Znane jest wykonywanie z kilku czesci uzwojenia wysokiego napiecia do transfor¬ matorów. Przy takich transformatorach wy¬ sokiego napiecia ksztaltowalo sie uzwoje¬ nie pierwotne, czyli wysokie w ten sposób, ze zebra podzialowej cewy izolacyjnej, np. porcelanowej, dzielily to uzwojenie na wieksza liczbe sekcyj. Podzial potencjalu uzwojenia tego rodzaju odbywa sie w ten sposób, ze potencjal uzwojenia wzrasta zdolu do góry lub tez odwrotnie.Równiez stosowano uzwojenia warstwa¬ mi, które wlaczalo sie w ten sposób, ze po¬ tencjal wzrastal od rdzenia uzwojenia w kierunku nazewnatrz. Przytem grubosc izo¬ lacji musi byc odpowiednio duza stosownie do dielektryku, uzywanego jako masa wy¬ pelniajaca. Wskutek tego powstaja jednak tez wieksze wymiary czynnej i nieczynnej czesci transformatora, a wobec tego po¬ trzeba duzo miejsca do ustawienia go.W mysl wynalazku wade te ominac mozna w tein sposób, ze uzwojenie transfor¬ matora wysokiego napiecia wzglednie trans- formatorka miernikowego, umieszczone w podzialowej cewie z materjalu izolacyjne¬ go, nawiniete i polaczone jest warstwami na calej dlugosci osi cewy w ten sposób, ze jego potencjal wzrasta od znajdujacego sie nazewnatrz potencjalu poczatkowego w kierunku do rdzenia. Nazewnatrz znajduje sie wiec potencjal ziemi lub prawie ze po¬ tencjal ziemi, natomiast wewnatrz, na po¬ wierzchni zewnetrznej rury cewy izolacyj¬ nej znajduje sie najwyzszy potencjal. W ten sposób warstwy zwojowe uzwojeniaV pierwotnego zostaja zapomoca jednolitej cewy odizolowane od rdzenia zelaznego i Voduzwojenia wiarnego^ otaczajacego ten rdzen. Poczatek uzwojenia wysokiego na¬ piecia, posiadajacy najwyzszy potencjal, jest wyprowadzony przez otwór w kryzie cewy izolacyjnej. Najwyzszy potencjal we¬ wnetrznej srodkowej warstwy uzwojenia wysokiego napiecia rozlozony jest stopnio¬ wo zapomoca napiec warstw tegoz uzwoje¬ nia az do znajdujacego sie nazewnatrz po¬ tencjalu poczatkowego wzglednie potencja¬ lu ziemi. Zjawiska jarzenia sie lub tez przebicia wzdluz wewnetrznej powierzchni kryzy cewy izolacyjnej sa wykluczone, po¬ niewaz kazda czesc powierzchni otrzymuje przymusowo potencjal przy pomocy przy¬ leglego konca warstwy. Pozostaje wiec dbac tylko o to, aby koncowe zwoje kazdej war¬ stwy byly szczelnie przy kryzie nawiniete i aby nie powstawaly pomiedzy koncowemi zwojami warstw a kryza cewy izolacyjnej dostepy powietrza lub tez byly one tylko bardzo nieznaczne; obecnosc powietrza moglaby byc przyczyna zjawisk jonizacji.Poniewaz druty uzwojenia otoczone sa ba¬ welna, papierem, jedwabiem lub emalja, to pomiedzy metalowym przewodnikiem a kryza pozostaje tylko szczelina, odpowia¬ dajaca grubosci izolacji drutu. Podczas na¬ wijania powstaja znów przy przejsciu z jednej warstwy do drugiej cokolwiek wiek¬ sze prózne przestrzenie, które w miejscu przejscia odpowiadaja mniej wiecej sred¬ nicy drutu. Wszystkie te szczeliny wzgled¬ nie prózne przestrzenie moga byc wypel¬ nione w znany sposób zapomoca srodków nasycajacych, jak laki, bakelit lub podobne substancje, przyczem smaruje sie kazda nawinieta warstwe, a umieszczone w cewie izolacyjnej uzwojenie nasyca sie jeszcze pod wplywem ciepla i prózni. Potencjal ze¬ wnetrznej warstwy uzwojenia wysokiego na¬ piecia równa sie w przyblizeniu potencja¬ lowi ziemi; wobec tego warstwa ta prawie ze nie posiada wcale napiecia wzgledem sa¬ siednich uziemionych czesci. W celu ochro¬ ny uzwojenia wysokiego napiecia otoczone jest ono plaszczem, który moze byc wyko¬ nany z materjalu izolacyjnego lub z meta¬ lu i moze szczelnie przylegac do uzwojenia.Pewna przestrzen powietrzna w tern miej¬ scu nie jest jednak szkodliwa.Ze wzgledów fabrykacji musi pozosta¬ wac pewien odstep pomiedzy cewa izola¬ cyjna i rdzeniem wzglednie umieszczona wewnatrz cewka niskiego napiecia. Aby mozna bylo w tern miejscu uniknac joniza¬ cji posredniej przestrzeni powietrznej wskutek róznic w stalej dielektrycznej ma¬ terjalu izolacyjnego cewy wzgledem powie¬ trza, tworzy sie warstwe przewodzaca na wewnetrznej stronie rury wewnatrz cewy izolacyjnej; moze to byc dokonane w zna¬ ny sposób przez metalizowanie, grafitowa¬ nie lub przez wypelnianie sproszkowanym metalem albo piaskiem grafitowanym.Zewnetrzna powierzchnia rury izolacyj¬ nej, stanowiacej czesc cewy izolacyjnej, moze byc równiez metalizowana i moze byc elektrycznie polaczona z potencjalem we¬ wnetrznej warstwy uzwojenia wysokiego napiecia. Pokrycie to razem z metalizowa¬ niem wewnetrznej strony rury i zewnetrz¬ nej strony kryzy jak równiez i z plaszczem metalowym tworzy kondensator jako bocz¬ nik pojemnosciowy uzwojenia pierwotnego.Napotykane fale nadmiaru napiecia spla¬ szczaja sie wiec i podskoki napiecia we¬ wnatrz uzwojenia znizone zostaja do mini¬ mum, tak ze to uksztaltowanie transforma¬ tora zblizone jest do idealnego stanu.Koniec uzwojenia pierwotnego, przepro¬ wadzony przez metalizowana kryze cewy izolacyjnej, musi znajdowac sie w odpo- wiefdhim odstepie od1 uziemibnych czesci.Osiagnac to mozna zapomoca izolatora przepustowego, który z kadlubem cewki stanowi jedna calosc. Jarzmo zelaznego szkieletu oddzialywa jednak ujemnie na swobodna wysokosc izolatora. Aby wiec przez to nie powiekszac wymiarów izolatora — 2 —przepustowego, kryza cewy izolacyjnej zaopatrzona jest w przedluzenie, (które wraz z izolatorem przepustowym tworzy izolacyjne przykrycie jarzma. Izolator przepustowy znajduje sie przytem na prze¬ dluzeniu wyprowadzenia konca uzwojenia wysokiego napiecia przez kryze cewy izo¬ lacyjnej i wobec tego osadzony jest mimo- srodowo wzgledem osi transformatora; je¬ zeli to wyprowadzenie ma byc osadzone na osi transformatora, to musi byc przeprowa¬ dzony jeszcze jeden kanal od miejsca prze¬ bicia kryzy do izolatora przepustowego.Na rysunkach przedstawione sa przy¬ klady wykonania wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój cewy izola¬ cyjnej 11 i uzwojenia ulozonego warstwa¬ mi 12, fig. 2 — widok zgóry transformato¬ ra, a fig. 3 — przekrój wzdluz linji A—A fig. 1. Na rdzeniu szkieletu zelaznego 13 u- mieszczotae jest uzwojenie wtórne 14, któ¬ re otoczone jest spólsrodkowo czescia ce¬ wy izolacyjnej o ksztalcie rury 15. Kryzy 16 cewy izolacyjnej zwezaja sie naze- wnatrz, co odpowiada istopniowaniu napie¬ cia uzwojenia, znajdujacego sie w cewie izolacyjnej. Izolator przepustowy 17 umie¬ szczony jest mimosrodowo (jak na fig. 3) wzgledem osi srodkowej cewy izolacyjnej, której stanowi czesc. Od zacisku na tym izolatorze prowadzi (oznaczony lin ja kre¬ skowana) przewód 18 do poczatku uzwoje¬ nia, pierwotnego, podczas gdy drugi koniec tegoz uzwojenia, polaczony bezposrednio ze szkieletem zelaznym 13 i z otaczajacym je plaszczem metalowym 19, posiada poten¬ cjal ziemi. Zewnetrzna powierzchnia rury 15 cewy izolacyjnej jest metalizowana (20) i polaczona z poczatkiem uzwojenia pier¬ wotnego; natomiast metalizowane po¬ wierzchnie strony wewnetrznej rury 15 i strony zewnetrznej kryzy 16 sa polaczone elektrycznie ze iszkieletem zelaznym i z pla¬ szczem metalowym 19, jak równiez i z zie¬ mia.Fig. 4 przedstawia schemat zastepczy pojemnosci. Powloka metalowa zewnetrz¬ nych powierzchni cewy izolacyjnej tworzy z plaszczem metalowym 19 jedna uziemio¬ na okladke kondensatora, natomiast we¬ wnetrzna powloka metalowa 20, polaczona z drugim koncem uzwojenia wysokiego na¬ piecia, przedstawia druga okladke konden¬ satora. Pomiedzy pokryciem metalowem 20 i zewnetrznym plaszczem metalowym 19 wlaczone jest uzwojenie 12.Fig. 5 i 6 przedstawiaja trójfazowy transformator, który sklada sie z trzech po¬ jedynczych ukladów transformatora we¬ dlug fig. 1 —4. Poniewaz zewnetrzna po¬ wierzchnia uzwojenia pierwotnego posiada potencjal ziemi, to te trzy uklady transfor¬ matora moga byc umieszczone obok siebie.Poszczególne transformatory maja w mysl wynalazku tak male wymiary, ze odstepy faz 21 pomiedzy zaciskami izolatorów prze¬ pustowych przy symetrycznem wbudowa¬ niu nie odpowiadalyby nawet przepisowym wymiarom. Wobec tego przewody, dopro¬ wadzajace do pojedynczych ukladów, mu¬ sza byc wzgledem siebie przestawione, jak na fig. 6, wzglednie musza byc umieszczone nie pionowo, lecz ukosnie.Fig. 7 przedstawia przekrój pojedyn¬ czego ukladu wzdluz linji B—B na fig. 5 z ta jednak róznica, ze izolator przepustowy 22 nie stanowi jednej calosci z cewa izola¬ cyjna //, lecz jest umieszczony oddzielnie na pokrywie naczynia transformatora 23.Przytem metalowy trzpien przewodzacy 18 izolowany jest od uziemionych czesci za- pomoca dielektryku plynnego lub zawiera¬ jacego wegiel.Fig. 8 i 9 przedstawiaja dwa przesta¬ wione wzgledem siebie o 90° przekroje sto¬ jacego jednofazowego transformatora, któ¬ rego jarzmo 24 umieszczone jest czesciowo w przejsciu 25, utwórzonem z przedluzenia 26 kryzy cewy izolacyjnej 16. Izolator prze¬ pustowy 17 zawiera bezpiecznik topikowy wysokiego napiecia 27. Okucie 28 izolatora jest tak uksztaltowane, ze przylaczenie 29 — 3 -przewodu wysokiego napiecia odbywa sie mimosródowo wzgledem osi srodkowej izo¬ latora przepustowego 17, aby umozliwic wygodna wymiane bezpiecznika topikowe- go. Plaszcz 19, otaczajacy uzwojenie wy¬ sokiego napiecia, zagiety jest górnym kon¬ cem dookola kryzy 16 cewy izolacyjnej, a umocowany jest przy spodzie 30 transfor¬ matora. Równiez mozna umiescic na ze¬ wnetrznej powierzchni kryzy cewy izola¬ cyjnej zlobek mikowy, który jest wylozony metalem i do którego wchodzi górny ko¬ niec plaszcza 19 i tam zostaje umocowany.Na fig. 10 i 11, odwrotnie do fig. 8 i 9, izolator przepustowy 17 jest umieszczony na osi transformatora. Przedluzenie 26 ce¬ wy, otaczajace jarzmo szkieletu zelaznego 24, posiada kanal 31, przez który przepro¬ wadzony jest przewód, laczacy trzpien izo¬ latora przepustowego 17 z poczatkiem u- zwojenia wysokiego napiecia. Zamiast szkieletu zelaznego o trzech równoleglych rdzeniach przedstawiony jest tutaj prosto¬ katny szkielet zelazny 24; wskutek tego o- twór 25, potrzebny na jarzmo moze znajdo¬ wac sie tylko po jednej stronie. Jednocze¬ snie te figury przedstawiaja transforma¬ tor wysokiego napiecia, przystosowany do zaglebienia w scianie, podlodze lub suficie, co uskutecznia sie zapomoca kryzy 32, przymocowanej do plaszcza 19.Fig. 12 wskazuje przekrój wzdluz linji C—C na fig. 10 i 11 z plaszczem 19, zaopa¬ trzonym w szczeline w celu unikniecia zwo¬ ju zwartego; w tym przypadku szczeline otrzymuje sie zapomoca zakladki 33, wy¬ lozonej materjalem izolacyjnym; plaszcz uklada sie mocno mechanicznie dookola u- zwojenia pierwotnego.Fig. 13 pozwala stwierdzic, ze opisany transformatorek napieciowy moze byc rów¬ niez umieszczony poziomo w scianie piono¬ wej. Wskutek szczególnego wykonania za¬ cisków przylaczeniowych izolatorów prze¬ pustowych 17 transformatorek moze byc przylaczany równiez i do zainstalowanego przewodu; dzieki temu wymiane bezpiecz¬ ników topikowych, znajdujacych sie w izo¬ latorach 17, mozna uskuteczniac bez ko¬ niecznosci usuwania przewodów. Izolatory przepustowe 17 moga jednoczesnie sluzyc jako izolatory wsporcze do przewodów.Fig. 14 i 15 wskazuja znów dwa prze¬ stawione wzgledem siebie o 90° przekroje transformatora, w którym nie poczatek u- zwojenia, lecz jego srodek posiada poten¬ cjal ziemi. Przez zlaczenie dwóch cew izo¬ lacyjnych w jedna calosc uzwojenie pier¬ wotne podzielone jest na dwie polowy, a znajdujace sie na srodkowem zebrze 34 konce uzwojenia posiadaja w wewnetrz¬ nym koncu zebra pelne napiecie miedzy górnym i dolnym zaciskiem. Natomiast po¬ zostala czesc cewy izolacyjnej otrzymuje napiecie, istniejace miedzy jednym zaci¬ skiem a czesciami uziemionemi, czyli naj¬ wyzej polowe napiecia miedzyzaciskowego.W pozostalych szczególach uksztaltowanie jest analogiczne z poprzednio opisanemi postaciami wykonania.Fig. 16 — 19 przedstawiaja postac opi¬ sanego poprzednio transformatora wyso¬ kiego napiecia w ukladzie wiszacym; dolna kryza 16 cewy izolacyjnej uksztaltowana jest na fig. 16 jako izolator kloszowy 35, który ustawia sie pod golem niebem; fig. 17 i 18 przedstawiaja wiszacy transformator lancuchowy z umieszczonemi poziomo szkieletami zelaznemi. W tym przypadku po obu stronach cewy izolacyjnej znajduja sie izolatory 17, na których jest zawieszo¬ ny nastepmy ukl&d. Czesci do zawieszania 36 sluza jednoczesnie jako elektryczne po¬ laczenia. Izolatory przepustowe moga o- trzymac oslony metalowe w celu podwyzsze¬ nia napiecia przebicia. Szkielet zelazny drugiego ukladu jest izolowany wzgledem swego metalowego zawieszenia w miejscu 37 z powodu róznicy napiecia uzwojenia wzbudzajacego. Fig. 19 przedstawia wresz¬ cie inna postac zawieszenia, niz fig. 17 i 18.W tym przykladzie wykonania opancerze- — 4 —nie 3#, ulozone dookola plaszcza 19, trzy¬ ma sam uklad, jak równiez i nastepny u- klad na izolatorze wiszacym 39, tak ze izo¬ latory przepustowe 17 odciazone sa mecha¬ nicznie i sluza tylko do izolowania prze¬ wodu, polaczonego z uzwojeniem wysokie¬ go napiecia nastepnego transformatora.Fig. 20 i 21 przedstawiaja stojacy trans¬ formator kaskadowy, w którym dwa z opi¬ sanych ukladów pojedynczego transforma¬ tora sa osadzone kazdly na jednym rdzeniu prostokatnego szkieletu zelaznego 40. Fig. 22 przedstawia schemat polaczen transfor¬ matora wedlug fig. 20 i 21; Poczatki oby¬ dwóch zewnetrznych warstw uzwojenia sa polaczone z plaszczami imetalowemi 19 i wspólnym szkieletem zelaznym 40. Kazdy z plaszczów 19 dziala zatem jako ulozony naokolo cewy izolacyjmeij zwój uzwojenia.Obydwa te plaszcze polaczone sa swemi koncami w taki sposób ze soba, ze tworza one jeden zwój uzwojenia, zacisniety ra¬ zem miedzy cewami izolacyjnemi, i obej¬ muja zewnetrznie obie cewy izolacyjne.Uzwojenie to tworzy spotegowane induk¬ cyjne sprzezenie miedzy obydwoma uzwo¬ jeniami wysokiego napiecia, znajdujacemi sie w oddzielnych cewach izolacyjnych.Tak sprzezone uzwojenia przyjeto nazy¬ wac uzwojeniami o spotegowanem sprzeze¬ niu. W dolnym ukladzie uzwojenie wtórne 41 znajduje sie na zewnetrznej stronie ru¬ ry cewy izolacyjnej, jego zas konce sa prze¬ prowadzone przez jeden z dwóch izolato¬ rów przepustowych 17, uksztaltowanych jak izolatory stojace.Uzwojenie wtórne 14 na fig. 1 do 19 jest umieszczone na rdzeniu. Mozna je jednak równiez ulozyc spólsrodkowo dookola uzwo¬ jenia pierwotnego 12. W tym przypadku zmniejsza sie cewa izolacyjna //, wskutek czego uzwojenie pierwotne znajduje sie blizej rdzenia zelaznego. Cewa izolacyjna odpowiednio do ksztaltu uzwojenia moze byc okragla lub wielokatna.Równiez niema znaczenia dla wynalaz¬ ku, czy prózne przestrzenie pomiedzy ce¬ wami izolacyjnemi a uziemionemi czescia¬ mi wypelnione sa powietrzem, oliwa lub piaskiem. PL