Jak wiadomo sile odsrodkowa mozna wykorzystac z bardzo pomyslnym wynikiem do wytwarzania odlewów z metali i meta¬ loidów. Dotychczas przy stosowaniu tego sposobu poslugiwano sie obracajacemi sie bebnami, w których metal podnosil sie pod dzialaniem sily odsrodkowej po wewnetrz¬ nych sciankach bebna, wskutek czego otrzy¬ mywalo sie po skrzepnieciu metalu lany pierscien.Równiez znane jest zastepowanie piono¬ wej scianki bebna powyzszego szeregiem zamknietych form odlewniczych, zapelnia¬ nych kazda oddzielnie metalem wznosza¬ cym sie i doplywajacym w kierunku promie¬ niowym.Wedlug innych sposobów stosuje sie po¬ jedyncze zamkniete formy odlewnicze u- mieszczane na osi obrotu urzadzenia, przy- czem formy te sa zapelniane metalem,, ply¬ nacym w kierunku promieniowym przez od¬ powiednie leje czyli kanaly wlewowe.Przytem znane jest przy jednoczesnem wypelnianiu wiekszej liczby form odlewni¬ czych doprowadzanie materjalu odlewni¬ czego do poszczególnych lejów zapomoca wspólnego centralnego kanalu wlewowego, czyli leja centralnego.Sposoby powyzsze wykazuja te wade, ze z jednej strony nie mozna stosowac form zamknietych, z drugiej zas, w razie zasto¬ sowania form zamknietych, wskutek usku-. teczniania doplywu ntaterjalu, wypelniajace- * gq^fonra,w jkierunku promieniowym i wy- \ nikajacej z powyzszego róznicy w wartosci sily odsrodkowej czyili w cisnieniu materja- lu odlewanego, wzrastajacego wraz z odda¬ leniem sie od osi obrotu iormy, w odlewach wytwarzaja sie strefy o niejednakowej sci¬ slosci czyli gestosci tworzywa.Sposób wedlug wynalazku niniejszego umozliwia unikniecie niedogodnosci powyz¬ szych i umozliwia stosowanie odlewów, otrzymywanych w formach wirujacych, w kazdej dziedzinie z rzeczywiscie pomyslnym wynikiem.Nowy ten sposób polega na takiem roz¬ mieszczeniu poszczególnych form zamknie¬ tych, zapomoca którego unika sie wzrostu cisnienia, powodowanego przez zmiany wielkosci sily odsrodkowej,, wewnatrz form przy napelnianiu ich zapomoca wznoszace¬ go sie materjalu wlewanego, co osiaga sie przez umieszczenie wylotów kanalów wle¬ wowych czyli lejków w dolnych koncach form odlewniczych.Do wykonywania tego sposobu sluzy u- rzadzenie, w którym zamkniete formy od¬ lewnicze sa rozmieszczone dookola osi obro¬ tu urzadzenia, wprawiajacego formy te w ruch wirowy.Wspólosiowo z osia powyzsza jest u- imieszczany centralny kanal wlewowy czyli lej, od którego podstawy biegna promienio¬ wo ku poszczególnym formom kanaly wle¬ wowe, których wyloty znajduja sie równiez w podstawach tych form. Przytem nalezy wedlug wynalazku uwazac, aby najwiekszy wymiar formy byl równolegly do osi obrotu urzadzenia. Przez to osiaga sie,, ze centralny kanal wlewowy, kanaly poszczególne i po¬ szczególne formy odlewnicze tworza lacza¬ cy sie ze soba uklad kanalów, przyczem w formach cisnienie materjalu na tyle równo¬ wazy cisnienie powodowane przez sile od¬ srodkowa, ze w poszczególnych strefach formy odlewniczej panuja jednakowe prak¬ tycznie biorac warunki co do cisnienia hy¬ drostatycznego. Aby to prawo fizyczne mozna bylo zastosowac przy wytwarzaniu odlewów wiekszych sposobem wedlug wy¬ nalazku niniejszego, nalezy, jezeli ze wzgle¬ dów techniczych ustawienie formy odlewni¬ czej najwiekszym jej wymiarem równolegle do osi obrotu urzadzenia nie jest mozliwe, do kazdej z form doprowadzic pewna licz¬ be kanalów wlewowych, czyli lejów, któ¬ rych liczbe i polozenie dobiera sie tak, aby czesc odlewu, odpowiadajaca kazdemu z kanalów wlewowych, byla ustawiona naj¬ wiekszym swym wymiarem równolegle do osi obrotu przyrzadu.Zastosowanie sposobu wedlug wynalaz¬ ku niniejszego przyczynia sie nastepnie do tego, ze przy zastosowaniu wiekszej liczby kanalów wlewowych, prowadzacych do kaz¬ dej z form, materjal wlewany doplywa do formy równomiernie i w ilosci proporcjonal¬ nej do objetosci czesci formy, podlegajacej wypelnieniu przez kazdy z tych kanalów wlewowych.Powyzsze umozliwia wytwarzanie odle¬ wów, uksztaltowanych nieprawidlowo, np. niesymetrycznych, które beda posiadaly wybitnie ujawniajaca sie jednorodnosc two¬ rzywa. Jednoczesnie unika sie przez to czesto nieuniknionych przy iinnych sposo¬ bach nawarstwienia tworzywa w odlewach z warstwami, przedzielonemi zakrzepmete- mi przedwczesnie warstwami. Regulowanie ilosci materjalu doplywajacego uskutecznia sie w najprostszy sposób przez zmiane prze¬ kroju, czyli przeswitu kanalu wlewowego, regulowanie zas chwili wplyniecia materja¬ lu do formy —• przez odpowiednie dobiera¬ nie drogi materjalu czyli odpowiednie skie¬ rowanie kanalów wlewowych.Ksztalt formy odlewniczej moze w pe¬ wnych przypadkach uczynic niezbednem zmniejszenie wytwarzajacego sie w formie przeciwcisnienia materjalu. Powyzsze osia¬ ga sie przez ustawienie formy pochylo wzgledem osi obrotu, poniewaz w tym przy¬ padku, zgodnie z prawem równolegloboku — 2 —sil, cisnienie wytwarzajace sie w formie, jest powodowane tylko przez pionowa skla¬ dowa calkowitego cisnienia materjalu w formie.Przyklad wykonania przyrzadu do wy¬ konywania sposobu wedlug wynalazku ni¬ niejszego jest przedstawiony na fig. 1 i 2 rysunku, przyczem fig. 1 przedstawia prze¬ krój pionowy tego urzadzenia, a fig. 2 — przekrój poziomy wzdluz linji /—¦/ na fig. 1.Na plycie obrotowej a, napedzanej w dowolny odpowiedni sposób, znajduje sie dolna plyta formowa 6, na której jest umie¬ szczona pewna liczba zamknietych dwu¬ dzielnych form odlewniczych c. Teposzcze¬ gólne formy odlewnicze sa rozmieszczone dookola srodkowej osi obwodu d w sposób znany. U góry przyrzad jest nakryty po¬ krywa e. Pokrywa jest zaopatrzona w otwór srodkowy /, przez który materjal odlewany jest wprowadzany do centralnego kanalu wlewowego czyli leja centralnego g. Kanal ten jest wspólosiowy z osia obrotu d urza¬ dzenia. U dolu od kanalu wlewowego g odgaleziaja sie na podobienstwo promieni gwiazdy kanaly wlewowe h, które bezpo¬ srednio uchodza do form odlewniczych c.Korzystnie jest utworzyc te rozprowadza¬ jace materjal kanaly wlewowe z wydrazen i, wycietych w plycie formowej b oraz wy¬ drazen plyty górnej /'.Materjal jest doprowadzany do urzadze¬ nia obracajacego sie przez otwór wlewowy f. Materjal wypelnia centralny kanal wle¬ wowy g i jakby zatrzymuje sie wskutek swej bezwladnosci oraz ujawniajacego sie tarcia o scianki kanalu. Wlskutek tego rozmie¬ szczone w gwiazdy rozprowadzajace ma¬ terjal kanaly wlewowe obracaja sie dooko¬ la slupa materjalu plynnego i pobieraja materjal z coraz to innego miejsca obwodu slupa materjalu. Przytem uskutecznia sie jakgdyby proces mielenia slupa materjalu, w wyniku czego otrzymuje sie bardzo do¬ kladne mieszanie sie czastek materjalu.Wskutek tego przez rozmieszczone w gwia¬ zde kanaly h plynie zageszczony juz mate¬ rjal do form odlewniczych. Dzieki temu, ze kanaly te uchodza bezposrednio do form odlewniczych, osiaga sie ponadto korzystne dzialanie przyspieszenia, powodowane sila odsrodkowa tak, ze do fonm odlewniczych wplywa ze znaczna juz szybkoscia zge- szczony, pod dzialaniem sily odsrodkowej, materjal odlewany. Materjal wypelnia nie¬ zawodnie formy odlewnicze calkowicie.Dzialanie sily odsrodkowej wzmaga zge- szczanie sie materjalu, powodowane przez powyzej opisane przyczyny, wskutek czego otrzymuje sie produkt, który pod wzgledem swych wlasnosci mechanicznych, np. wy¬ trzymalosci na rozerwania, wydluzenia i t. d. odpowiada najwyzszym wymaganiom.Przyklad zastosowania innych zasad wy¬ nalazku niniejszego jest uwidoczniony na fig. 3 — 5, przyczem fig. 3 przedstawia u- rzadzenie w przekroju pionowym, a fig. 5 — w przekroju poziomym wzdluz linji I — I na fig. 3. Litera g oznacza centralny kanal wlewowy, h — k — / — rozmieszczone w gwiazde rozprowadzajace materjal kanaly wlewowe, a c —¦ formy odlewnicze.Z fig. 4, na której 1'inja AB przedstawia schematycznie ukosne polozenie formy od¬ lewniczej (pod katem mniejszym odi 90° wzgledem centralnego kanalu wlewowego), wynika, ze materjal odlewany wywiera, w ukladzie polaczonych ze soba: centralnego kanalu wlewowego, rozprowadzajacych ka¬ nalów wlewowych i form odlewniczych, ci¬ snienie nie calym swym ciezarem, stano¬ wiacym w procesie wedlug wynalazku je¬ den z wazniejszych czynników, lecz tylko czescia swej masy, która odpowiada stosun¬ kowi pionowej skladowej AC do wartosci AB.Przez zmiane kata nachylenia formy mozna osiagnac kazda odpowiadajaca po¬ trzebie zmiane przeciwcisnienia materjalu.Wlplyw stosowania rozmaitych przekro¬ jów kamalów wlewowych oraz rozmaitego ich ulozenia wyjasnia schematycznie fig. 3. — 3 —Poniewaz jest niezbedne, aby materjal wle¬ wany wplywal w miare mozliwosci jedno¬ czesnie do poszczególnych otworów wlewo¬ wych jednej i tej samej formy odlewniczej, to przekrój poprzeczny kanalu wlewowego k, przez który zachodzi napelnianie pewnej malej czesci objetosci formy odlewniczej, musi byc mniejszy od przekroju kanalu h, prowadzacego do wiekszej czesci formy od¬ lewniczej. Tym kanalom wlewowym, któ¬ re prowadza materjal do czesci form od¬ lewniczych, znajdujacych sie blizej central¬ nego kanalu wlewowego g, nalezy nadac taki kierunek i tak je prowadzic, aby opóz¬ nic chwile doplyniecia materjalu do otwo¬ rów wlewowych w formach odlewniczych. PL