Przy wydobywaniu ropy naftowej z o- tworów wiertniczych powstaja szczególne trudnosci, gdy ropa jest znacznie zanie¬ czyszczona piaskiem. Poniewaz sa do po¬ konania znaczne glebokosci, czesc piasku ze wzgledu na jego wiekszy ciezar wlasci¬ wy i na stosunkowo nieznaczna predkosc wydobywania opada, zatykajac w ten spo¬ sób zawory, które nie moga sie juz otwie¬ rac. Wtedy pompa przestaje dzialac, t. j. nie wydobywa ropy. Zdarzaja sie otwory wiercone, w których przerwa nastepuje juz po 24 godzinach, poczem pompy na¬ lezy wyciagac. Jest to jednoznaczne wie¬ lodniowej pracy w celu ponownego uru¬ chomienia pompy, polaczone ze strata ro¬ py. Podobne przerwy wystepuja .równiez przy wydobywaniu ropy o duzej zawarto¬ sci gazu. W tym przypadku te gazy zosta¬ ja zwolnione podczas ruchu ssawnego wskutek rozprezenia, powstajacego pod tlokiem; gazy przez rozszerzanie uniemoz¬ liwiaja otwieranie sie zaworu ssawnego.Wady te zostaja usuniete zapomoca ni¬ niejszego wynalazku. Aby zapobiec zasy¬ paniu piaskiem zaworów oraz usuniecia z nich piasku sa przewidziane regulowane z zewnatrz polaczenia, splókujace i opróz¬ niajace pompe, oraz uklad do sterowania zaworów.Przedmiot wynalazku jest uwidocznio¬ ny na rysunkach, przyczem fig. 1 przed¬ stawia przyklad wykonania pompy z urza¬ dzeniem do jej oprózniania, fig. 2 — pom¬ pe ze sterowanym zaworem, fig. 3 — pom¬ pe ze sterowanym zaworem ssawnym i tlocznym oraz z urzadzeniem do splókiwa- nia, fig. 4 — pompe ze sterowanym zawo¬ rem ssawnym i urzadzeniem do jej opróz¬ niania, fig. 5 — pompe ze sterowanyta za-WoHIffl sSfcWriyftl i tldCMym tfTaz z urza- a^aniem doj jej -sclókiwania i oprózniania, <£ig. 6 — schematycznie cale urzadzenia, fig, 7 — przyklad wykonania zaworu ku¬ lowego* W pompie, zanieczyszczonej piaskiem, przez opuszczenie tloka mozna otrzymac calkowite lub czesciowe opróznienie pompy i rur, aby uwolnic zawory od osadzonego piasku przez spuszczenie zpowrotem wy¬ dobytej juz ropy.Opróznianie odbywa di$ w nastepujacy sposób. Tlok 3, zawieszony na zerdziach 2 w cylindrze 1, opuszcza sie tak daleko, do* póki kula 4 zaworu tloó£neg& nie dotknie tloczka 5, wystajacego z kadluba 6 zaworu ssawnego. Wtedy ta kula podnosi sie z sio¬ dla, a tloczek 5 jest przyciskany ku dolo¬ wi i przesuwa plyn, znajdujacy sie w ka¬ nale 7, który zkolei przesuwa tloczek 8, przez co wreszcie zostaje podniesiona kula 4 z gniazda zaworu ssawnego* W ten spo¬ sób oba zawory sa otwarte i plyn, znajdu¬ jacy sie w pompie i w rurach, moze sply¬ nac do otworu wiertniczego* przyczem pompa i zawory sa splókiwane i zwalniane <*d piasku* Pó skdnczoaem splókiwaniu tlok wyciaga sie do góry, kuk 4 opada a za¬ wór tloc*ay jest ft&ówu zamkniety. Spiczy¬ na 10 doprowadz tlsezek i tpoWrótem do pierwotti*g§ polOniónia, a jed&o&iesfdie i tloczek 8 poWHica d& tego psftteettia, pó- zwukjae opasc kuli 4, przycsem rewaiez i zawar ssawny 9 bedzie samkaiety.Pewyftfc&e Urzadzenie dpróztti&jace dlu¬ zy jednoczesnie do dwóch celów, ptmiew&z opttez *pl§kiWttnia ittóziia je stósfcWac równiez, gdy nalezy zupelnie opróznic pompe i fury bfc& kónieefcUdsci podnosze¬ nia slupa plynu p^dczAs wyciagania pom- pyi Fig. 2 przedstawia pompe, której zawór ssawny jest podnoszony przy kazdym ru¬ chu fciawnym przez cisnienie slupa plynu w rurach za posrednictwem tloka.Rurka okrezna 11 laczy przestrzen 12 powyzej tloka 3 z umieszczonym ponizej zaworu ssawnego cylindrem 13, w którym przesuwa sie tloczek 14.Powyzsza, pompa dziala w nastepujacy sposób. Podczas suwu tloka 3 wdól otwie¬ ra sie zawór tloczny 4 i pozwala plynowi, wessanemu pod tlok 3 podczas poprzed¬ niego suwu, przeplynac przez zawór 4.Przy suwie tloka 3 ku górze zamyka sie najpierw zawór tloczny 4 i podnosi sie plyn, znajdujacy sie pod nim. Jednocze¬ snie z sUwerfi tloka 3 dó góry zaWór ssawny 9 podnosi sie po czesci wskutek dzialania ssawnego, pOWstajacfcgo przy podnoszeniu sie tloka, a z drugiej strony przez tloczek 14, pozostajacy pod dzialaniem tlocznym slupa plynu. Gdy tlok 3 zakonczyl suw ku górze i zaczal opuszczac sie ku dolowi, wtedy zawór 4 otwiera sie, poniewaz teraz przestrzen ssania i tloczenia posiadaja jed¬ nakowe cisnienie, zawór ssawny 9 zamyka sie ciezarem slupa plynu, przez co tloczek 14 znowu powraca do polozenia równo¬ wagi.Przy pompie, zaopatrzonej w takie u- rzadzenie, przesuniecia zaworu ssawnego zapontoca piasku lub przez wydzielajace sie z rbpy gazy ale moga mldzialywac u- jemnie na dzialanie zawaru, poniewaz ten- ze przesuwa sie zapomaea plyna Pompa na fig. 3 posiada, oprócz poda¬ nego na fig. 2 fcteftiwania ZaWioru Ss&Wne^ go, równiez urzadzenie do otwierania za¬ woru tlocznego, draz urzadzenie dó spló- kiwatlia obu zaworów plynem, dostarcza¬ nym zapomota pompki, napedzanej na po¬ wierzchni przy pomocy tego samego nape^ du i doprowadzanego nadól przez furówe zefdzie.Na fig. 3 tlok 3 jest przymocowany do zerdzi rurowych 2. W tloku 3 sa umie¬ szczone poza zaworem tlocznym 4 tloczek sterujacy 75, grzybek 16 z trzonem fi, uksztaltowanym jako tloczek, oraz tloczek 18 do podnoszenia zaworu, polaczone ka¬ nalami doplywowemi 19 i kanalami odply- - 2 —wowemi 20, 21. Na fig, 6 uwidoczniono schematycznie calkowite urzadzenie z na¬ pedem od wahacza. Pompa 1 wisi na ru¬ rze 22, w której sa przesuwane zwrotnie rurowe zerdzie 2, ktorami plyn, dostarcza¬ ny zapomoca pompki 23, zostaje tloczony do pompy U Sposób dzialania tej pompy z urzadze¬ niem do splókiwania jest nastepujacy.Podczas suwu tloka 3 ku górze plyn nad zaworem tlocznym 4 bedzie podniesiony, a przez zawór ssawny 9 wplynie swiezy plyn. Przy suwie tloka 3 wdól pompka 23 tloczy plyn przez zerdzie rurowe 2 naj- * pierw do tloczka 15 (fig. 3), który zkolei podnosi grzybek 16 z jego gniazda. Na¬ stepnie tloczek 17 w kanale 24 tloczy plynf który podnosi tloczek 18 i otwiera zawór tloczny 4. Podczas dalszego suwu wdól tloczka 15, który otwiera kanaly 19} plyn splywa obok grzybka 16 do kanalów 20, 21, wobec czego zawór tloczny 4 i zawór ssawny 9 sa splókiwane jednoczesnie. Plyn odplywa razem z wessanym poprzednio plynem, wydobywanym przez wyloty 25, Przy suwie tloka 3 wgóre zawór tloczny 4 zamyka sie, a jednoczesnie tloczek 18 przesuwa ku górze grzybki 16, 17 i tloczek i 15, które zamykaja doplyw cieczy do ka¬ nalów 19.Pompa, uwidoczniona na fig. 4, przed¬ stawia polaczenie pomp wedlug fig. 1 i 2, w której, obok otwierania zaworu ssawne¬ go, odbywa sie równiez opróznianie i prze- plókiwanie pompy.Pompa ta oprócz sprezyny 10 i rurki o- kreznej 11 sklada sie jeszcze z tloczków 26, przymocowanych do pierscienia 27, oraz z tloczków 28, 29, sprezyny 30 i cy¬ lindra 13 z kanalem 31.Otwieranie zaworu ssawnego 9 zacho¬ dzi dokladnie tak samo, jak w pompie, po¬ danej na fig. 2. Otwieranie zaworu ssaw¬ nego i tlocznego, w celu oprózniania lub przeplókiwania pompy, odbywa sie podob¬ nie, jak wedlug fig. 1, z ta tylko róznica, *e podczas suw* tloka 3 wdóJk pty^ wy* tloczony tloczkiem 5 w kabale 7K aAdl&a,.' lywa na tloczki 26, przymocowana 4o piei spienia 27. Przy opusWzan*U sie pier^e^ nia 27 tloczek 28 zapomoca plynu w ka^a- le H przesuwa tloczek 2S* który ppdaosi tloczek 14 i kule 4, otwierajac zawór £&aw- ny 9.Pompa na fig. §, odpowiada po^pify w której zawór ssawy i zawór tloczy sa o- twierane i w której przy kazdym skolw pompy» jak m fig, 3i doprowadza sie plyn, i która poza tem posiada jeszc^e urzadze¬ nie do oprózniania pompy i rurt iak te przedstawiono na fig, 4 Dzialanie tej pompy jest takie same* jak pomp, przedstawionych na fig. 1 — 4, z ta róznica, %% cylipder tloczka 18% pod¬ noszacego zawór, je?t przedluzony kij do¬ lowi, w porównania z fi£ 3, \ sta^o^i kie¬ rownice drugiego tloozka 32, który, spoty¬ kajac ttoozek 5, lacznie z vm otwiera oba zawory i pozwaja plynowi splynac z pon}- py i rur.Oprócz trudnosci, podanych w? wste¬ pie, okazuje sie przy wydobywaniu ropy, zawierajacej piasek, ze zawory jiJZ po u- plywie krótkiego czasu staja sie nie do u- zytku wskutek pieszczelaosci \ flasza byc przedwczesnie wymieniane. Przyczyny te¬ go zjawiska nalezy szukac w tem, ze np. przy zaworach kulowych podczas ich za¬ mykania na siodle zaworu pozostaje pia¬ sek (kwarc), zawarty w ropie w wiekszych ilosciach. Takie ziarnko piasku, lezace na powierzchni siodla zaworu, w czasie jego zamykania pod naciskiem kuli i slupa ply¬ nu wytacza wyzlobienie, poniewaz twar¬ dosc kwarcu jest znacznie wieksza, niz twardosc metali, uzywanych dotychczas na zawory* W ten sposób powstaja nieszczel¬ nosci zaworów. Dzieki takiej nieszczelnosci, która z poczatku jest niewielka, raz wydo¬ byty plyn splywa zpowrotem razem z pia¬ skiem. Ze wzgledu na wielkie wysokosci pompowania slup plynu nad zaworem o- — 3 —siaga bardzo znaczny ciezar, wobec czego splywajacy zpowrotem i zmieszany z pia¬ skiem plyn uzyskuje pod wysokiem cisnie¬ niem (do 200 atm) nadzwyczaj wielka predkosc, powiekszajac szybko te poczat¬ kowo drobna nieszczelnosc az do zupelnej niezdatnosci. Korzystajac z tego doswiad¬ czenia, stosowano do budowy zaworów najbardziej odporne gatunki stali, bez usu¬ niecia jednak wyzej podanych niedogod¬ nosci. Wedlug wynalazku siodlo zaworu i kule nalezy wykonac z weglika wolframu, zblizajacego sie twardoscia do diamentu.Weglik wolframu posiada twardosc okolo 9,5, podczas gdy kwarc — zaledwie 7, wo¬ bec czego kwarc nie rysuje weglika wol¬ framu. Ze wzgledu na wysoka cene tego weglika, ekonomiczniej bedzie stosowac tylko wkladke z weglika wolframu.Fig. 7 przedstawia przyklad wykonania takiego zaworu, w którego pierscieniu 33 jest osadzona wkladka 34 z weglika wol¬ framu. Przy innego rodzaju zaworach po¬ wierzchnie siodla i — uszczelniajace moga byc wykonane z weglika wolframu. PL