Wynalazek, którego opis podajemy, sta¬ nowi udoskonalony przyrzad do badania i mierzenia dokladnosci zebów gryzu, prze¬ znaczonego do wycinania zebów kól zeba¬ tych w maszynie do frezowania. Ulepszony przyrzad sklada sie w zasadzie z dwu wa¬ lów, osadzonych równolegle w ruchomych lozyskach, tak, ze odleglosc miedzy lozy¬ skami nioze byc zmieniana. Na jednym z tych walów umieszcza sie gryz, którego ze¬ by maja byc poddane badaniu lub mierze¬ niu pod wzgledem dokladnosci, zas drugi ma na sobie aparat pomiarowy, umieszczo¬ ny na siodelku. Stosownie do tego przy¬ rzad posiada dwa zespoly kalibrów, które pozwalaja dokladnie przystosowac wal z aparatem pomiarowym do kazdego po¬ szczególnego zeba gryzu. Jeden komplet kalibrów, zwanych „kalibrami dlugosci", o- kresla polozenia podluzne walu z apara¬ tem pomiarowym, wzgledem poszczegól¬ nych zebów, osadzonych na gryzie w jed¬ nym szeregu podluznym, zas drugi kom¬ plet kalibrów zwanych „kalibrami stano¬ wiska", okresla polozenie tegoz walu w stosunku do stanowiska zebów jednego podluznego .azeregu wzgledem zebów dru¬ giego takiegoz szeregu, W celu ulatwienia zrozumienia wyna¬ lazku, podajemy opis jednej z odmian przyrzadu, opartego wlasnie na tym wyna¬ lazku z powolaniem sie na zalaczony rysu¬ nek, na którym fig. 1 przedstawia widok przyrzadu zgóry; fig. 2 — widok zprzodu; fig. 3 — widok zboku, wreszcie fig. 4 — wi¬ dok przyrzadu w perspektywie.Na rysunku liczba / oznacza wal z na¬ sadzonym nan gryzem 2, którego zeby ma¬ ja byc poddane badaniu, 3 oznacza równo¬ legly wal z aparatem pomiarowym, ozna¬ czonym jako calosc liczba 4. Jedna z kom- binacyj kalibrów dlugosci i stanowiska, u- zyta w celu dokladnego ustawienia aparatu pomiarowego wzgledem gryzu, jest wska¬ zana, fako 5; 5a. Wal 1 lezy w podluznych gniazdach ksztaltu V, utworzonych w cze¬ sciach górnych dwu podpór 7 i 7a, osadzo¬ nych w rowkach poprzecznych 8, 8, do¬ kladnie wycietych w plycie 9, stanowiacej podstawe przyrzadu, przyczem sruby 10, przechodzace przez otwory w plycie dol¬ nej, oraz nasrubki 11, sluza do unierucho¬ mienia podpór na plycie. Nasady ze stali hartownej 6a sa umocowane we wglebie¬ niach, utworzonych w powierzchni wyciec 6, i sluza jako lozyska dla walu 1. Frez 2 nasadza sie w ten sposób, ze jeden z kon¬ ców walu jest zaopatrzony w czesc zao¬ strzona (na rysunku niepokazana), na któ¬ rej utrzymuje sie tarciem. Podpory 7, 7a moga byc przesuwane w rowkach 8, azeby os z gryzem mogla byc ustawiona równo¬ legle do osi walu 3 z aparatem pomiaro¬ wym i w nalezytej odleglosci od niego, sto¬ sownie do rozmiarów gryzu. Polozenie po¬ dluzne walu 1, a wiec i gryzu 2, w gnia¬ zdach ksztaltu V ustala sie przy pomocy podstawki 12, posiadajacej kolec ze stali hartownej 13, o który winna sie opierac na¬ sadka 13a, znajdujaca sie na koncu walu /, prócz tego podstawka 12 moze byc przesu¬ wana w kierunku poprzecznym na plycie 9 i z pomoca sruby 14, przechodzacej przez plyte, oraz nasrubka 14a, unieruchomiona we wlasciwem polozeniu, gdy kolec 13 sty¬ ka sie z walem /, który jest przyciskany do kolca przez plaska sprezyne 15, prgy- mocowana ze strony prawej podpory 7a.Parcie sprezyny na wal 1 jest regulowane przy pomocy sruby 16, przechodzacej przez sprezyne i wkreconej w podpore 7a.Urzadzenie, opisane powyzej, pozwala osadzic gryz dokladnie w ten sposób, ze tenze, mogac sie swobodnie obracac, nie moze zmienic swego polozenia w kierunku podluznym.Wal 3 stanowi rure, jak to widac z ry¬ sunku, i opiera sie równiez w lozyskach 17, 17, które podobnie jak podpory 7 posiada¬ ja podluzne gniazda 17a w ksztalcie litery V z powierzchniami ze stali hartownej 6a, oznaczonemi na fig. 1 i 3 linjami kropko¬ wanemu Lozyska 17 sa trwale umocowane srubami 18 w fugach 8 plaskiej podstawy 9 w taki sposób, ze gniazda 17a znajduja sie dokladnie naprzeciwko siebie, prócz tego gniazda 17a posiadaja mostki 19, przymo¬ cowane z jednej strony srubami 20. Sruby 21, przechodzace z drugiej strony mostków, sa przeznaczone do unieruchomienia walu w gniazdach 17a. Przy uzyciu przyrzadu ruchome podpory 7, 7a, podtrzymujace wal 1 z gryzem, sa dokladnie ustawione wzgle¬ dem nieruchomych lozysk 17, 17 za posred¬ nictwem kalibrów (niepokazanych na ry¬ sunku) , które umieszczono we wglebieniach (fugach) 8, 8 pomiedzy odpowiednia para lozysk 7, 7a i 17, 17, przyczem pierwsze sa unieruchomione srubami 10 z nasrubkami 11. Rozmiary tych kalibrów sa zalezne od rozmiarów gryzu. Podstawka 12 ustawia sie na plycie 9, zgodnie z polozeniem walu 1, tak ze koniec 13a walu 1 znajduje sie na jednej linji z kolcem 13 i zostaje do nie¬ go przycisniety sprezyna 15. Aparat po¬ miarowy sklada sie z siodelka 23, posiada¬ jacego na dolnej stronie podluzne wglebie¬ nie 24; obejmujace czesciowo wal 3; od¬ wrócone siodelko 25 obejmuje wal 3 ze strony przeciwnej i jest przymocowane do plytki 23 dwiema malemi srubkami 26 z jednej strony walu i sruba regulujaca 27 z drugiej strony tak, ze zakrecajac srube przy pomocy glówki 28, mozemy umocowac plyt¬ ke 23. Zapomoca raczki 29, gdy sruba regu¬ lujaca 27 jest nalezycie dociagnieta, mozna — 2 — .obracac aparat pomiarowy w jedna lub druga strone razem z walem 3 w celu zetkniecia aparatu z zebami gryzu, jak to bedzie ponizej wyjasnione.Na plycie siodelka 23 znajduje sie dzwignia 30, posiadajaca dwa ramiona 30a i 30e i obracajaca sie w plaszczyznie pozio¬ mej dokola czopa pionowego 31, osadzone¬ go w pochwie 32, przymocowanej do plyty 23. Czop 31 ma ksztalt ostrza stozkowego w celu zapewnienia dokladnego scentrowa- nia dzwigni 30 i mozna go równiez nasta¬ wic.Ramie krótsze 30a dzwigni 30 ma na koncu zaokraglony wystep 306, stanowiacy macke przeznaczona do stykania sie z po¬ wierzchnia zebów gryzu. Ramie dluzsze 30c dzwigni normalnie znajduje sie w ze¬ tknieciu ze sztyftem jakiegokolwiek odpo¬ wiedniego mikrometru tarczowego lub inne¬ go przyrzadu, oznaczonego liczba 34 i u- mocowanego na plycie zapomoca za¬ cisku 35.Wal 3 jest prawie dwa razy dluzszy od walu 1 i wystaje poza konce podpór 17.Kalibry dlugosci i kierunku 5, 5a, w celu wlasciwego umieszczenia aparatu mierni¬ czego 4 wzgledem zebów gryzu, sa uloko¬ wane w podporach 36, 36 równiez ksztaltu V na jednej liniji z lozyskami 17, 17, jak to wyraznie widac na rysunkach (fig. 1 i 2).Podpory 36 moga sie slizgac swobodnie w fudze 38, utworzonej w podporze 39, która moze byc przesuwana w fudze plyty 9, przyczem sruby 41 sluza do umocowania podpory 39 na plycie 9 (fig. 2). Polozenie podluzne kalibrów 5 i 5a, walu 3, oraz aparatu miernicze- goi sa poczatkowo okreslone zapomoca sru¬ by mikrometrycznej 42, osadzonej w pod¬ stawce 43 na koncu podpory 39. Kalibry, jak bylo wskazane wyzej, skladaja sie z dwu kompletów jednego kompletu „kali¬ brów dlugosci" 5, okreslajacego polozenie przyrzadu do mierzenia dla kazdego zeba w podluznym szeregu zebów gryzu, pod¬ czas gdy drugi komplet 5a kalibrów, zwa¬ nych ,.kalibrami stanowiska" — okresla po¬ lozenie tegoz przyrzadu w stosunku do ze¬ bów, znajdujacych sie na jednym obwodzie gryzu. Kalibry jednego i drugiego rodzaju uzywane sa po dwa jednoczesnie, to zna¬ czy jeden kaliber dlugosci razem z jednym kalibrem stanowiska, co daje moznosc zba¬ dania wszystkich zebów gryzu. Przy uzyciu przyrzadu jest rzecza najwazniejsza, azeby dwuramienna dzwignia 30 byla scisle po¬ zioma, co sie uskutecznia przy pomocy kla¬ wisza 44 (patrz fig. 3), umieszczonego na siodelku 23 ponizej czopa 31, przyczem klawisz ten opiera sie na powierzchni po¬ ziomej górnej preta podluznego 45, który jest przymocowany do powierzchni tylnych lozysk 17 srubami 46. Wysokosc powierzch¬ ni górnej preta 45 nad plyta podstawy 9 jest taka, ze gdy klawisz 44 dotyka do pipe¬ ta, dzwignia 30 znajduje sie w jednej pla¬ szczyznie poziomej z osia gryzu. Po¬ wierzchni tnacej kazdego zeba nadaje sie odpowiednia polozenie przy pomocy cylin¬ dra 47 (fig. 2), przesuwanego wzdluz pre¬ ta 45, wysokosc zas powierzchni górnej wspomnianego cylindra jest taka, ze gdy powierzchnia tnaca zeba styka sie z nia, to równiez znajduje sie w tej samej poziomej plaszczyznie, co dzwignia i os gryzu. Czesc 47 moze pokolei zetknac sie z kazdym ze¬ bem, który ma byc zbadany.Przyrzadu uzywa sie w sposób naste¬ pujacy.Gryz 2 obraca sie z walem 1 dotad, do¬ póki powierzchnia tnaca jednego z zebów nie oprze sie o cylinder 47. Odpowied¬ ni kaliber dlugosci, stosownie do umo¬ cowanego zeba gryzu, umieszcza sie na podpórkach 36 i reguluje sie mikrome- tryczna srube 42 tak, ze podczas gdy ramie 306 dzwigni 30 dotyka powierzch¬ ni rzeczonego zeba w Jej szczycie i kla¬ wisz 44 pozostaje na precie 45, mikro- — 3 —metr tarciowy 34 winien wskazywac po- dzialke 0. Stosunek ramion dzwigni 30 równa sie 1 : 10, tak ze wskazania mi¬ krometru 34 moga byc latwo odczytane.W celu okreslenia odnosnego bledu w sta¬ nowisku poszczególnych zebów w tym sa¬ mym podluznymi szeregu umieszcza sie po¬ kolei odpowiednie do zebów tego szeregu kalibry dlugosci w gniazdach ksztaltu Y podpórek 36, tak, ze dostosowujac do kaz¬ dego zeba polozenie aparatu pomiarowego na wale 3, mozna zmierzyc blad (omylke) w stanowisku tych z^b.ów i w razie (potrze¬ by zanotowac, W celu zmierzenia bledu w stanowisku zebów innego podluznego sze¬ regu „kaliber stanowiska" 5a, uzyty w poprzednim wypadku — zostaje zastapio¬ ny przez inny odpowiedni kaliber. Kalibry dlugosci 5 dla zebów tego szeregu umie¬ szcza sie znowu pokolei i blad w stano¬ wisku poszczególnych zebów tego szeregu bedzie wskazany przez mikrometr i moze byc zanotowany. W ten sam sposób poste¬ pujemy przy pomiarach dalszych (podluz¬ nych szeregów zebów gryzu, przyczem za¬ wsze sie uzywa odpowiednich kalibrów sta¬ nowiska 5a razem z odpowiedniemi kalibra¬ mi dlugosci 5. Zamiast postepowac w spo¬ sób wyzej opisany i wymierzac odleglosc pomiedzy nastepuj acemi po sobie zebami w szeregu podluznym, mozna wykonac po¬ miary w kierunku spiralnym, W tym wy¬ padku kaliber dlugosci nalezy utrzy¬ mac w polozeniu dawnem i wstawiac pokolei kalibry stanowiska, obracajac jed¬ noczesnie gryz o odpowiedni kat pomiedzy kazdym pomiarem. Dla dogodnosci opisa¬ lismy przyrzad w zwiazku z gryzem, które¬ go naciecia sa równolegle do jego osi, to znaczy, ze powierzchnie tnace zebów sa równolegle do osi gryzu. W wielu gryzach naciecia zebów biegna spiralnie, równiez tnace powierzchnie wszystkich zebów sa prostopadle do kierunku gryzu, w którym sa wyciete. Przyrzad pomiarowy, skon¬ struowany w zwiazku z tym wynalazkiem, moze byc z latwoscia zastosowany do okre¬ slenia,bledów w stanowisku zebów z nacie¬ ciami spiralnemi. W takim razie stosujemy metode nastepujaca. Zeby mozna mierzyc w dowolnych szeregach podluznych zalez¬ nie od tego, jak dogodniej, lecz kazdy zab w szeregu winien byc podczas badania od¬ dzielnie zetkniety z czescia 47. Ruch obro¬ towy gryzu, potrzebny do umieszczenia kazdego zeba na czesci 47, jest uwarun¬ kowany wymiarami kalibrów dlugosci 5, które okreslaja polozenie aparatu pomia^ rowego. Moga byc uzyte i inne srodki do posuwania aparatu pomiarowego na znana zgóry odleglosc w miare postepu badania zebów w szeregu podluznym. Rzecz jest zrozumiala, ze szczególy konstrukcji przy¬ rzadu moga byc zmieniane bez odstepowa¬ nia od zasady wynalazku. PL