Przedmiotem wynalazku, przeznaczone¬ go przedewtezystkiemi do stosowania w lecz¬ nictwie, ale równiez np. do badania mate¬ rialów, jest sposób otrzymywania rentge- nowiskich obrazów ciala na ekranie albo na Milszy fotograficznej, z pominieciem cze¬ sci, znajdujacych sie przed i za przekrojem i na obrazie nie wystepujacych.Wynalazek dotyczy równiez urzadzenia do wykonywania tego sposobu.Rurka rentgenowska i nosnik obrazu (ekran lub klisza fotograficzna) wykony¬ waja wzgledem przeswietlanego ciala ruch we wzajemnie przeciwnych kierunkach, tak iz obraz kazdego punktu przekroju od¬ twarzanego pada stale na jedno miejsce ekranu, natomiast obrazy punktów, leza¬ cych przed przekrojem i za nim, zmienia¬ ja stale swe polozenie na obrazie. Przy do¬ statecznie szybkim ruchu, na nosniku uwy¬ datnia sie obraz badanego np. narzadu cia¬ la, który posiada niezmienne polozenie wzgledem kierunku promieni, natomiast ruchome obrazy miejsc, lezacych przed przekrojem i za nim, nie zostaja jasno u- widocznione. Podczas ruchu tego rurce Roentgena nadaje sie synchroniczny ruch kolyszacy, dzieki któremu srodkowy pro¬ mien rurki przecina nosnik obrazu zawsze w tern samem mniej wiecej miejiscu.W celu otrzymania obrazów foiogra- k ficznych,, to jest rentgenograficznych, wy- t starcza nadawanie rurce rentgenowskiej i ekranowi ruchu stosunkowo powokiego. W celu otrzymania obrazu ekranowego, to jest remtgenoskopowego, ekran moze byc nie¬ ruchomy, o ile jest dostatecznie duzy, wówczas bowiem mozna ogladac obraz ciala, przekuwajacy sie po ekranie. W kaz¬ dym razie do celów rentgenoskopji nalezy stosowac ruchomy uklad optyczny, który umozliwia ogladanie obrazu, poruszajace¬ go sie po ekranie lub razem z nim i pozo¬ stajacego w pozornym spoczynku.Najkorzystniejsze jest nadawanie rufce i nosnikowi obrazu stozkowego ruchu wa¬ hadlowego. W zaleznosci od wielkosci kata odchylenia ruchu wahadlowego, otrzymuje sie mniej lub bardziej wyrazny obraz.Zamiast nadawania ruchu rurce i nosni¬ kowi obrazu, mozna równiez nadawac ruch podlozu, na którem lezy przeswie¬ tlane cialo, oraz nosnikowi obrazu, unie- ruchomiajac przytem rurke, lub tez nada¬ wac ruch cialu wraz z podlozem i rurce, unieruchomiajac nosnik obrazu.Przeslona na promienie wtórne, znaj¬ dujaca sie pomiedzy przedmiotem i nosni¬ kiem obrazu, powinna wykonywac taki ruch, aby jej scianki dzialowe posiadaly stale kierunek promieni.Na rysuinku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku. Fig. 1 jest perspektywicznym widokiem urzadzenia, w którym rurka rentgenowska i nosnik obra¬ zu sa ruchome, fig. 2 i 3 uwidoczniaja szczególy, fig. 4 przedstawia schemat u- kladu powyzszego, uzupelniony ruchomym zwierciadlem obserwacyjnem, fig. 5 i 6 przedstawiaja dwie inne odmiany wyko¬ nania, fig. 7 przedstawia urzadzenie we¬ dlug fig. 1, w którem zastosowano rucho¬ ma soczewke obserwacyjna, a fig. 8 uwi¬ docznia dodatkowy szczegól do urzadzenia wedlug fig. 7.Na fig. 1 stól 1, na którym kladzie sie przeswietlany przedmiot, posiada z kazde¬ go boku po dwa wsporniki 2, zaopatrzone w lozyska 3, w których osadzone sa czo¬ py 5 pretów 4, przyczem z kazdego boku stolu znajduje sie jeden pret, oparty na dwóch lozyskach 3. Prety 4 posiadaja po¬ przeczne czopy 6, na których osadzone sa obrotowo prety 7. Dzieki wzajemnie pro¬ stopadlym osiom czopów 5 i 6, prety 7 po¬ siadaja zawieszenie krzyzowe. Górne kon¬ ce wszystkich czterech pretów 7 posiada¬ ja przeguby kult)we 8, na których osadzo¬ na jest rama 9 ekranu obserwacyjnego 10 lub kasety fotograficznej. Dolne konce pretów 7 sa polaczone zapomoca przegu¬ bów kulowych 11 z rama 12. Na przeciw¬ leglych bokach tej famy, w lozyskach 14, osadzony jest na czopach 13 zewnetrzny pierscien 15 krzyzowego przegubu, który posiada równiez pierscien wewnetrzny 18, zawieszony na czopach 17, osadzonych w lozyskach 16 prostopadle wzgledem czo¬ pów 13. Do pierscienia 18 przymocowana jest oslona 19 rurki rentgenowskiej 20.Pierscien 18 posiada wystajace ku dolowi widelki 21 (fig. 2), zakonczone pretem 22.Pret ten jest osadzony slizgowo w tulei 23, przymocowanej zapomoca sworznia 24 i na¬ kretki 24a (fig. 3) do ramienia korbowego 25, 25a, osadzonego na pionowym wale 29.Po obluznieniu nakretki 24a mozna tuleje 23 obracac na (sworzniu 24 i nastawiac ja pod dowolnym katem wzgledem ramienia korbowego. Ramie korbowe sklada sie z dwóch czesci 25 i 25a, podluznie wzgledem siebie przesuwanych. Zapomoca srub 28, przesunietych przez otwory 27 czesci 25a i przez podluzna szczeline 26 czesci 25 ra¬ mienia, mozna dlugosc tego ramienia odpo¬ wiednio regulowac.Na pionowym wale 29, obracajacym sie w lozysku 30, jest osadzony oprócz ramie¬ nia korbowego krazek linkowy 31, po któ¬ rym jest przeprowadzona linka 32, prowa¬ dzaca do nieuwidocznionego urzadzenia na¬ pedowego. — 2 -Wsporniki 2 moga byc nastawiane w kierunku pionowym zapomoca imadel 33, przymocowanych do boków stolu. Kazdy wspornik posiada szczeline podluzna 2a, przez która jest przesunieta sruba 34, przymocowana do imadla 33 i zaopatrzona w motylkowa nakretke 34a. W ten sposób otrzymuje sie moznosc przesuwania prze¬ gubu 6 w kierunku pionowym. Szczeki 33a imadel 33 sluza jako pionowe prowadnice wsporników 2. Oczywiscie mozna zastoso¬ wac odpowiednie urzadzenie, które u- mozliwia wspólne nastawianie Wsporni¬ ków.Dlugosc ramienia korbowego 25 oraz nachylenie tulei 23 wzgledem tegoz ramie¬ nia sa tak nastawione, aby srodkowy pro¬ mien rurki rentgenowskiej 20 przecinal os walu 29 w punkcie, lezacym w przyblize¬ niu w srodku prostokata, utworzonego przez przeguby 6. Poniewaz podczas obrotu korby 25 ten punkt przeciecia nie zmienia swego polozenia, a prostokat, wyznaczony przez przeguby 6, pozostaje zasadniczo w swojem stalem polozeniu* iwiec promien srodkowy przechodzi stale przez ten sam punkt plaszczyzny prostokata podczas stozkowego ruchu wahadlowego calkowite¬ go ukladu. Poniewaz ekran 10 i rurka rent¬ genowska 20 wykonywaja stale ruchy po¬ dobne, zatem srodkowy promien rurki rent¬ genowskiej pada wciaz na ten sam punkt ekranu. Po ustawieniu wysokosci przegu¬ bów 6 zapomoca wsporników 2 tak, aby znalazly sie one w plaszczyznie okreslone¬ go badanego przekroju przedmiotu, spo¬ czywajacego na stole, otrzymuje sie na ekranie, w miejscu przeciecia srodkowego promienia rurki, trwaly obraz okreslone¬ go punktu badanego przekroju, natomiast wszystkie inne punkty przedmiotu, które leza powyzej i ponizej badanego przekro¬ ju i które napotyka w swym obiegu srodko¬ wy promien rurki, nie posiadaja jasno uwi¬ docznionego obrazu na ekranie, gdyz obraz ich zajmuje coraz inne polozenie. To samo zjawisko zachodzi z innemi promieniami rurki rentgenowskiej.Podczas zmiany wysokosci plaszczyzny przegubów 6, pret 22 przesuwa sie w tulei 23 korby 25. Za kazda zmiana wysokosci tej plaszczyzny nalezy przestawic równiez nachylenie tulei wzgledem korby, aby puhkt przeciecia promienia srodkowego z osia walu 29 ulegl odpowiedniemu prze¬ mieszczeniu, przyczem zmiana dlugosci ra¬ mienia korbowego 25 nie jest w tym przy¬ padku konieczna, poniewaz taka zmiana ma na celu tylko zwiekszenie lub zmniej¬ szenie srednicy kola, zataczanego przez rurke i ekran.Podczas stozkowego obrotowego ruchu ukladu, oslona rurfri rentgenowskiej, umo¬ cowana krzyzowo w pierscieniu Wewnetrz¬ nym 18, wykonywa wzgledem ramy 12 ruch precesyjny.Dzialanie urzadzenia zostanie obja¬ snione w odniesieniu do poziomej pla¬ szczyzny obrazu (fig. 4). Liczba 20 ozna¬ cza punkt promieniowania rurki rentge¬ nowskiej; liczba 10 oznacza ekran, liczba 35 — punkt przeciecia jednejgo promienia rurki rentgenowskiej z plaszczyzna bada¬ nego przekroju ciala 38; liczby 36 i 37 — dwa symetryczne punkty przekroju. Punk¬ ty 35, 36, 37 zostaja rzucone na ekran w punktach 35a, 36a i 37a, które podczas stozkowego ruchu wahadlowego rurki i ekranu nie zmieniaja swego polozenia na ekranie.W razie nadawania przeswietlanemu przedmiotowi 38 ruchu w plaszczyznie (fig. 5) i unieruchomienia rurki rentge¬ nowskiej 20, nalezy poruszac ekran 10 równolegle do przedmiotu z taka szybko¬ scia, jaka odpowiada ruchowi przed¬ miotu.W odmianie wykonania wedlug fig. 6 nosnik 10 obrazu jest nieruchomy, na/tomiast rurka rentgenowska 20 i przed¬ miot 38 wykonywaja równolegle ruchy, proporcjonalne do swych odleglosci od — 3 —ekranu. Nowy sposób umozliwia rów¬ niez przyblizone modelowanie wewnetrz¬ nych narzadów ciala lub cial obcych, a to zapomoca nalozenia fotografij, o- trzymanych kolejno przy róznych wyso¬ kosciach nastawienia przegubów. Podob¬ nie mozna otrzymac na ekranie obraz bar¬ dziej plastyczny, przestawiajac stopniowo nastawienie urzadzenia podczas ruchu ob¬ rotowego, tak ze zmienia przekroju, a wiec np. w przykladzie wy¬ konania wedlug fig. 1, przemieszczajac stopniowo wysokosc czopów 6 zapomoca mechanicznego przesuwania wgóre i wdól wsporników 2.Na fig. 4 za ekranem uwidocznione jest zwierciadlo 39, któremu podczas krazenia rutki i ekranu nalezy nadac taki ruch ko¬ lyszacy, aby obserwator w tern zwierciadle widzial stale nieruchome odbicie obrazu ekranowego.Zamiast zwierciadla 39 (fig. 4) mozna zastosowac równiez soczewke, uklad so¬ czewek lub inny odpowiedni uklad optycz¬ ny, któremu nadaje sie odpowiedni ruch.Wiadomo np., ze przesuniecie wypuklej soczewki w obranym kierunku powoduje przesuniecie w kierunku odwrotnym rzu¬ canego przez soczewke obrazu przedmiotu.O ile sam przedmiot jest michomy, wówczas dbraz, rzucany przez soczewke, staje sie nieruchomy wtedy, gdy fcoczewka wykony¬ wa w tym samym kierunku ruch obliczony tak, aby rzeczywisty przesuw przedmiotu i przeciwny temu optyczny przesuw obrazu ruchomej soczewki wzajemnie znosily sie.Ruch soczewki, który winien byc sto¬ sunkowo niewielki, moze byc otrzymany w sposób prosty, gdyz jest podobny do ruchu ekranu.Wedlug fig. 7 pomiedzy przegubami 6 i 8 pretów wahadlowych 7 osadzone sa przegubowo w punktach 43 palakowate prety 44, na których koncach osadzona jest oprawa 45 soczewki 46. Prety 44 wraz z oprawa 45 lub pierscieniem, przytrzymu-. jacym te oprawe, stanowia sztywny uklad, wobec czego soczewka posiada ruch w tym samym kierunku, co kwadrat, okreslony punktami1 43. Ruch ten jest podobny do ru¬ chu ekranu, lecz mniejszy od tego ruchu w stosunku wielkosci odcinków 6 — 43 do od¬ cinków 6 — 8. 0 ile przeguby 43 mozna przestawiac wzdluz pTetów 7, wówczas mozna znalezc takie ich polozenie, które umozliwi wyrównanie ruchu obrazu ekra¬ nu, a mianowicie zapomoca optycznego przeciwnego dzialania ruchomej soczewki.Aby oprawa ruchomej soczewki nie przeszkadzala obserwatorowi, mozna ja u- czynic niewidoczna dla oka, zaslaniajac ja nieruchoma zaslona 47 (fig. 8), przez któ¬ rej otwór jest widoczne tylko szklo, któ¬ rego ruch jest prawie niedostrzegaliny.Zamiast przesuwania soczewki równo¬ czesnie z ekranem, mozna nadac optycz¬ nemu urzadzeniu wyrównawczemu odpo'- wiedni ruch toczny, podobnie, jak zwiercia¬ dlu wedlug fig. 4. Urzadzenie wyrównaw¬ cze posiada wówczas mniejsze wymiary. PL