Druty topikowe bezpieczników wytwa¬ rzano pierwotnie prawie wylacznie z olo¬ wiu lub cyny. Bezpieczniki tego rodzaju wykonywano w postaci wkladek lub kor¬ ków z gwintem. Korki te nie byly jednak ogniotrwale, komora zas, w której byl u- mieszczony drut topikowy, zazwyczaj nie byla uszczelniona. Komory te posiadaly o- twory wylotowe dla pary metalu, powsta- jacej przy stapianiu drutu topikowego. Przy stapianiu drutu topikowego w bezpieczniku tego rodzaju powstaja czesto plomienie, które powoduja uszkodzenie oslony bez¬ piecznika.Usilowano przeto uchronic bezpieczniki od skutków powstawania zwarcia i plomie¬ nia, wykonywajac korki tak, by pary me¬ talu lub plomien nie przedostawaly sie na- zewnatrz, a kadlub nie nagrzewal sie zbyt silnie. Poniewaz jednak istnieje jednocze¬ snie daznosc do zmniejszenia wymiarów korków, trudno bylo osiagnac wzmiankowa¬ ne cele. Zaczeto przeto stosowac srebro. Po¬ zwolilo to nietylko zmniejszyc wymiary korków, lecz równiez uszczelnic je naze- wnatrz i uczynic ogniotrwalemi, gdyz przy wystapieniu zwarcia z drutu srebrnego wy¬ twarza sie mniej pary metalowej niz z dru¬ tu cynowego lub olowianego, obliczonego na ten sam prad stapiajacy.Z biegiem czasu wzrastaly wymagania, stawiane bezpiecznikom, i obecnie dzieki zastosowaniu materjalów, gaszacych luk, oraz^ uszczelnien azbestowych, chroniacychpokrywe bezpiecznika od przepalania, .wreszcie dzieki zastosowaniu doskonalego ima|^frjaltvA d^aa^^ego na kadlub bez¬ piecznika osiagnieto zupelne zabezpieczenie przeciwko zbyt silnemu nagrzewaniu sie scianki zewnetrznej bezpiecznika oraz prze¬ ciwko wydzielaniu sie nazewnatrz pary.Druty topikowe ze srebra i cyny lub po¬ dobnych materjalów nie dzialaja jednakze w jednakowy sposób. Drut srebrny posiada znacznie mniejszy przekrój poprzeczny niz drut dla takich samych natezen pradu, wy¬ konany z innego metalu, o mniejszej prze¬ wodnosci; jezeli powstaje zatem natezenie pradu, przy którem drut winien sie stopic, to w krótkim okresie czasu wytwarza sie temperatura topienia, wskutek czego drut stapia sie juz nawet przy krótkotrwalych przeciazeniach. Drut topikowy, wykonany z cyny lub podobnego materjalu i przezna¬ czony dla takiego samego natezenia pradu stapiajacego, co i drut topikowy srebrny, posiada, zwlaszcza wskutek swego wiek¬ szego przekroju, znacznie wieksza poje¬ mnosc cieplna. Jezeli powstaje prad nad¬ mierny, dostateczny do wywolania stopie¬ nia, to trwa on znaczny czas, zanim osia¬ gnieta zostanie temperatura topienia. Bez¬ piecznik pracuje zatem jako wytrzymaly na przeciazenie. Pozwala on w ciagu pewnego dluzszego czasu nawet na wielokrotne prze¬ ciazenie,, Ten rózny sposób dzialania obydwóch rodzajów drutów topikowych byl bez zna¬ czenia do czasu wprowadzenia drutu topi- kowego ze srebra do korków na ogólnie stosowane male natezenia pradu do 10 am- perów, Urzadzeniami zuzytkowujacemi prad, które posiadaly zabezpieczenie dla wyzej wymienionych natezen pradu, byly w rzeczywistosci instalacje oswietleniowe, w których prad nadmierny, powstajacy przy wlaczaniu, trwal zbyt krótko dla bezpiecz¬ ników z drutem srebrnym, aby moglo na¬ stapic jego stopienie sie. Przy coraz wiek- szem stosowaniu przyrzadów domowego u- zytku o elektromotorycznym napedzie sil¬ nikowym, które sa wlaczane bez rozruszni¬ ka, brak wytrzymalosci na przeciazenie zwyklych bezpieczników z drutem srebr¬ nym staje sie jednakze niedogodnym.Próbowano juz wytwarzac bezpieczniki, któreby bardziej odpowiadaly wymaganej wytrzymalosci na przeciazenie. Propono¬ wano np. zaopatrywac srebrny drut topiko¬ wy w spoine której przeznaczeniem jest dzialanie przy powstaniu niewielkiego prze¬ ciazenia. Wówczas luf w spoinie topi sie, przerywajac w ten sposób obwód pradu.Drut srebrny natomiast dobrany jest w ten sposób, ze stapia sie dopiero przy silnych pradach zwarcia, pozostajac nieczulym na przeciazenia.Takie bezpieczniki posiadaja wieksze wymiary od uzywanych dotychczas ogólnie korków z. gwintem. W instalacjach istnieja¬ cych nie mozna ich stosowac ogólnie, ponie¬ waz sa znacznie drozsze od korków nor¬ malnych i nie mozna ich wkrecac do istnie¬ jacych gniazd bezpieczników.Wytwarzano jeszcze male wylaczniki pradu nadmiernego z wylaczaniem termicz- nem lub termicznem i magnetycznem, któ¬ re równiez byly wytrzymale na przeciaze¬ nie. Urzadzenia te jednak, posiadajac cze¬ sci ruchome, sa mniej korzystne w zastoso¬ waniu w porównaniu z korkami wstawiane- mi, których budowa jest bardzo prosta.Wynalazek podaje rozwiazanie omawia¬ nego zagadnienia w sposób mozliwie naj¬ prostszy. Wedlug wynalazku wytwarza sie korki do bezpieczników topikowych, wy¬ trzymale na przeciazenie, których kadlub nie ulega uszkodzeniu przy wystapieniu zwarcia i których budowa jest tak prosta, ze wyrób ich moze byc równie tani, jak i zwyklych korków topikowych, przyczem korki te nadaja sie do istniejacych gniazd bezpieczników.Wynalazek opiera sie na spostrzezeniu, ze obawa przed stosowaniem drutów topi¬ kowych z cyny, olowiu i materjalów o zbli-zonym punkcie topliwosci w zamknietych korkach bezpiecznikowych, odpornych na zwarcia i o kadlubach ogniotrwalych, po¬ szla zbyt daleko.Wedlug wynalazku w ogniotrwalym kor¬ ku topikowym do bezpieczników z zamknie¬ ta komora topikowa, wypelniona materja¬ lem, gaszacym luki swietlne, pomiedzy za¬ mykajacemi komore kapturkami, zabezpie¬ czonemu od spalania, jest umieszczony przy¬ najmniej jeden drut topikowy z cyny lub innego metalu o zblizonym punkcie topli¬ wosci. Poza tern korki zawieraja jak zwy¬ kle drugi dodatkowy drut pomocniczy z materjalu trudnotopliwego. Drut ten jest przepuszczony przez kapturek korka naze- wnatrz i zaopatrzony tu w plytke, znajdu- faca sie pod dzialaniem sprezynki. Opor¬ nosc drutu jest nader wysoka, wobec czego nie wplywa on na czulosc drutu cynowego.Przy stapianiu drutu cynowego topi sie jed¬ noczesnie cienki drut pomocniczy, zwalnia¬ jac wskutek tego zewnetrzna plytke, która odpada, wskazujac przerwe w obwodzie pradu.Przy badaniach nad tego rodzaju korka¬ mi stwierdzono, ze druty z cyny, olowiu lub metalu o zblizonym punkcie topliwosci moz¬ na uczynic w zamknietych korkach calko¬ wicie ogniotrwalemi, jezeli kapturek korka zabezpieczyc w sposób znany od spalania, komore zas topikowa zaopatrzyc w mate- rjal, gaszacy luki swietlne, przyczem nale¬ zy zwracac uwage, aby odleglosc miedzy obu drutami byla dostatecznie duza i wy¬ kluczala mozliwosc zetkniecia sie ich. W tym przypadku bowiem mogloby nastapic zlutowywanie obydwóch drutów przy przej¬ sciu drutu topikowego w stan ciekly.Na rysunku na fig. 1 — 6 przedstawio¬ no szesc róznych przykladów wykonania wynalazku.Na fig. 1 cyfra / oznaczono kadlub kor¬ ka, wykonany z materjalu ceramicznego, cyfra 2 — komore, która zawiera cynowy drut topikowy 3 oraz wzmiankowany po¬ wyzej drut pomocniczy L Drut ten, nie wy¬ wierajacy zadnego wplywu na wartosc na¬ tezenia pradu stapiajacego ani na J)ezwlad- nosc procesu stapiania, jest wyprowadzo¬ ny w przedniej czesci korka nazewnatrz i zaopatrzony tu w plytke wskazujaca 5, która po stopieniu sie drutu 3 sprezynka 6 odrzuca od korka. Komora 2 jest wypel¬ niona piaskiem kwarcowym. Cyframi 7 i 8 oznaczone sa kapturki, zamykajace komo¬ re korka, do których przylutowany jest drut topikowy 3 oraz drut 4, sluzacy do wskazywania stopienia sie drutu topikowe¬ go w korku. Liczbami 9 i 10 oznaczono wkladki azbestowe, które zabezpieczaja kapturki kontaktowe 7 i 8 od spalenia sie.Tego rodzaju korek z drutem topiko¬ wym z cyny w praktyce odpowiada do¬ kladnie dzialaniu korka z drutem topiko¬ wym srebrnym. Daje sie on jednakze cza¬ sowo wielokrotnie przeciazac. Stosowane zatem dotychczas korki ze srebrnym dru¬ tem zastepuje sie korkiem wedlug wyna¬ lazku, w celu np. zabezpieczenia instalacji domowej, w której mozna wtedy zastoso¬ wac przyrzady o elektrycznym napedzie silnikowym bez obawy czestego niepozada¬ nego stapiania sie bezpieczników.W korkach na duze natezenia pradu moze sie przy malych przeciazeniach zda¬ rzyc, ze drut topikowy przy przeciazeniu stopi sie, lecz nie zostanie przytem prze¬ rwany i pomimo swego stanu cieklego prze¬ wodzi nadal prad.Wade te mozna usunac zapomoca u- rzadzenia, przedstawionego tytulem przy¬ kladu na fig. 2. Wewnatrz komory topiko- wej znajduje sie wolna, niewypelniona pia¬ skiem przestrzen 11, wskutek czego drut topikowy przy przejsciu w stan ciekly mo¬ ze splynac, poniewaz w tern miejscu nie przeszkadza temu splynieciu wypelnienie piaskiem. Takiez urzadzenie mozna, rozu¬ mie sie, zastosowac takze i w korkach na mniejsze natezenia pradu.Dalsze ulepszenie korków osiaga sie — 3 —przez umieszczenie' wewnatrz korka spre¬ zynki, która dziala mniej wiecej w kierun¬ ku prostopadlym do drutu topikowego i przy przejsciu tego drutu w stan-ciastowa-- tosci niszczy powstajaca warstewke tlenku.Na fig; 3 i 4 dwa korki tego typu sa przedstawione w przekroju. W obydwóch korkach bezpiecznikowych drut topikowy 3, wykonany z cyny, lezy w kanale cera¬ micznego kadluba ./ korka, który to kadlub jest na obydwóch stronach czolowych po¬ kryty kapturkami kontaktowemi 7 i 8. Kap¬ turki sa zabezpieczone od spalenia sie za¬ pomoca uszczelnien 12 i 13 z materjalu izo¬ lacyjnego.W korku wedlug fig. 3 jest umieszczo¬ na mniej wiecej w srodku ceramicznego kadluba srubowa sprezynka naciskajaca 14, która z jednej strony opiera sie o drut cynowy 3, z drugiej zas strony o kadlub 1 korka. Drut cynowy jest po obydwóch stronach sprezyny zabezpieczony przeciw¬ ko bocznym przesunieciom zapomoca kraz¬ ków izolacyjnych 15, np. z azbestu. Krazki 15 tworza jednoczesnie uszczelnienia, któ¬ re oslaniaja sprezyne 14 od masy, gasza¬ cej luki swietlne, umieszczonej w cze¬ sciach pozostalych komory korka.W korku wedlug fig. 4 sprezynka 14, wprowadzona w kadlub 1 korka, dziala za posrednictwem1 czesci posredniej 16 na drut cynowy 3. Czesc posrednia 16 najlepiej jest wykonac z ogniotrwalego materjalu izolacyjnego. W tern urzadzeniu sprezyn¬ ka 14 jest oslonieta przed plomieniem, po¬ wstajacym przy topieniu sie drucika, wsku¬ tek czego nie topi sie ona, nie przepala i nie wywoluje niebezpieczenstwa wzrostu ilo¬ sci powstajacych par metalowych.Opisane dotad odmiany wykonania wy¬ nalazku nadaja sie wogóle tylko do za¬ mknietych korków ogniotrwalych do 15 Amp. Przy wiekszych natezeniach pradu moze sie zdarzyc, ze komara, utworzona dla par cynowych, powstajacych przy zwarciach, nie jest dostatecznie duza, wsku¬ tek czego kadluby korków moga byc uszka¬ dzane.Wade te usuwa sie jednak w ten spo¬ sób, ze oprócz drutu cynowego stosuje sie jeszcze jeden lub kilka drutów topikowych ze srebra lub innego metalu o wysokim punkcie topienia. Drut srebrny wlacza sie równolegle do drutów cynowych. Drut srebrny najkorzystniej jest wykonac o ta¬ kich wymiarach, aby drut cynowy przy po¬ wstaniu niedopuszczalnie duzych pradów nadmiernych stapial sie najpierw. Wsku¬ tek tego stopienie sie drutu cynowego nie wywoluje jeszcze calkowitego wylacze¬ nia chronionego odcinka z pod napiecia sieci. Wylaczenie to uskutecznia drut srebrny. Wskutek tego przy wylaczaniu drutu cynowego powstaje tylko stosunko¬ wo niewiele pary metalowej.Tego rodzaju urzadzenia sa przedsta¬ wione na fig. 5 i 6. W korku wedlug fig, 5 cienkie druty srebrne 17 oraz grubsze dru¬ ty cynowe 3 sa umieszczone we wspólnym kanale 18 ceramicznego kadluba / korka.Wnetrze korka jest wypelnione masa, ga¬ szaca luki swietlne, i zamkniete z zewnatrz zapomoca uszczelnien 9, 10 oraz kaptur¬ ków kontaktowych 7,8.Fig. 6 przedstawia przekrój innego kor¬ ka. Kadlub 1 korka bezpiecznika zawiera srodkowy kanal 19, sluzacy do umieszcze¬ nia w nim drutu cynowego 3, oraz kilka ka¬ nalów 20, rozmieszczonych wspólsrodkowo z kanalem 19 i przeznaczonych do umie¬ szczenia drutów srebrnych 17. Kanaly 20 najkorzystniej jest wypelnic calkowicie masa, gaszaca luki swietlne. Kanal srod¬ kowy 19 natomiast jest wedlug fig. 4 po¬ dzielony w ten sposób zapomoca uszczeU nien, ze mniej wiecej w srodku kadluba korka zachowana zostaje przestrzen wolna od masy, gaszacej luki swietlne. W tej ko¬ morze znajduje sie przyrzad naciskajacy 16, wykonany z materjalu ogniotrwalego i przyciskany sprezynka 14 do drutu topiko- wego 2. — 4 —t)o wiekszych natezen praciu nadaje sie szczególnie korek wedlug fig. 6, poniewaz tutaj drut cynowy jest zabezpieczony od dzialania plomieni, powstajacych przy sta¬ pianiu drutu srebrnego, i wskutek tego ilosc pary cynowej, powstajaca przy stapia¬ niu drutu cynowego, jest nieznaczna. PL