatrz oslony, tak ze doplywa on do wir¬ nika z pozadana szybkoscia w kierunku promieniowym i stycznym wzgledem wir¬ nika.Na rysunku uwidocznione sa przyklady wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia turbine Francisa, fig. 2 — turbine Kaplana, fig. 3 — oslone spiralna i przyrzad regulu¬ jacy w przekroju podluznym, a fig. 4 — turbine Kaplana z pionowa osia.Woda doplywa do oslony G (fig. 1) wiaemrtku, styeaaym da spirali która jest polaczona z wirnikiem komora A. Wedlug formulki r /, c, t =* ccnsL (gdzie r oznacza promien wirnika, a cH — szybkosc w kie¬ runku stycznym), szybkosci jstrug w kierun¬ ku stycznym wzrastaja ku osi turbiny. Stru¬ gi w oslonie posiadaja ksztalt plaskich lo¬ garytmicznych linij spiralnych. W celu o- trzymania odpowiedniego kata doplywu wo¬ dy wzgledem wirnika, nalezy zwiekszyc szybkosc strumienia w kierunku promienio¬ wym wirnika; w tym cehi szerokosc b ko¬ mory A jest odpowiednio mniejsza, niz sze¬ rokosc B oslony G. Strugi .plyna zatem w komorze A wzdluz stromych logarytmicz¬ nych linij spiralnych, a kat doplywu wzgle¬ dem wirnika zalezy od stosunku B : b.Styczna tego kata równa sie stycznej kata spirali, pomnozonej w stosunku B : b. Z wirnika woda plynie do rury ssawnej.Wedlug fig. 2 warunki przeplywu stru¬ mienia wody w oslonie G i komorze A od¬ powiadaja warunkom w turbinie, przedsta¬ wionej na fig. 1, to znaczy strugi w komorze A posiadaja ksztalt stromych logarytmicz¬ nych linij spiralnych. Woda plynie wiec w podobny sposób, jak w turbinie Kaplana z urzadzeniem kierowmiczem.Oslona, uwidoczniona na fig. 3, posiada przyrzad do regulowania doplywu wody, który stanowi przepustnica D. Woda plynie pczez otwór doplywowy E i przewody p i q pomiedzy przepustnica D a oslona A, stycz¬ nie do czesci spiralnej tej oslony. Przepust¬ nica przylega do scian bocznych oslony, po¬ siada w przekroju poprzecznym ksztalt skrzydla i moze byc obracana z zewnatrz oslony, co umozliwia regulowanie wymia¬ rów przewodów p i q, a wiec i ilosci prze¬ plywajacej wody. W oslonie samej nie po¬ wstaje jednak dlawienie, poniewaz kieru¬ nek strumienia dostosowuje sie do poloze¬ nia przepustnicy, a preznosc wody i jej szybkosc przeplywu w przewodach p\q nie zmieniaja sie. Os strumienia wody w oslo¬ nie zalezy od polozenia przepustnicy i tyl¬ ko przy pewnem okreslonem zasilaniu od¬ powiada ona osi turbiny. Ciezar przepustni¬ cy mozna hydraulicznie zrównowazyc, uru¬ chomianie jej wymaga wiec malej sily.Wykonanie, przedstawione na fig. 4 jest stosowane przy malych ilosciach wody i malym spadku, a wiec do turbin propele- rowych. Oslona G i rura ssawna sa wyko¬ nane z betonu.Ksztalt spiralnej oslony zalezy od ilo¬ sci wody. Jezeli np. spirala jest obliczona na podstawie polowy normalnej ilosci wo¬ dy, to przy polowicznym wlocie os spirali odpowiada osi turbiny. Przy pelnym wlocie lub przy % wlotu powstaja nieznaczne od¬ chylenia.Obliczajac spirale na podstawie Vs nor¬ malnej ilosci wody, osiaga sie w turbinach Francisa korzystniejszy skutek uzyteczny, niz przy takich samych turbinach, zaopa¬ trzonych w urzadzenia kierownicze.W turbinach propelerowych i posiada¬ jacych stromy wykres skutku uzytecznego, oblicza sie spirale dla ilosci wody, odpowia¬ dajacej najwiekszym skutkom uzytecznym, a wiec w przyblizeniu dla pelnej ilosci wo- dy.Do regulowania doplywu wody moze sluzyc równiez np. klapa przesuwana lub klapa obrotowa, osadzona na jednej scianie oslony.Zalety wynalazku polegaja na zwiek¬ szeniu sprawnosci turbiny, na zapobieganiu przerwom w ruchu z powodu zanieczy¬ szczen, na latwem regulowaniu, jak tez na taniem wykonaniu. Wynalazek umozliwia równiez zastosowanie wirników o duzym skutku uzytecznym, dzieki czemu staja sie zbedne próby z lopatkami rozmaitych sy¬ stemów, jak tez koszty budowy modeli. PL