FOil ti Wynalazek dotyczy stawidla zaworo¬ wego do tlokowych silników (jak tlokowe silniki parowe, pompy, sprezarki powietrz¬ ne lub tym podobne silniki tlokowe), pra¬ cujacych ze sprezonym czynnikiem nape¬ dowym, przyczem zawory tego stawidla sa uruchomiane zapomoca rozrzadu kciukowe¬ go, umieszczonego w skrzynce rozrzadczej.Rozrzad kciukowy powyzszego typu jest czesto przeznaczony do szybkiego o- twierania zaworów, w razie zas, gdy ruch tarczy kciukowej jest stosunkowo powolny, kciuki tej tarczy musza posiadac strome wzniesienie powierzchni krzywiznowych.Wzniesienie powierzchni krzywiznowych kciuków tarczy jest szczególnie strome, gdy. kciuk ma nadawac zaworowi dlugo¬ trwaly szybki ruch. Glówna wada znanych dotychczas rozrzadów tego rodzaju jest dosc znaczny, a czestokroc i nadmierny nacisk boczny, wywierany na wrzeciona zaworów oraz zbyt wielkie zuzycie kciu¬ ków w stosunkowo krótkim czasie.W stawidle zaworowem, wykonanem wedlug wynalazku, tarcza kciukowa wpra¬ wiana jest w ruch wahadlowy zapomoca wahajacej sie dzwigni z nastawnym punk¬ tem obrotu, uruchomianej zkolei od obro¬ towej tarczy kciukowej. Wahajaca sie tar¬ cza kciukowa uruchomia zawór zapomoca dzwigni, osadzonej w oslonie miedzy ta tarcza kciukowa a zaworem.W celu zapewnienia prawidlowej pracy wspólpracujacych ze soba narzadów roz- '21rzadu, pozadane jest, aby oslona, obejmu- jsea^tarcze kciutp^e, byla calkowicie za¬ mknieta i wypelniana smarem, co jednak¬ ze natrafia na pewne trudnosci w uzyska¬ niu szczelnosci, zapobiegajacej przecieka¬ niu smaru nazewnatrz oslony. Wedlug wy¬ nalazku trudnosci te sa pokonane przez zastosowanie nad wrzecionami zaworów tloczków. Urzadzenie to wykonane jest w ten sposób, ze tloczek ten posiada wydra¬ zona w srodku walcowa przestrzen, która w czasie mchu narzadów stawidla wspól¬ pracuje stale z nieruchomym cylindrem w postaci pompki tloczkowej, wskutek czego tloczek ten podczas przesuwu sprowadza do oslony zpowrotem smar, który don wplynal.Mozna równiez zaopatrzyc powyzszy tloczek w hartowana pokrywke, na która zgóry wywiera nacisk koniec ramienia dzwigni, a pomiedzy pokrywka i tloczkiem umieszcza sie odpowiednie wkladki, umoz¬ liwiajace regulacje polozenia dzwigni wzgledem tarczy kciukowej oraz zaworami.Poza tern mozna równiez stosowac spre¬ zynujace klamry do zamocowywania na dzwigni krazków biegowych tarczy kciuko¬ wej w ten sposób, ze krazki te moga byc odpowiednio nasadzane i odejmowane od wspomnianej dzwigni, przyczem w tym przypadku krazki moga sie przesuwac wzdluz czopa, na którym sa osadzone, zu¬ zywajac sie równomiernie podczas pracy stawidla.Na rysunku uwidoczniony jest wynala¬ zek w zastosowaniu do stawidla zaworowe¬ go. Fig. 1 przedstawia poprzeczny prze¬ krój przez skrzynke stawidlowa, prostopa¬ dle do osi walka rozrzadczego, z uwidocz¬ nionym obok skrzynki stawidlowej prze¬ krojem zamknietego zaworu wlotowego; fig, 2 — taki sam przekrój przez rozrzad z otwartym zaworem wlotowym; fig. 3 — czesciowy przekrój przez górna czesc wrze¬ ciona zaworu w powiekszonej podzialce; fig. 4 — czesciowy przekrój w kierunku strzalki IV na fig. 3; fig. 5 — czesciowy wi¬ dok jednego konca dzwigni zaworowe), równiez w powiekszonej podzialce i wresz¬ cie fig. 6— przekrój wzdluz linji VI — VI na fig. 5.Na fig. 1 i 2 liczba 10 oznacza kciuko¬ wy walek rozrzadczy stawidla zaworowe¬ go. Walek rozrzadczy jest stale napedza¬ ny, np. w kierunku, zaznaczonym strzalka (t. j. w kierunku odwrotnym do kierunku ruchu wskazówek zegara), z szybkoscia równa polowie szybkosci walu korbowego tlokowego silnika parowego, przyczem wal korbowy obraca sie równiez w tym samym kierunku, jak i walek rozrzadczy. Walek rozrzadczy jest osadzony w oslonie skrzyn¬ ki stawidlowej 11, która wraz z wydluze¬ niami li1 i li2 obejmuje wszystkie narza¬ dy stawidla. Rozrzad sklada sie z obrotowej tarczy kciukowej 12, zaklinowanej na wal¬ ku 10 i z wahadlowej tarczy kciukowej 13, osadzonej obrotowo na przedluzeniu 14 walka 10. Tarcza kciukowa 13 otrzymuje swój ruch wahliwy zapomoca trójramien- nej dzwigni 15, 16, 17, osadzonej na walku 18, przyczem ramiona 15, 16 zaopatrzone sa w krazki 19, toczace sie wzdluz po¬ wierzchni krzywiznowej obrotowej . tarczy kciukowej 12. Tor powierzchni krzywizno¬ wej tej ostatniej tarczy kciukowej jest tak uksztaltowany, ze za kazdym obrotem wal¬ ka 10 nadawany jest trójramiennej dzwi¬ gni 15, 16, 17 dwukrotnie ruch wahadlowy o stalej w przyblizeniu szybkosci katowej, przyczem krazki 19 pozostaja, mniej wie¬ cej, stale w stycznosci z powierzchnia krzywiznowa tarczy kciukowej 12. Ra¬ mie 17 tej dzwigni posiada na swym wol¬ nym koncu obrotowo osadzony suwak 20, przesuwajacy sie w prowadnicy 21, wy¬ konanej w tarczy kciukowej 13. W ten spo¬ sób tarcza kciukowa 13 otrzymuje ruch wa¬ hadlowy za kazdem pelnem wahnieciem trójramiennej dzwigni 15, 16, 17.Zawór wlotowy 22 tlokowego silnika parowego posiada wrzeciono 23, na koncu - 2 —którego spoczywa tloczek 24, uruchomiany, w mysl wynalazku, zapomoca dwuramien- nej dzwigni 25, 26, osadzonej obrotowo na walku 27 i zakrytej oslona 11 i jej przedlu¬ zeniem IV-. Ramie 26 wspomnianej dzwigni posiada na swym wolnym koncu krazek 28, toczacy sie wzdluz powierzchni krzywizno¬ wej tarczy kciukowej 13. W ten sposób, gdy tarcza kciukowa 13 z polozenia, przed¬ stawionego na rysunku, obraca sie w kie¬ runku odwrotnym do kierunku ruchu wska¬ zówek zegara, krazkowi 28 nadany zostaje krótki ruch wgóre zapomoca wystepu 131 tarczy kciukowej, a dzieki odpowiedniej przekladni ramion tej dzwigni drugie ra¬ mie 25 dzwigni wykonywa dluzszy i szyb¬ szy ruch wdól, który zostaje przekazany tloczkowi 24, a ten zkolei powoduje otwar¬ cie zaworu 22 (fig. 2).Walek 18, na którym osadzona jest ob¬ rotowo trójramienna dzwignia 15, 16, 17, jest nastawny i moze byc ustalany w róz¬ nych polozeniach dokola osi walka roz- rzadczego 10. Walek 18 osadzony jest na koncu jednego ramienia nastawnego wspor¬ nika 30, którego drugie ramie zakonczone jest przeciwwaga w postaci ciezaru 31. Za¬ dane polozenie walka 18 uzyskuje sie przez obracanie o pewien kat wokolo osi walka rozrzadczego 10 wspornika 30 i nastepne jego ustalenie w danem polozeniu. Narza¬ dy do ustalania polozen wspornika 30 i walka 18 oraz urzadzenie do ich obracania o pewien kat nie sa przedstawione na ry¬ sunku w celu wiekszej jasnosci, gdyz nie wchodza w zakres wynalazku.Zaznaczyc nalezy, ze os walka 18 lezy w promieniowej plaszczyznie O — A, od¬ leglej o kat a od pionowej, srodkowej pla¬ szczyzny O — B stawidla zaworowego, przyczem kat ten wynosi okolo 45° lub wie¬ cej. Podczas przestawiania osi walka 18 w kierunku od pionowej, srodkowej pla¬ szczyzny O — B, a mianowicie w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara, tarcza kciukowa 13 obraca sie w ten sposób, ze zawór 22 zostaje otwiera¬ ny zapomoca wystepu 131 tej tarczy w tej samej, co i poprzednio chwili, lecz jest u- trzymywany w stanie otwarcia przez ten wystep przez dluzszy okres czasu. To zna¬ czy, ze czas wlotu pary do roboczego cylin¬ dra silnika pozostaje bez zmiany i jest staly, a czas zamkniecia zostaje opózniony.Przez odpowiednie nastawianie osi walka 18 w róznych polozeniach w granicach ka¬ ta 45° od pionowej plaszczyzny O — B, lub tez powyzej tego kata, mozna sprawic, ze wahliwa tarcza kciukowa 13 uskutecz¬ niac bedzie zamkniecie zaworu wlotowego, a wiec i odcinanie doplywu pary w dowol¬ nym czasie.Gdy wymagany jest obrót walu korbo¬ wego tlokowego silnika parowego w od¬ wrotnym kierunku, os walka 18 musi byc nastawiona w kierunku zgodnym z kierun¬ kiem ruchu wskazówek zegara wzgledem przeciwleglej strony pionowej, srodkowej plaszczyzny O — B, i musi byc ustawiona pod katem w przyblizeniu równym 45° lub wiekszym, w zaleznosci od pozadanej chwi¬ li zamkniecia wlotu pary.Przez nadanie odpowiedniego ksztaltu powierzchni krzywiznowej obrotowej tar¬ czy kciukowej 12, mozna osiagnac lagodna zmiane czasu otwarcia zaworu wlotowego.Na rysunku liczba 40 jest oznaczony trzpien zaworu wylotowego (nieuwidocz- nionego na rysunku); trzpien ten urucho¬ miany jest za posrednictwem tloczka 41 przez dzwignie 42, osadzona obrotowo na walku 43, przyczem dzwignia 42 znajduje sie wewnatrz, obejmujacej ja wraz z prze¬ dluzeniem li2, oslony 11. Krótsze ramie dzwigni 42 jest czesciowo tylko uwidocz¬ nione na rysunku. To ramie moze byc wy¬ posazone na koncu w podobny krazek, jak krazek 28, przyczem krazek dzwigni 42 moze byc uruchomiany przez obrotowa tar¬ cze kciukowa, powierzchnia krzywiznowa której posiada taki ksztalt, jaki jest poza¬ dany do uzyskania niezbednych chwil o- — 3 —twarcia i zamkniecia zaworu wylotowego.Tarcza kciukowa zaworu wylotowego nie jest przedstawiona na rysunku, gdyz moze posiadac ksztalt dowolny.W celu jasnosci, urzadzenie rozrzadcze do uruchomiania zaworu wylotowego oraz przedluzenie II2 zostaly uwidocznione na rysunku zboku oslony 11 naprzeciw zawo¬ ru wlotowego 22, po drugiej stronie osi wal¬ ka rozrzadczego 10; jasnem jednak jest, ze w razie potrzeby oba zawory i ich rozrzad stawidlowy moga byc umieszczone po tej samej stronie oslony.Gdy os walka 18 nastawiona jest pod danym katem (jak opisano powyzej), w ce¬ lu odwrócenia kierunku obrotu walu korbo¬ wego tlokowego silnika parowego, to i tar¬ cza kciukowa, uruchomiajaca zawór wylo¬ towy, musi równiez byc nastawiona pod od¬ powiednim katem. Zadane nastawienie wspomnianej tarczy kciukowej moze byc uskutecznione zapomoca dowolnego, odpo¬ wiedniego urzadzenia, polaczonego, najle¬ piej, z walkiem 18 w ten sposób, aby moz¬ na bylo uzyskac zgodne nastawienie. Urza¬ dzenie to nie zostalo uwidocznione, gdyz stawidlo tego rodzaju nie wchodzi w za¬ kres wynalazku.Na fig. 3 i 4 uwidoczniony jest cylinder 50, przymocowany srubami 51 do przedlu¬ zenia li1 oslony. W cylindrze tym umie¬ szczony jest tloczek 24, którego boczna, walcowa powierzchnia slizgowa przylega do powierzchni slizgowej cylindra uszczel¬ niajacego. Zewnetrzna boczna powierzch¬ nia cylindra 50 przylega zkolei do we¬ wnetrznej, walcowej powierzchni tulei 52, uszczelniajac ja wzgledem cylindra. Tule¬ ja 52 polaczona jest z zewnatrz cylindra 50 z tloczkiem 24, tworzac jedna calosc. Cy¬ linder 50 zaopatrzony jest na swej we¬ wnetrznej powierzchni w pierscieniowe wystepy 53, opierajace sie o boczna po¬ wierzchnie tloczka 24, a na swej zewnetrz¬ nej powierzchni cylinder 50 posiada pier¬ scieniowe rowki 54. Tloczek posiada we¬ wnatrz mala komore zaworowa, wyposazo¬ na w kulowy zawór zwrotny 55. Wnetrze tej komory laczy sie z górna czescia pier¬ scieniowej przestrzeni, zawarta miedzy tloczkiem 24 i cylindrem 5Q, zapomoca ka¬ nalów 56, a z dolna czescia tej pierscienio¬ wej przestrzeni zapomoca kanalów 57. Ko¬ mora zaworowa zamknieta jest zgóry po¬ krywka 58 z karbowana górna powierzch¬ nia, na której opiera sie ramie dzwigni 25.Nalezy zaznaczyc, ze tloczek 24 nie spo¬ czywa tylko na glowicy 60 wrzeciona 23 zaworu, lecz równiez i na talerzyku 61, o który opiera sie górny koniec sprezyny 62, utrzymujacej zawór 22 w stanie zamknie¬ tym, przyczem miedzy talerzykiem 61 a glowica 60 wrzeciona 23 zaworu umie¬ szczona jest rozcieta podkladka w ksztal¬ cie dwóch panewek 63.Urzadzenie powyzsze dziala w ten spo¬ sób, ze cylinder 50 spelnia zadanie nurnika pompy wewnatrz pierscieniowej przestrze¬ ni miedzy czesciami . tloczka 24 i 52, gdy tloczek podczas swych przesuwów poru¬ szany jest wdól zapomoca ramienia dzwi¬ gni 25 i do góry — zapomoca sprezyny 62.W ten sposób, przy ruchu tloczka do góry, smar, który przeplywal uprzednio z prze¬ dluzenia oslony li1 do wspomnianej wyzej pierscieniowej przestrzeni, zostanie zpo- wrotem wytloczony przez cylinder 50 po otwarciu zaworu kulowego 55.Zaznaczyc równiez nalezy, ze dzieki rozlozeniu skierowanego wdól nacisku tloczka na glowice 60 wrzeciona 23 i tale¬ rzyk 61, unika sie powstawania nadmier¬ nego nacisku na wrzeciono 23 zaworu, wzglednie na rozciete polówki podkladki 63.Jak uwidoczniono na rysunku, cylinder 52 jest zaopatrzony w dolnej swej czesci w niewielki otwór, zamkniety gwintowym korkiem 59, po wykreceniu którego umozli¬ wiony jest dostep do dolnej czesci pierscie¬ niowej przestrzeni; zamiast otworu z gwin¬ towym korkiem 59 moze byc równiez za- — 4 —stosowany, w razie potrzeby, maly zaworek zwrotny. Zaworek ten umozliwia dostawa¬ nie sie powietrza do pierscieniowej prze¬ strzeni miedzy czesciami 24, 52 tloczka w czasie poruszania sie tloczka ku dolowi.Miedzy hartowana pokrywka 58 a tlocz¬ kiem 24 umieszczone sa cienkie wkladki.Zmniejszajac liczbe tych wkladek, mozna utworzyc luz miedzy krazkiem 28 a po¬ wierzchnia krzywiznowa tarczy kciukowej 13. W razie potrzeby dokladnego ustalenia wielkosci tego luzu nalezy poprostu odjac obie sruby 51, poczem cylinder 50 i tloczek 24 moga byc usuniete nabok od przedluze¬ nia li1 oslony i talerzyka 61. Nastepnie moze byc odjeta pokrywka 58 i wsunieta na miejsce wymagana liczba wkladek.Wówczas tloczek zostaje zpowrotem usta¬ wiony na swe miejsce wraz z cylindrem 50, poczem zabieg ten moze byc ponawiany do¬ póty, dopóki zadany luz nie zostanie osia¬ gniety. W przypadku osiagniecia wymaga¬ nego luzu tloczek moze byc zdjety i osta¬ tecznie zalozony wraz z cylindrem 52, za- srubowanym w swem polozeniu. W ten sposób przez podniesienie konca ramienia dzwigni 25 mozna sprawdzac dokladnie wielkosc luzu w czasie nastawiania.Na fig. 5 i 6 przedstawiony jest spe¬ cjalny sposób przymocowywania krazka 28 do konca ramienia 26 dwuramiennej dzwigni 25, 26 zapomoca klamry 70. Klam¬ ra ta wykonana jest ze stali sprezynowej i posiada stozkowe wglebienie, którego wy¬ step po drugiej stronie blaszki klamry w postaci zabka 71, wpuszczony jest w odpo¬ wiednie wglebienie, wykonane w osi czolo¬ wych powierzchni czopa 72, osadzonego koncami w widelkach 261 ramienia 26 dwu¬ ramiennej dzwigni 25, 26, przyczem klamra ta obejmuje zarówno widelki 261, jak i kra¬ zek 28. Klamra 70 jest zabezpieczona prze¬ ciw samoczynnemu obracaniu sie zapomoca splaszczonych powierzchni 73, któremi klamra przylega do wspomnianych konców widelek 261. Powyzszy sposób zamocowa¬ nia czopa 72 krazka 28 ma na celu latwosc i prostote w skladaniu i rozbieraniu odno¬ snych czesci dzwigni, zwartosc konstruk¬ cji, oraz zmniejszenie i równomiernosc zu¬ zycia czopa 72, który przy takiem osadze¬ niu moze swobodnie obracac sie w widel¬ kach 281 dzwigni 25, 26.Oczywiscie, odnosne czesci zaworu wy¬ lotowego moga byc skonstruowane i roz¬ mieszczone w podobny sposób, jak w za¬ stosowaniu do zaworu wlotowego.Stawidlo zaworowe, w wykonaniu we¬ dlug wynalazku, moze byc równiez prze¬ znaczone do uruchomiania kilku zaworów.Np. w zastosowaniu do jednocylindrowego tlokowego silnika parowego obustronnego dzialania o dwóch zaworach wlotowych i dwóch zaworach wylotowych, wspornik 30 podtrzymywac bedzie dwa walki w rodza¬ ju walka 18, przyczem osie tych walków musza znajdowac sie na promieniach, przeprowadzonych przez srodek walka roz- rzadczego 10, miedzy któremi zawarty be¬ dzie kat równy 90°. W tym przypadku z kazdej strony oslony 11 znajdowac sie be¬ dzie po jednym zaworze wlotowym i jed¬ nym zaworze wylotowym. Na kazdym z tych walków nalezaloby osadzic trójra- mienna dzwignie w rodzaju trójramiennej dzwigni 15, 16, 17, przyczem ramiona tych dzwigni odpowiadajace ramieniu 17, nada¬ walyby ruch wahliwy oddzielnym tarczom kciukowym, analogicznym do tarczy kciu¬ kowej 13, a te ostatnie wprawialyby zkolei w ruch wahadlowy dwuramienne dzwignie, uruchomiajace odnosne zawory. W ten spo¬ sób, jeden z krazków 19 móglby byc wspól¬ ny dla obu dzwigni kolankowych 15, 16, a dzwignie te bylyby poza tern polaczone miedzy soba sprezyna. Pojedyncza tarcza kciukowa poruszalaby dwie dzwignie, prze¬ chodzace przez przeciwlegle strony oslony, przyczem kazda z tych dzwigni musialaby byc wykonana podobnie, jak dzwignia 42.Walek rozrzadczy 10 moze, oczywiscie, obracac sie z ta sama szybkoscia, co i wal — 5 —korbowy silnika, o ile ksztalty powierzchni krzywiznowej tarczy kciukowej zostana odpowiednio zmienione. PL