Znana trudnosc przy pracy ukladów wahliwych wynika z tego, ze wychylenie wzglednie amplituda wychylenia zmienia sie w czasie pracy. Te zmiany wychylen sa spowodowane dwiema przyczynami, miano¬ wicie wahaniami liczb obrotów napedowego silnika elektrycznego, wywolanemi zmiana¬ mi napiecia i zmianami liczb okresów, oraz zmianami oporu wzglednie tlumienia, W przypadkach, gdy wartosc tlumienia jest dostatecznie stala, mozna osiagnac dosta¬ tecznie stala wartosc wychylen przez do¬ kladne regulowanie liczby obrotów silnika; ta metoda zawiodla natomiast w tych wszystkich przypadkach, gdy uklady wahli- we powinny byc uruchomiane z tlumieniem zmiennem.Inne metody, naprzyklad metoda regu¬ lowania wahliwego ukladu pierwotnego za posrednictwem ukladu wtórnego, okazaly sie bardzo odpowiedniemi do pewnych ce¬ lów, miedzy innemi do urzadzen do mie¬ rzenia czasu (zegarów). Metody te sa jednak zbyt kosztowne w zastosowaniu do maszyn, przenoszacych moc, i sa zwiazane ze zjawi¬ skami dudnienia, które u wiekszych maszyn moga wywolac szkodliwe wstrzasy. Poza tern próbowano opracowac sposób regulo¬ wania ukladu wahliwego, polegajacy na zmianie kata przesuniecia faz, lecz i ten spo-sób okazal sie niedostateczny w zastosó- * . waniu do mafezyti^ przenoszacych moc i po¬ siadajacych* silne i szybko zmieniajace sie tlumienie, odznacza sie bowiem powolnoscia i niedostateczna dokladnoscia.Ostatecznie usilowano osiagnac regulo¬ wanie ukladów wahliwych w ten sposób, ze ruch wahliwy masy wykorzystywano do wlaczania, przy odpowiednio silnem zwiek¬ szeniu amplitudy wychylenia, oporu regula¬ cyjnego, który jest zawsze samoczynnie wylaczany zapomoca sprezynujacego narza* du o ruchu hamowanym.I ten sposób z powodu swej powolno¬ sci i stopniowanej regulacji moze byc uwa¬ zany za wystarczajacy tylko w okreslo¬ nych przypadkach, tembardziej, ze przy wielkiej czestotliwosci wahan raptowne wlaczanie oporu wywoluje niedopuszczal¬ ne szmery i zaburzenia.Wynalazek niniejszy natomiast nadaje sie do bardzo dokladnego regulowania w okreslonych granicach wychylen (amplitu¬ dy) w ukladach wahliwych, przyczem jest obojetne, czy w urzadzeniu wystepuja wa¬ hania napiecia, czestotliwosci czy hamowa¬ nia.Urzadzenie bowiem, bedace przedmio¬ tem niniejszego wynalazku, jest zalezne wylacznie od amplitudy wahan ukladu i utrzymuje stala liczbe obrotów silnika na¬ pedowego, jezeli zaburzenia pochodza od zmian napiecia albo zmian czestotliwosci, powoduje natomiast zwiekszenie lub zmniejszenie liczby obrotów silnika nape¬ dowego, jezeli zaburzenie jest wywolane zmianami hamowania.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku jest uwidoczniony na rysunku, przyczem fig. 1 przedstawia urzadzenie w zastosowaniu do silników pradu stalego, a fig. 2 i 3 — w zastosowaniu do silników pradu zmiennego. Dzwignia /, która jest osadzona wahliwie na osi lub jest umoco¬ wania podatnie na sprezynie 2, posiada spre¬ zyne stykowa 3, dzialajaca aperjodycznie i zakonczona dwoma kontaktami 4 i 5. Dru¬ gim swoim koncem, który moze wykony¬ wac ruchy wahliwe, dzwignia 1 moze byc polaczona z dowolnym przedmiotem 6, wykonywajacym ruchy wahliwe, wobec czego kazdy ruch przedmiotu jest przeka¬ zywany dzwigni zarówno pod wzgledem czestotliwosci, jak i wielkosci amplitudy.Polaczenie moze byc wykonane naprzyklad zapomoca paska 7 ze skóry, z cienkiej bla¬ chy metalowej lub z materjalu podobnego, przymocowanego na dwóch wystepach 8 i 9 do przedmiotu 6 i równoczesnie polaczo¬ nego z dzwignia 1. Jezeli nastawimy zde¬ rzaki 10 i 11 tak, aby stykaly sie z kon¬ taktami 5 i 4 w chwili, gdy zostala przekro¬ czona wyznaczona amplituda wychylenia, to mozna wywolac zapomoca elektrycznosci na krótki przeciag czasu dzialanie, które moze byc wykorzystane do regulowania amplitudy wychylenia. W tym celu naprzy¬ klad do obwodu pradu wzbudzenia nape¬ dowego silnika bocznikowego jest wlacza¬ ny opornik 12, odpowiedni do spodziewa¬ nego obciazenia i przeznaczony do regu¬ lacji stopniowanej lub ciaglej.Jeden koniec opornika 12 jest polaczo¬ ny przewodami ze zderzakami 10 i 11, dru¬ gi zas z dzwignia 1 wzglednie z kontakta¬ mi4 — 5 tak, ze opornik 12 przy kazdem przekroczeniu wyznaczonej maksymalnej amplitudy zostaje na krótka chwile zwarty, a wiec staje sie nieczynnym. Poniewaz kaz¬ de przejsciowe zwarcie opornika powoduje wzmocnienie pola magnetycznego, a wiec zmniejszenie szybkosci obrotowej i ponie¬ waz uklady wahliwe posiadaja wiele setek, a czesto tysiecy wychylen na minute i przy kazdem wychyleniu oddzialywaja regula¬ cyjnie, wobec tego przy wyborze odpo¬ wiedniego opornika mozliwe jest stworze¬ nie stanu równowagi o wysokiej dokladno¬ sci.Innemi slowy czestotliwosc i wielkosc wychylen oddzialywa na moc doprowa¬ dzana wziglednie liczbe obrotów silnika - 2 —przez dynamiczne regulowanie czasu wla¬ czania lub wylaczania opornika 12.Odmiana urzadzenia, uwidoczniona na fig. 2 i fig. 3, jest stosowana przy silnikach napedowych pradu zmiennego typu pier¬ scieniowego.W tym przypadku zmniejszenie liczby obrotów silnika jest osiagane przez wla¬ czanie dodatkowego opornika 12 w uzwo¬ jeniu wirnika, to znaczy przy zwiekszajacej sie amplitudzie obwód, zwierajacy opornik 12, powinien byc przerwany.Dzwignia 1 pod wzgledem jej umocowa¬ nia, ksztaltu i rodzaju ruchu jest identycz¬ na z dzwignia, przedstawiona na fig. 1. Za¬ miast jednej sprezyny stykowej przewidzia¬ ne sa w tym przypadku 2 sprezyny styko¬ we 3 — 31, które przy zwiekszaniu sie am¬ plitudy sa odsuwane od zderzaków 10 i 11 zapomoca dwóch ramion 16 i 17, zakonczo¬ nych rolkami 20 i 21, wykonanemi z odpo¬ wiednio miekkiego materjalu (np. fibry).Zderzaki 10 i 11 sa nastawne, a pod¬ stawki zderzakowe 14 i 15 sa ze soba pola¬ czone przewodzaco.Poniewaz opornik 12 jest zwarty po¬ przez podstawki 18, 19, kontakty 4, 5, zde¬ rzaki 10, 11 i podstawki zderzakowe 14, 15, wobec tego kazde przerwanie tego zwiera¬ jacego obwodu powoduje zmniejszanie liczby obrotów silnika. Teoretycznie przy pradzie trójfazowym kazda z trzech faz powinna bylaby byc zaopatrzona w urza¬ dzenie wedlug wynalazku. Doswiadczenia praktyczne wykazaly jednak, ze wystarcza zupelnie oddzialywanie na jedna tylko fa¬ ze.Sposób niniejszy regulowania ruchów w ukladach wahliwych polega wiec na od¬ dzialywaniu dynamicznem na moc, dopro¬ wadzana do silnika napedowego, przyczem to oddzialywanie jest uskuteczniane przez krótkotrwale zamykanie wzglednie przery¬ wanie obwodu zwarcia opornika w zalezno¬ sci od wychylenia (amplitudy) ukladu wahliwego. Jezeli amplituda zwieksza sie, to zwieksza sie odpowiednio i czas trwania hamujacego bodzca, wywieranego za po¬ srednictwem urzadzenia stykowego ria zró¬ dlo energji wskutek czego jest wprowadza¬ ny stan równowagi pomiedzy czynnikami, które oddzialywaja na powiekszanie sie am¬ plitudy, a moca doprowadzana. Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc zastosowane równiez i do innych silników (nip. silników spalinowych, maszyn parowych, turbin i t. d.), jezeli opisane i uwidocznione na ry¬ sunku urzadzenie zastosowac do oddzialy¬ wania w odpowiedni znany sposób na moc doprowadzana do ukladu wahliwego od odpowiedniej maszyny napedowej. PL