Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie wahadlowe z giroskopa¬ mi, wskazujace polozenie poprzeczne stat¬ ku oraz kierunek jego jazdy wzgledem ziemi. Takie urzadzenie stanowi jednocze¬ snie wskaznik zwrotów.Znane przyrzady z wahadlem, sluzace do wskazywania polozenia oraz kierunku jazdy wzgledem ziemi nie sa odpowied¬ nie. Przyrzad niniejszy rózni sie od zna¬ nych przyrzadów tern, ze wskazuje kie¬ rowcy równiez dokladne polozenie po¬ przeczne, odpowiadajace danemu stanowi ruchu, t. j. odpowiadajace jezdzie po pro¬ stej lulb krzywej.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z dwóch giroskopów, wirujacych na osiach poziomych, przyczem jeden z nich, okreslajacy polozenie wahadla i osadzo¬ ny w tern wahadle, posiada dwa stopnie swobody precesji, a mianowicie wzigledem wahadla posiada os obrotu, poprzeczna do kierunku jazdy, oraz pionowa os precesji tak, aby wychylenia precesyjne byly tlu¬ mione odpowiednio do szybkosci precesji, natomiast drugi giroskop posiada swobod¬ na os obrotu i tylko jedna pozioma os pre¬ cesji, przyczem jest polaczony ze stykami 16, 17, co umozliwia wywarcie na os 8 precesji pierwszego giroskopu moment po¬ prawki wzgledem poprzecznego polozenia statku. ,Giroskop moze byc osadzony zarówno poza wahadlem jak i w samem wahadle..W-tym'ostatnifa* przypadku os obrotu giro¬ skopu nalezy osadzic wpoprzek kierunku jazdy. W ten sposób podczas obrotu na osi wysokosci nacisk precesyjny tego girosko- pu w zaleznosci od jego kierunku nalezy albo dodawac do momentu odsrodkowego wahan wahadla albo tez oden odejmowac, aby osiagnac odpowiednie dzialanie.Tlumienie wychylen precesyjnych glów¬ nego giroskopu uskutecznia sie zapomoca widelek, sprzezonych z tlumikiem, uza¬ leznionym w swem dzialaniu od1 szybkosci precesji, np. z tlumikiem, tlumiacym zapo¬ moca wody, powietrza lub pradów wiro¬ wych. Taki tlumik umozliwia w pewnych granicach swobodna precesje glównego gi¬ roskopu, a natomiast precesje, przekra¬ czajaca wyznaczone granice, tlumi z szyb¬ koscia proporcjonalna do precesji. W wi¬ delkach zazebia sie ramie, osadzone na osi precesji glównego giroskopu. Ramie stano¬ wi jednoczesnie wskaznik kierunku jazdy wzgledem ziemi, wskaznik zwrotów i moze byc równiez wyzyskany jako lacznik do samoczynnego sterowania statkiem.Aby móc wyzyskac urzadzenie jako wskaznik kierunku jazdy wzgledem ziemi stosuje sie przyrzad, który na os precesji glównego giroskopu wywiera moment ob¬ rotowy, dajacy sie nastawiac w celu wy¬ równania wplywu obrotów ziemi. Moment obrotowy wytwarza sie zapomoca cewki, obracajacej sie w polu magnetycznem. W temze polu magnetycznem moga byc umie¬ szczone cewki, wlaczane zapomoca po¬ mocniczego giroskopu tak, iz taki przy¬ rzad moze sluzyc równiez do wywierania momentu poprawek na giroskop.Na rysunku uwidoczniono urzadzenie wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia w perspektywie widok ogólny tego urzadze¬ nia, fig. 2 — uklad polaczen przyrzadu do wywierania momentu wyrównawczego na glówny giroskop.Jezeli wedlug zalozenia, urzadzenie niniejsze ma sluzyc jajko pomocnicze do kierowania samolotem, to strzalka / ozna¬ czac bedzie kierunek lotu. Rama 2 zawie¬ szona jest w samolocie na osi poziomej 3, ustawionej w kierunku lotu. W ramie osa¬ dzony jest glówny giroskop 4 i giroskop pomocniczy 5. Obydwa giroskopy wiruja na poziomych osiach 6 i 7, rozmieszczo¬ nych wpoprzek kierunku jazdy.Glówtoy giroskop 4 posiada poza tern pionowa os precesji 8, tak iz naogól taki giroskop posiada dwa stopnie swobody precesji, a mianowicie ma osi 8 oraz na osi wahan 3. Na osi 8 precesji osadzone jest ramie 9 z trzpieniem 10, który przesuwa sie w wycieciu widelek 11. Skrajny koniec widelek 11 polaczony jest ze sprezyna 12, która przymocowana jest do ramy 2 zapo¬ moca wspornika 13 i utrzymuje widelki w polozeniu srodkowem. Poza tern widelki 11 polaczone sa z plynowym tlumikiem 14, przedstawionym tylko w widoku ze¬ wnetrznym.Pomocniczy giroskop 5 posiada w ra¬ mie 2 tylko jedna os precesji 15, równole¬ gla do kierunku lotu. Na osi 15 osadzony jest drazek 16, slizgajacy sie po nierucho¬ mych stykach 17. Trzpienie 18 ogranicza¬ ja wychylenie drazka 16 a tern samem i wychylenie pfecesyjne giroskopu pomoc¬ niczego 5. Poza tern bezposrednio z osia precesji 15 polaczony jest plynowy tlumik 19. Polaczenie tlumika 19 z giroskopem 5 moze byc wykonane tak samo, jak pola¬ czenie glównego giroskopu 4 z jego tlu¬ mikiem 14.Na osi 8 precesji glównego giroskopu 4 osadzona jest w polu magnetycznem 21 kotwiczka 20 z dwiema parami cewek 22 i 23. Para cewek 22 sluzy do wyrównania wplywu obrotu ziemi, a para cewek 23 wlaczana jest zapomoca giroskopu po¬ mocniczego 5 (fig. 2). Opornik suwakowy 24 umozliwia zmiane na natezenia pradu w cewkach 22. — 2 —Niniejsze urzadzenie dziala w sposób nastepujacy. Podczas lotu po linji prostej wahadlo, skladajace sie z ramy 2 i z giro- skopów 4 i 5, zwisa pionowo w kierunku ciazenia ziemi. Jesli statek powietrzny od¬ chyli sie mimowoli od kierunku jazdy nad ziemia, czy to pod wplywem obrotu, czy tez przesuniecia wbok, to na wahadlo za¬ czyna dzialac moment przyspieszenia. Mo¬ ment ten wywola precesje giroskopu 4 na osi 8. Jesli odchylenie jazdy nad ziemia polaczone jest z obrotem, wówczas prze¬ suw precesyjny bedzie wykonywal równiez giroskop 5, który, wirujac w odwrotnym kierunku niz giroskop 4, z chwila ude¬ rzenia ramienia 16 o trzpien 18 bedzie wywieral na rame 2 moment obrotowy, dodajacy sie do momentu przyspieszenia, wywieranego na wahadlo.Wskutek tych precesji przesuw ramie¬ nia 9 wskazuje lotnikowi odchylenie od jazdy nad ziemia co do kierunku, oraz w granicach swobody ruchu, wyznaczonych zajpomoca widelek //, równiez co do wiel¬ kosci, gdyz wplyw obrotu ziemi zostal wy¬ równany.O ile podczas lotu po liinji prostej wa¬ hadlo wisi ukosnie z jakichkolwiek badz przyczyn, wówczas wskutek odchylenia wahadla od pionu wywierany jest na nie moment obrotowy. Ten moment obrotowy powoduje precesje gkoskopu 4, która po¬ woduje wprowadzenie samolotu na zupel¬ nie plaska krzywa, a to badz z powodu za¬ stosowania sie lotnika do wskazan ramie¬ nia 9 i odpowiedniego uruchomienia ste¬ rów, badz tez wskutek wyrównania samo¬ lotu przez sterowanie samoczynne. Wsku¬ tek obrotu samolotu giroskop 5 wykonywa ruch precesyjny i wlacza moment popraw¬ ki, który samoczynnie sprowadza wahadlo *w polozenie pionowe. Moment poprawki winien byc tak maly, aby tylko w nieznacz¬ nym stopniu przewyzszal tarcie w lozy¬ skach osi 8 precesji.O ile zas samolot swiadomie bedzie prowadzony wzdluz krzywej, wówczas moment przyspieszenia odsrodkowego, przylozony do wahadla, lacznie z mo¬ mentem precesji gkoskopu 5 doprowadza bardzo szybko ramie 9 razem z trzpieniem 10 do zetkniecia sie z widelkami 11. Wsku¬ tek tego, swoboda precesji gifoskopu 4 kolo osi 8 zostanie ograniczona, a wahadlo odchyli sie pod wplywem zlozonego naci¬ sku, pochodzacego z przyspieszenia od¬ srodkowego i precesji nacisku giroskopu 5, oraz ustawi sie wzdluz wypadkowej si¬ ly ciazenia i sily odsrodkowej. Jednocze¬ snie ramie 9 odchyli sie w takim stopniu, ze lotnik bedzie mógl wedlug polozenia ra¬ mienia ocenic dokladnie polozenie krzy¬ wizny.Poniewaz ramie 9 a jednoczesnie i giro¬ skop 4 posiada w widelkach 11 pewna swo¬ bode ruchu, zatem podczas lotu po prostej wahadlo tak dlugo zwisa wzdluz pionu, do¬ póki ramie 9 dotyka widelek 11. Wskutek tego, latajac po prostej, lotnik moze w kazdej chwili skierowac samolot wedlug wahadla wzdluz pionu, nie tracac przytem mozliwosci rozpoznania odchylen od kursu.Natomiast podczas lotu po krzywej waha¬ dlo, wskutek hamowania precesji girosko¬ pu 4 zapomoca widelek 11, ustawi sie wzdluz pionu pozornego odpowiednio do danej krzywej tak, iz lotnik znowu ma moznosc skierowac samolot, prowadzony po krzywej, równiez w prawidlowe polo¬ zenie, odpowiadajace krzywiznie, przy- czem odchylenie ramienia 9 umozliwia zno¬ wu stwierdzenie lotu po krzywej. Podczas lotu po krzywej momenty poprawek giro¬ skopu 5 nie posiadaja zadnego znaczenia, gdyz mozna je pominac wobec momentów, wywolanych przez nacisk przyspieszenia. PL