Przedmiotem niniejszego wynalazku jest przyrzad umozliwiajacy uzyskanie zmian cisnienia zapomoca cieczy, znajdujacej sie w zamknietej przestrzeni pod cisnieniem wyzsizem lub nizszem od cisnienia atmosfe¬ rycznego, zastosowany do uriuichomiania hamulca lub kilku hamulców, przeznaczo¬ nych np, do kól samolotowych.Przyrzad, wykonany w mysl niniejszego wynalazku, zawiera komore na ciecz oraz urzadzenie dó zwiekszania wzglednie zmniejszania pojemnosci tej komory. Urza¬ dzenie to sluzy do zasysania do komory wzglednie do wytlaczania z tej komory cie¬ czy, która przez odpowiedni otwór wplywa do zamknietego obiegu cieczy, przyczem po¬ wyzsze zwiekszanie lub zmniejszanie po¬ jemnosci komory zostaje uskuteczniane przez wzgledny iruch dwóch narzadów przy¬ rzadu (np. cylindra i tlbka).Istota niniejszego wynalazku polega na tern, ze przyrzad do wywierania na ciecz cisnienia wyzszego lub nizszego od cisnienia normalnego zaopatrziony jest w dzwignie o- sadzona wahliwie na walku przymocowa¬ nym na stale do jednego z narzadów, po-miedzy któremi odbywa sie niezbedny ruch ogledny. Poza tern pomiedzy wspomniana dzwignia a jednym zr narzadów przyrzadu przewidziane jest polaczenie, wyposazone w powierzchnie kciukowe.Polaczenie kciukowe miedzy dzwignia a porusizajnym iprzez nia narzadem jest najko¬ rzystniej tak dobrane, ze ramie dzwigni wzrasta, gdy dzwignia oddala sie od swego normalnego polozenia spoczynku.Jeden z narzadów prizyrzadlui, miedzy któremi odbywa sie niezbedny ruch wzgled¬ ny, moze byc nierulchomy. W tym przypad¬ ku dzwignia napedowa jest najkorzystniej zamocowana przegubowo na nieruchomym narzadzie i polaczona z ruchomym narza¬ dem zapomoca powierzchni kciukowej.Wedlug jednej postaci wykonania przy¬ rzadu dzwignia osadzana jest przegubowo na walku, posiadajacym stale polozenie w stosunku do jednego z narzadów, miedzy któremi odbywa sie rach wzgledny, przy- czem dzwignia porusza sie wzgledem dru¬ giego narzadu na wspomnianym walku w plaszczyznie, w której odbywa sie ruch wzgledny miedzy narzadami.Wedlug drugiej postaci wykonania przy¬ rzadu, dzwignia osadzona jest przegubowo na walku, posiadajacym stale polozenie w stosunku do jednego z narzadów, miedzy któremi odbywa sie iruch wzgledny, przy- czem porusza sie wzgledem drugiego narza¬ du na wspomnianym walku w plaszczyznie, skierowanej pod pewnym katem (najko¬ rzystniej pod katem prostym) do kierunku, w którym odbywa sie ruch wzgledny mie¬ dzy narzadami.Na rysunku przedstawiono trzy przy¬ klady wykonania przyrzadu wedlug niniej¬ szego wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok zprzodui jed¬ nej postaci wykonania przyrzadu, fig. 2 — przekrój podluzny wzdluz linji 2—2 na fig. 1, fig. 3 — przekrój podluzny drugiej, po¬ staci wykonania podwójnego przyrzadu, fig. 4 — przekrój wzdluz linji 4—4 na fig. 3, fig. 5 — widok tarczy kciukowej przyrza¬ du w wykonaniu wedlug fig. 3 i 4, fig. 6 — rzu-t poziomy tej tarczy, ia fig, 7 — przekrój tej tarczy wzdluz linji 7—7 na fig. 5, fig. 8 przedstawia przekrój podluzny trzeciej postaci wykonania przyrzadu wedlug wy¬ nalazku, fig. 9 — przekrój wzdluz linji 9-*— 9 na fig. 8 i wreszcie fig. 10 — rzut pozio¬ my tloka przyrzadu w wykonaniu wedlug fig. 8 i 9.Przyrzad sklada sie z cylindra 10 (fig.I i 2)1 przymocowanego ziapomoca kablaka II do narzadu 12, który stanowi czesc po¬ jazdu ladowego, wzglednie w samolotach— dzwignie sterowa. Wewnatrz cylindra, 10 znajduje sie ruchomy tlok 13. Przez otwory w tylnym koncu tulei tego tloka przesunie¬ ty jest poprzecznie trzpien 14. Oba konce trzpienia 14 wystaja przez szczeline w sciance cylindra, przyczem szczeliny te sa równolegle do osi cylindra 10.Tlok jest (poruszany w cylindrze zapo¬ moca rozwidlonej dzwigni 15, której ramio¬ na w ksztalcie litery L sa umieszczone po obu stronach cylindra, przyczem konce ra¬ mion dzwigni sa osadzone przegubowo na nieruchomym sworzniu 16. Kazde ramie dzwigni1 posiada w miejscu przegiecia szcze¬ line prowadnicza 77, w która wpuszczone sa konce trzpienia 14, zabezpieczonego z zewnatrz zajpomoca przetyczek od przesu¬ wów osiowych. Górne konce ramion dzwi¬ gni sa polaczone i zaopatrzone we wspólny pedal 18. Sila napiecia sprezyn 19 przycia¬ ga tlok w tylne skrajne normalne polozenie.Poniewaz obie krawedzie szczeliny prowad¬ niczej 17 stykaja sie z obwodem konców trzpienia 14, wobec tego konce te sa prowa¬ dzone podczas ruchu dzwigni w obu kierun¬ kach. W ten: sposób, w razie potrzeby, wsteczny ruch tloka moze byc uskutecznio¬ ny równiez zaponuoica sprezyny, oddzialy¬ wujacej bezposrednio na dzwignie isterowni- oza, a nie na tlok.Ksztalt i kierunek szczelin prowadni¬ czych w dzwigniach sa tak dobrane wzgle- — 2 —dem osi obrotu dzwigni, ze czynne ramie dzwigni maleje, gdy tlok posuwa sie w cy¬ lindrze doi przodu, dzieki czemu przy ruchu dzwigni w kierunku wdól, powodujacym zmniejszenie czynnego ramienia dzwigni, szybkosc przesuwu tloka zmniejsza sie przy jego ruchu w cylindrze ku przodowi Dno tloka jest wykonane w postaci1 na¬ kretki 20, która sluzy do zamocowania na tloku pierscieniowej uszczelki 21. W prze¬ ciwleglej diiu tloka pokrywie cylindra .znaj¬ duje sie otwór laczacy sie z wylotami1 prze¬ wodów 22 i 23. Drugi koniec przewodu 22 polaczony jest z hamulcem rozrzadczym lub kilkoma hamulcami rozrzadczemi, a prze¬ wodu 23 — ize zbiornikiem zasilajacym, wyrównujacym wszelkie siraty na cieczy, powstale w cylindrze lub hamulcu. Wylot przewodiii 23, pnowadlzacy do cylindra, jest normalnie zamkniety przez znajdujacy sie pod naciskiem sprezyny 24 zawór iglicowy, którego iglica 25 zostaje podniesiona ze swego gniazda, laczac zasilajacy zbiornik cieczy z cylindrem z chwila, gdy tlok zbli¬ za sie dlo swego krancowego, tylnego polo¬ zenia w cylindrze.Zawór iglicowy jest zaopatrzony w igli¬ ce 25, przechodzaca przez otwór dna 20 tloka, przyczem koniec iglicy, znajdujacy sie w dnie tloka, jest zaopatrzony w glów¬ ke 26. W nagwintowany otwór dna 20 tloka 13 jest wkrecona naigwintowana z zewnatrz tuleja 27, posiadajaca srodkowy otwór, przez który jest przepuszczona iglica 25, lecz srednica tego otworu jest mniejsza od srednicy glówki 26. W ten sposób, gdy tlok znajduje sie w swem krancowem tylnem po¬ lozeniu (fig. 2), obrzeze otworu tulei 27 z&~ czepia o glówke 26 i podnosi iglice 25 z gniazda. Przy wszystkich innych poloze¬ niach tloka zawór iglicowy jest zamkniety, a polaczenie wnetrza cylindra ze zródlem zasilajaoean cieczy jest przerwane. Otwór w tloku zabezpieczony jest przed uchodze¬ niem nazewnatrz tloczonej cieczy zapomo- ca (zamknietej nasady 28, znajdujacej sie na tylnej stronie dna 20 tloka 13, przyczem nasada posiada wglebienie dla iglicy 25 za¬ woru.Nalezy zaznaczyc, ze w powyzej opisa¬ nej postaci wykonania przyrzadu dzwignia porusza sie w kierunku, który jest zgodny z kierunkiem, w którym odbywa sie wyma¬ gany ruch wzgledny pomiedzy narzadami zmienia jacemi pojemnosc komory przyrza¬ du, gdy tymczasem w opisanych ponizej po¬ staciach wykonania przyrzadu, przedsta¬ wionych na fig. 3 — 7 oraz na fig. 8 — 10, dzwignia porusza sie zawsze w plaszczy¬ znie, lezacej pod katem prostym do pla¬ szczyzny, w której odbywa sie kierunek ru¬ chu wzglednego miedzy powyzszemi narza¬ dami.Przedstawiony na fig. 3 — 7 przyrzad jest podwójnego dzialania. Przyrzad ten iposiada dwie komory, których pojemnosci zostaja zmniejszone równoczesnie przez ruch pojedynczej dzwigni, celem odprowa¬ dzenia cieczy z komór do jednego lufo kil¬ ku ukladów cieczy. Na fig. 3 przedstawiono tylka jedna polowe i srodkowa czesc przy¬ rzadu, przyczem budowa i urzadzenie dru¬ giej polowy przyrzadu jest identycznie ta¬ ka sama, jak czesci przedstawionej na ry¬ sunku.Przyrzad powyzszy zawiera pare cylin¬ drów 125 i 126, z których kazdy posiada pokrywe, która jest zamkniety na jednym koncu, drugim zas, otwartym koncem, cy¬ linder przymocowany jest do podstawy u- rzadizenia. Cylindry posiadaja na swych o- twiartych koncach obwodowe kolnierze 127 i 128, z których kazdy styka sie z pierscie¬ niami 29 i 30, miedzy któremi znajduje sie podkladka 31, wykonana zwykle w ksztal¬ cie luku. Podkladka 31 siega poza polowe obwodu pierscieni 29 i 30, ptotzostawiajac miedzy temi pierscieniami na pozostalej czesci ich obwodu szczeline 32. Sruiby 33 przechodza przez kolnierze 127, 128, pier¬ scienie 29, 30 i podkladke 31, laczac w ten sposób cylindry w jedna sztywna calosc. Na — 3przestrzeni szczeliny 32 zastosowano krót¬ sze sfiuiby 34, które przechadza tylko [przez kolnierze 127, 128 i (pierscienie 29, 30.W kazdym cylindrze znajduje sie tlok 35, którego dno stanowi nakretka 36, przy¬ ciskajaca podkladke uszczelniajaca 38 do pierscieniowego obrzeza cylindra 35. Przez tylny koniec kazdego tloka jest przepu¬ szczony trzpien 39, prostopadle do osi tlo¬ ka, przyczem konce trzpienia wystaja pioza scianki tloka i szczeliny 40, wykonane w sciankach cylindra równolegle do osi cylin¬ drów. Na konce trzpienia 39, znajdujace sie w szczelinie 40 cylindra, nasadzone sa swoboidnie obracajace sie tulejki 41, zabez¬ pieczane zatyczkanii 42. Wewnatrz tloka, na kazdym koncu poszczególnego trzpienia 39, osadzony jest swobodnie obracajacy sie krazek 43, przytrzymywany w swem polo¬ zeniu przy pomocy podkladki 44 i zatyczki 45. Wewnetrzna powierzchnia scianek tlo¬ ka, w miejscach przylegajacych doi kraz¬ ków, jest odpowiednio wzmocniona tak, aby plaskie powierzchnie scianki mogly przyle¬ gac do czolowych powierzchni krazków.Kazdy z pierscieni 29 i 30 posiada sred¬ nicowo przeciwleigle promieniowo ulozone wsporniki 46 ze wspólsrodkowemi z osia cy¬ lindra pierscieniowemu piastami 47, we¬ wnatrz których umieszczony jest luzno wy¬ drazony walek 48. W srodku, miedzy pia¬ stami 47, osadzona jest na walku 48 prosto¬ katna plyta 49, twiorzaca jedna calosc z dzwignia 50, wystajaca poprzez szczeline 32 nazewnatrz przyrzadu. Z kazdego boku plyty 49 zamocowane sa wzdluz pewnegp luku kola dwie tarcze 51 z powierzchniami krzywiznowemi. 52, stykajacemi sie z kraz¬ kami 43, zamocowanemi na trzpieniach 39 tloków 35. Ksztalt tarcz 51, przymocowa¬ nych do boków plyty 49, przedstawiono szczególowo i*a fig. 5 — 7, przyczem por wierzchnie krzywiznowe tarcz, zamocowa¬ nych na drugim boku plyty, róznia sie od poprzednich tylko kierunkiem pochylenia tych powierzchni. Wsporniki 46 sa tak roz¬ mieszczone, ze powierzchnie krzywiznowe tarczy 51 znajduja sie miedzy niemi (fig. 4).Obrót dzwigni 50 o pewien kat w kierun¬ ku zaznaczonym strzalka na fig. 4 powodu¬ je rozsuwanie sie tloków 35, L j. do przodu, czyli w kierunku pokryw cylindrów. Ksztalt -powierzchni krzywiznowych 52 jest tak do¬ brany, ze stosunek ramion dzwigni tloka wzrasta, gdy tlok posuwa sie do przodu cy¬ lindra, podobnie jak to ma miejsce przy za¬ stosowaniu szczelin prowadniczych 17 w postaci wykonania urzadzenia wedlug fig. 1 i 2.„ Sila napiecia sprezyny 58, umieszczonej pomiedzy pokrywa cylindra a tlokiem, od¬ pycha tlok -wstecz, t. j. w kierunku do wspól¬ nej dzwigni 50. Kazde dno tloka posiada pierscieniowe wglebienie 54, w które jest wpuszczony jeden koniec sprezyny 53, przyczem znajdujaca sie wewnatrz sprezy¬ ny srodkowa nasada 55 dna tloka jest wy¬ drazona. W wydrazenie to jest wpuszczony koniec trzoma iglicy 56 zaworu iglicowego 57, umieszczonego w komorze 58, znajduja¬ cej sie na pokrywie z zewnatrz cylindra.Dzialanie tego zaworu jest takie same, jak dzialanie zaworu w urzadzeniu wedlug fig. 1 i 2. Celem zamocowania -urzadzenia na ramie pojazdu lub innej podstawie, urza¬ dzenie to zaopatrzone jest na koncach cylin¬ drów w lapy 59 oraz w srodkowe wsporni¬ ki 60. Wsporniki 60 wykonane sa z katow¬ ników, które przytwierdzone sa z obu stron do wystajacej czesci podkladki 31.W odmianie wykonania przyrzadu przedstawionego na fig. 8 — 10, cylinder 61 równiez posiada tlok 62, którego dno ma postac nakretki 63, 'dociskajacej pierscien uszczelniajacy 64 do pierscieniowego obrze¬ za tulei tloka. Otaczajacy cylinder pierscien 65 nasadzony jest luzno, wskutek czego mo¬ ze sie na nim obracac. Pomiedzy pierscie¬ niem 65 a pierscieniowym nadlewem 66 wykonanym na zewnetrznej powierzchni scianki cylindra 61 umieszczone jest oporo¬ we lozysko kulkowe 67 po stronie tylnej — 4 —pierscienia 65 w stosunku do pokrywy cy¬ lindra.Wpoprzek pierscienia 65 w kierunku je¬ go srednicy oraz wpoprzek cylindra 61 prostopadle do jego osi umieszczony jest sworizen 68, przepuszczony przez obwodo¬ we rowki 69 i 70, wykonane w sciankach cy¬ lindra oraz przez wyciecia 71 i 72, wyko¬ nane na obwodzie tloka. W miejscu przej¬ scia sworznia 68 przez wspomniane rowki i wyciecia osadzone sa na nim swobodnie obracajace sie tulejki 73 i 74. W srodku cy¬ lindra sworzen posiada zgrubienie z otwo¬ rem przewierconym wspólsirodfcowo z osia cylindra. W otwór ten wchodzi swobodnie wydrazona nasada 75, znajdujaca sie w srodku dina 63 tloka. W nasade 75 wpu¬ szczony jest trzon iglicy 76 zaworu iglico¬ wego 77, poddanego dzialaniu) nacisku spre¬ zyny, gdy tlok poisuwa sie do przodu cylin¬ dra. Zawór iglicowy posiada podobna bu¬ dowe i dziala podobnie, jak zawór w przy¬ rzadzie wedlug fi|g. 1 i 2. Sila napiecia spre¬ zyn 78 i 79 usiluje utrzymac tlok w jego krancowem tylnem polozeniu, przyczem sprezymy umocowane sa na uchach, znajdu¬ jacych sie wtyle dna 63 tloka oraz w pot- krywie 80, zamykajacej tylny koniec cylin¬ dra.Wyciecia 71 i 72 w bocznej sciance tlo¬ ka posiadaja w rzucie poziomym ksztalt, wedlug zarysu przedstawionego na fig, 10, przyczem brzegi 81 i 82 tych otworów od¬ powiadaja piowiierzchniom krzywiznowym, prowadzacym sworzen 68. Sworzen ten jed¬ nym koncem przechodzi nawylot przez pier¬ scien 65, przyczem koniec ten tworzy dzwi¬ gnie reczna 83, zapiomoca której obracany jest pierscien 65 o pewien kat. Nalezy zazna¬ czyc, ze podczas obracania pierscienia w jednym kierunku, tlok 62 przesuwa sie w kierunku przeciwnym do kierunku zazna¬ czonego przez strzalke na fig. 9, t. j. dó przodu cylindra, wskutek wywie¬ rania nacisku przez sworzen 68 na brze¬ gi 81, 82, podczas obracania zas pierscienia 65 w drugim kierunku, tlok przesuwa sie ku tylowi cylindra samoczynnie pod dzia¬ laniem sily napiecia sprezyn 78 i 79.Brzegi 81 ii 82 wyciec 71 i 72 maja tak dobrany przebieg, ze przy niezmiennej' wiel¬ kosci ramion dzwigni sila przesuwu tloka wzrasta, gdy tlok posuwa sie do przodu cy¬ lindra, podobnie, jak to ma miejsce w urza¬ dzeniu wedlug fig. 1 i 2 przy zastosowaniu wyciecia 17.Z boków, po przeciwleglych stronach ze¬ wnetrzneji powierzchni tloka 62, na jego tylnym koncu, znajduja sie wystepy 84, wpusigczone w rowki wykonane w sciance cylindra równolegle do jego osi. Wspomnia¬ ne wystepy zapobiegaja obracaniu sie tlo¬ ka w cylindrze, podczas wywierania naci¬ sku przez sworzen 68 na powierzchnie krzy¬ wiznowe 81, 82 tloka, Z zewnatrz cylindra, na tylnym jego koncu, zamocowany jest pierscien 86, zao- pafcrzony w wystajace lapy 87, sluzace do zamocowania przyrzadu na ramie pojazdu lub na innej odpowiedniej podstawie.Tloki podczas swego przesuwu w tylne skrajne polozenie umosiza iglice zaworów iglicowych 76 i 77 z ich .gniazd podobnie, jak to ma miejsce w postaci wykonania przyrzadu, przedstawionego na fig. 1 i 2, wobec czego opis budowy i dzialania tych zaworów jest zbyteczny.Gdy przyrzad posiada reczna dzwignie (jak w wykonaniu wedlug fig. 3 — 7 i 8 — 10), a doprowadzana ciecz samoczynnie wypelnia wszelka strate na cieczy w komo¬ rze, to wtedy nie jest pozadane, aby po¬ wrotny .ruch dzwigni recznej, w kierunku przeciwnym do kierunku powodujacego nich tloka do przodu cylindra, powodowal cofanie sie tloka. Jezeli jednak to nia miej¬ sce i dzwignia zostanie gwaltownie przesu¬ nieta we wspomnianym kierunku, to wów¬ czas do komory i do polaczonego z nia ukla¬ du cieczy zostanie zassany nadmiar cieczy, co moze spowodowac stale hamowanie ha¬ mulca. W tym celu polaczenie zajpomoca — 5powierzchni krzywiznowych miedzy dzwi¬ gnia a tlokiem lub tlokaimi w przyrzadzie wedlug fig. 3 — 7, wzglednie w przyrzadzie wedlug fig. 8 — 10, jest czynne tylko przy ruchu dzwigni w jednym kierunku, t. j. w kierunku polwodujacym nuch postepowy tlo¬ ka lub tloków ku przodowi cylindra lub cy¬ lindrów. W postaci' wykonania przyrzadu wedlug fig. 8 — 10 trójkattny ksztalt wy¬ ciec w tloku1 pociaga za soba dzialanie po¬ wierzchni krzywiznowych tylko prizy ruchu dzwigni w jednym kierunku. Natomiast nich dzwigni w kierunku przeciwnym db kierunku, przy którym zostaje osiagniety .postepowy ruch tloka liulb tloków, umozli¬ wia cofniecie tloka lub tloków przez spre¬ zyny i cisnienie cieczy.W przyrzadzie posiadajacym nozna dzwignie, tak jaJk to ma miejsce w przyrza¬ dzie wedlug fig. 1 i 2, kierowca, wzglednie pilot, moze przesunac dzwignie noga zasad¬ niczo tylko w jednym kierunku, wobec czego takie przystosowanie tarczy kciuko¬ wej, aby dzialala tylko w jednym kierun¬ ku, jest zbyteczne.W przyrzadzie wedlug fig. 3 — 7, wzglednie w przyrzadzie wedlug fig. 8—10, dzwignie reczna mozna w kazdym przypad¬ ku zaistapic przez odpowiedni pedal nozny.W obu przypadkach sprezyny, które maja za zadanie uskutecznianie wstecznego ru¬ chu dzwigni, winny byc umieszczone pomie¬ dzy .pedalami a cylindlrami. Gdy przyrzad1 wedlug fig. 8 — 10 zaopatrzony jest w dzwignie nozna, która zasadniczo mozna przesuwac tylko w jednym kierunku, to wtedy zamiast wyciec 71 i 12 mozna zasto¬ sowac wyciecia prowadnicze, podobne do wyciec w dzwigniach 15, zastosowanych w przyrzadzie wedlug fig. 1 i 2.Przyrzad1 wedlug fig. 1 i 2 zamiast pe¬ dalu! moze równiez posiadac reczna dzwi¬ gnie, W tym przypadku trójkatne wyciecia,, takie sanie, jakie zastosowano w tloku przy¬ rzadu! wedlug fig. 8— 10, mozna wykonac w dsrwigoiacb 15 zamiast wyciec prowad¬ niczych 17, ldb tez mozna zastosowac inne urzadzenie, celem zapobiezenia powrotne¬ mu ruchowi recznej dzwigni, powodujace¬ mu zasadniczo cofanie sie tloka. Np, mie¬ dzy koncami recznej dzwigni mozna zasto¬ sowac 'kolanko zawiasowe, powodujace po¬ ruszanie sie dzwigni1 tylko jako calosci, gdy koniec uchwytowy przesuwa sie w kierunku, w którym zostaje uskuteczniany postepowy ruch tloka, przyczem górny koniec dzwigni, podczas (przesuwu1 w odwrotnym kierunku, obracac sie bedzie wokolo wspomnianego kolanka.W kazdej postaci wykonania przyrza¬ du wedlug wynalazku mozna uzyskac stoi- sunkowo -duze cisnienie cieczy, zapomoca której zostaje uruchomiony hamulec, wzglednie hamulce, przy stosunkowo ma¬ tem odchyleniu dizwigni i wywieraniu sto¬ sunkowo slabego nacisku, a to glównie wskutek tego, ze ramie dzwigni w stosunku do ruchu tloka wzrasta, gdy tlok posuwa sie w cylindrze ku przodowi. Nadto wielkosc cylindra i polaczonych z nim czesci jest sto¬ sunkowo mala, dzieki czemu przyrzad ten nadaje sie szczególnie do rozrzadu hamul¬ ców, zastosowanych do kól samoloto¬ wych.Zamiast komory w postaci cylindra z przesuwnym tlokiem, moze byc zastosowa¬ na komora o zmiennej pojemnosci w postaci wielokrotnej przepony z zamkniletemi kon¬ cami, z których jedfcn moze byc nierucho¬ my, a drugi swobodnie sie przesuwac w jed¬ nym i drugim kierunku. PL