Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wykrywania uzytecznych zlóz oraz urzadzenie do wykonywania tego sposobu.W ostatnich 10 — 15 latach stosowanie geofizyki sluzy w coraz wiekszym stopniu do badania i wykrywania uzytecznych zlóz.Sposób niniejszy rózni sie zasadniczo od znanych sposobów geofizycznych. Znane sposoby np. seismiczny, geodektryczny, ma¬ gnetyczny, grawimetryczny odtwarzaly sto¬ sunki podziemne tylko na podstawie róznic fizycznych stalych czynników przeszkadza¬ jacych lub rozmaitych warstw geologicz¬ nych, przyczem wiadomo, ze geologiczne mozliwosci wplywaja w znacznym stopniu na ustalenie wyniku ostatecznego, natomiast niniejszy sposób pozwala okreslic zloza bezposrednio. Z tego powodu sposób ten o wiele mniej zalezy od czynników przeszka¬ dzajacych, które w pewnych okolicznosciach prowadza do zupelnie falszywych wyni¬ ków.Sposób wedlug wynalazku polega na tern, ze powietrze, wydzielajace sie z ziemi, chwyta sie do osobnego urzadzenia i bada ilosciowo obecnosc okreslonych skladników gazowych, pozostajacych w bezposrednim zwiazku z poszukiwanemi zlozami. Urza¬ dzenie jest wykonane w ten sposób, ze p- trzymuje sie powietrze, wydzielajace sie z ziemi, uniemozliwiajac jego wymiane z po-wietrzem otaczajacem. Urzadzenie takie zamyka przedewszystkiem ujscie otworu wiaftniczego, 4ttórt- jest otoczony walco¬ wym dzwonem o srednicy wiekszej od srednicy otworu wiertniczego. Korzystniej bedzie, jezeli urzadzenie zawiera dwa wspólsrodkowe walce, zamykajace wiecej szczelnie otwór wiertniczy.Na rysunku uwidoczniono przyklad wy¬ konania urzadzenia wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie sposób stoso¬ wania takiego urzadzenia oraz korzysta¬ nia z otrzymanych przy jego pomocy wyni¬ ków, fig. 2 — przekrój czesci urzadzenia, fig. 3 — widok urzadzenia zgóry, fig. 4 — widok urzadzenia gotowego do uzytku, fig. 5 — przekrój urzadzenia, zalozonego w ziemi.Na fig. 1 zloze A zawiera bogaty w gazy wegiel. Na powierzchni ziemi B np. w miej¬ scach 1 — 12 wierci sie otwory, w które na¬ stepnie zaklada sie urzadzenie do chwyta¬ nia wydzielajacego sie z ziemi powietrza w taki sposób, ze to ostatnie, jak równiez ga¬ zowe skladniki, przenikajace powoli po¬ przez wierzchnia powloke ziemi wgóre, sa zupelnie odciete od zewnetrznego powie¬ trza. Urzadzenie do pobierania wydobywa¬ jacych sie z ziemi gazów i powietrza, otrzy¬ muje ksztalt dzwonu, który pozostawia sie po zalozeniu nad otworem wiertniczym na przeciag 24 — 48 godzin. Po uplywie tego czasu z tego dzwonu pobiera sie nastepnie próbki powietrza i bada je na zawartosc metanu, wynikajaca z obecnosci pobliskich pokladów wegla. Okreslone wartosci sto¬ sunkowe metanu oznacza sie na szemacie w sposób, przedstawiony na fig- 1, przyczem powstaje np. krzywa C. Nad pokladem wy¬ pada najwieksze natezenie znamiennych dla danego pokladu skladników gazowych, wzglednie mniej lub wiecej przesunietych wskutek tektonicznych warunków. Z jednej lub paru takich krzywych natezenia, które powstaja przez oznaczanie próbek, pobiera¬ nych w rozmaitych krzyzujacych sie kie¬ runkach, mozna wywnioskowac o polozeniu, powierzchni i przyblizonej glebokosci po- . kladu pod ziemia.Przy badaniach skladników gazowych, wydzielajacych sie z danego zloza, chodzi glównie o takie, których ciezar czasteczko¬ wy nieznacznie lub wcale nie rózni sie od powietrza.Sposób niniejszy nadaje sie równiez do poszukiwania zlóz gazowych i zlóz oleju skalnego. Poniewaz szerokosc i wysokosc mierzonego maximum w krzywej natezenia pozwala wyciagnac pewne wnioski o glebo¬ kosci i grubosci zloza, wiec sposób ten, któ¬ ry daje bezposredni dowód obecnosci lub nieobecnosci poszukiwanych pokladów, jest oczywiscie wydatniejszy od innych posred¬ nich sposobów geofizycznych.Urzadzenie do pobierania wydzielajace¬ go sie z ziemi powietrza, przedstawione w postaci przykladu na fig. 2 — 5, sklada sie z dwóch glównych czesci. Jedna z nich sta¬ nowi pierscieniowy dzwon, zlozony z dwóch wspólsrodkowych walców 1 i 2, polaczonych zapomoca pierscieniowego kolnierza 3. Dru¬ ga czesc urzadzenia sklada sie z pokrywy 4 i rurki 5, zaopatrzonej u góry w kurek 6.Oba walce 1 i 2 wraz z pierscieniowym kol¬ nierzem 3 winny przedstawiac jedna ca¬ losc, choc równiez mozna te trzy oddzielne czesci polaczyc ze soba na stale. W podob¬ ny sposób pokrywa 4 i rurka 5 moga stano¬ wic calosc. Przy skladaniu urzadzenia za¬ klada sie pomiedzy pierscieniowy kolnierz 3, a pokrywe 4 uszczelniajaca wkladke 7 np. z gumy. Obie glówne czesci i wkladki uszczelniajace sa ze soba zlaczone np. za¬ pomoca srub 8 i skrzydelkowych nasrub- ków 9.Przed zalozeniem urzadzenia do pobie¬ rania wydzielajacego sie powietrza z zie¬ mi wierci sie przedewszystkiem otwór wiertniczy 10 (fig. 5) o srednicy 8 cm i do glebokosci 1 — 2 m. Nastepnie w ziemie do¬ okola tego otworu wbija sie wspólsrodkowo pierscieniowy dzwon 1, 2, 3 w taki sposób, - 2 —by (fig. 5) górny brzeg tego dzwonu wysta¬ wal jeszcze na 2 — 3 cm nad powierzchnia ziemi. Nastepnie zaklada sie uszczelniajaca wkladke 7 i wprowadza rurke 5 do wiertni¬ czego otworu 10, poczem obie glówne cze¬ sci urzadzenia zesrubowuje sie zapomoca srub 8 i nasrubków 9. Czesci te musza byc ze soba tak mocno polaczone, by wydziela¬ jace sie z ziemi powietrze, zamkniete w o- tworze wiertniczym i powstalej komorze 11, nie moglo wydostawac sie nazewnatrz, Ko¬ mora 11 ograniczona jest od góry pokrywa, od dolu czesciowo powierzchnia ziemi, a czesciowo zas otworem wiertniczym, oraz z boków sciankami walca 2.Znamienna cecha urzadzenia jest utwo¬ rzenie mozliwie dlugiej drogi wydostajace¬ go sie powietrza, zawartego w otworze 10 i komorze 11, ku wylotowi nazewnatrz. Dro¬ ge te przedstawiono na fig. 5 przerywana linja, która jest skierowana najpierw wzdluz wewnetrznej strony scianki walca 2 wdól, nastepnie wzdluz jej strony zewnetrz¬ nej wgóre poprzez przestrzen, zawarta po¬ miedzy walcami 2 i 1, a dalej wzdluz we¬ wnetrznej scianki walca 1 wdól i potem wzdluz tejze samej scianki od zewnatrz wgóre do otaczajacego powietrza. Ta droga posuwania sie jest w przedstawionem urza¬ dzeniu o dwóch walcach 1 i 2 tak duza, ze nie zachodzi wymiana zamknietego powie¬ trza z powietrzem zewnetrznem. Skoro te¬ dy przez otwarcie kurka 6 po 24 lub 48 go¬ dzinach pobierze sie próbke powietrza, wówczas zawiera ona wszystkie te skladni¬ ki o jakie chodzi przy badaniu.W urzadzeniu mozna równiez zastoso¬ wac jeden tylko walec jednakze z tym wa¬ runkiem, aby ten ostatni otaczal w postaci dzwonu rurke 5 i posiadal srednice wieksza od srednicy otworu wiertniczego. W tym przypadku droga przeplywu powietrza by¬ laby moze niezbyt zadowalajaca w celu o- trzymania scislych wyników nawet przy bardzo dlugim walcu, tak iz moglaby na¬ stapic wymiana wydzielajacego sie z ziemi powietrza, zamknietego w urzadzeniu, z po¬ wietrzem zewnetrznem. Z tego wzgledu ko¬ rzystniejsza jest uprzednio podana postac wykonania urzadzenia o dwóch wspólsrod- kowych walcach z powodu dluzszej drogi wydostajacego sie powietrza. Mozna rów¬ niez urzadzenie zaopatrzyc w wiecej niz dwa wspólsrodkowe walce, przez co droga wydostajacego sie powietrza jeszcze bar¬ dziej wzrasta, a mozliwosc wymiany mie¬ dzy zamknietem wydostajacem sie z ziemi powietrzem, a powietrzem zewnetrznem sta¬ je sie jeszcze mniejsza. Jednakze urzadze¬ nie, zaopatrzone w wiecej, niz dwa walce mogloby byc zbyt zlozone i drogie. PL