Wynalazek dotyczy hydrauliczno-pneu- matycznego urzadzenia napedowego, prze¬ znaczonego zwlaszcza do poruszania ha¬ mulców pojazdów, i obejmuje pompe tlo¬ czaca, zbiornik, zasilany ciecza zapomoca tej pompy, oraz zbiornik, z którego ciecz ta zostaje pobierana. Powyzszy zespól stano¬ wi zródlo energji, z którem moga byc pola¬ czone rózne odbiorniki, odpowiednio roz¬ mieszczone. W zastosowaniu do pojazdów, np. wagonów tramwajowych, odbiorniki te moga stanowic przedewszystkiem cylindry i tloki hamulcowe oraz urzadzenia do otwie¬ rania i zamykania drzwi, do poruszania z odleglosci narzadów kontrolujacych, np. nastawników silników elektrycznych w po¬ ciagach o wiekszej ilosci wagonów i tym podobnych.Urzadzenie napedowe wedlug wyna¬ lazku winno w szczególnosci umozliwic wy¬ konanie nastepujacych czynnosci: a) jednoczesne zastosowanie hydraulicz¬ nych i pneumatycznych odbiorników sily o samoczynnem ladowaniu zasobników ener¬ gji oraz o ruchu jalowym pompy tloczacej (ladujacej) po dokonanem naladowaniu; b) przy zastosowaniu do napedu hamul¬ ców pojazdów, osiagniecie hamowania o sile, zaleznej od szybkosci pojazdu; c) urzeczywistnienie hamowania, zalez¬ nego od obciazenia pojazdu.W tym celu w hydrauliczno-pneuma-tycznem urzadzeniu wedlug wynalazku, skladajacem sie z pompy, zbiornika do la- jdoWania oraz zbiornika*flo wyladowywania, zastosowano uklad tego rodzaju, ze pompa zasysa ciecz ze zbiornika do wyladowywa¬ nia i wtlacza do zbiornika do ladowania, przyczem obydwa te zbiorniki sa od ze¬ wnatrz zamkniete, dzieki czemu pompa wy¬ twarza w zbiornikach stan równowagi, przy którym w zbiorniku do ladowania panuje pewne cisnienie, odpowiadajace pewnej niedopreznosci w zbiorniku do wyladowy¬ wania. Obydwa te stany cisnienia moga byc uzaleznione od objetosci przestrzeni szkodliwej cylindra pompy, która to pompa moze byc jednak równiez uksztaltowana w taki sposób, iz- pracuje zarówno przy zasy¬ saniu cieczy, jak i powietrza bez przestrze¬ ni szkodliwej cylindra.Hydrauliczne lub pneumatyczne odbior¬ niki sily zaleca sie umieszczac w polacze¬ niu równoleglem miedzy zbiornikami do la¬ dowania i wyladowywania. Gdy do napedu zespolu narzadów hamulcowych stosuje sie jeden lub kilka hydraulicznych odbiorni¬ ków sily, hamowanie odbywa sie wedlug wynalazku w dwóch okresach, przyczem w pierwszym okresie cisnienie, potrzebne do hamowania, jest dostarczane do odbiorni¬ ka ze zbiornika do ladowania, podczas zas drugiego okresu odbiornik otrzymuje tern wieksza dodatkowa ilosc cieczy, im szyb¬ ciej pojazd sie porusza, a wiec cisnienie hamulcowe wzrasta z szybkoscia jazdy. Aby w razie potrzeby uzaleznic jednoczesnie hamowanie od ciezaru pojazdu, mozna we¬ dlug wynalazku uzyc ugiec resorów po¬ jazdu, zmieniajacych sie w zaleznosci od obciazenia, do wywierania wplywu na na¬ rzad zamykajacy, wlaczony w przewód, któ¬ ry umozliwia wyplyw cieczy z cylindra od¬ biornika.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku, a mianowi¬ cie: na fig. 1 — schemat urzadzenia nape¬ dowego, wyjasniajacy zasade jego dziala¬ nia; na fig. 2 i 3 — dwa przyklady zasto¬ sowania wynalazku do hamulców pojazdów; na fig. 4, 5 i 6 — kilka przykladów wyko¬ nania pompy ladujacej.Wedlug fig. 1 pompa 4 jest polaczona ze zbiornikiem dio ladowania 8 po stronie tlocznej przez zawór 4a oraz przewód 7, ze zbiornikiem zas do wyladowywania 3, po stronie ssawczej — przez zawór 4b oraz przewód 3d. Zbiorniki 3 i 8 sa od zewnatrz zamkniete. Przewody 1 i 2, prowadzace od zbiorników 8 i 3, mpga byc polaczone z od¬ biornikiem sily. Celem uruchomienia urza¬ dzenia, napelnia sie zbiornik 3 pewna okre¬ slona iloscia cieczy i wprawia w ruch pom¬ pe 4. Pompa 4 wtlacza nastepnie do zbior¬ nika 8 calkowita ilosc cieczy, zawarta w zbiorniku 3, poczem zasysa gaz, znaijduja¬ cy sie w zbiorniku 3 i równiez wtlacza go do zbiornika 8, dopóki cisnienie w prze¬ strzeni szkodliwej pompy stanie sie równe cisnieniu w zbiorniku 8 lub mniejsze od niego. W tej chwili w calym ukladzie pa¬ nuje stan równowagi, przy którym w zbior¬ niku 3 panuje pewna niedopreznosc, odpo¬ wiadajaca cisnieniu w zbiorniku do lado¬ wania 8. Podczas tego stanu równowagi za¬ wór ssawczy 4b i zawór tloczny 4a pompy znajduja sie w stanie spoczynku i pompa ma ruch jalowy.Wspomniany stan równowagi moze byc przerwany przez wprowadzenie cieczy lub gazu do zbiornika 3 albo przez pobranie cieczy lub gazu ze zbiornika 8. Nastepuje "to, gdy miedzy zbiorniki 8 i 3 wlacza sie hydrauliczne lub pneumatyczne odbiorniki sily, pobierajace znajdujacy sie pod cisnie¬ niem plyn lub gaz ze zbiornika 8 i oddaja¬ ca je po wykonaniu pracy do zbiornika 3.W zaleznosci od tego, czy do napedu od¬ biorników uzywa sie cieczy lub gazu, prze¬ prowadza sie odpowiednie przewody od dolnej lub górnej czesci zbiorników 8 i 3.Cisnienie lub niedopreznosc, panujaca w zbiornikach 8 i 3 przy osiagnieciu stanu równowagi, zaleza przy ukladzie wedlug — 2 -fig. 1 od objetosci przestrzeni szkodliwej pompy i moga byc zmieniane przez zmiane tej przestrzeni szkodliwej.Aby spowodowac dzialanie urzadzenia, mozna równiez napelnic zbiornik 8 ladun¬ kiem poczatkowym gazu lub plynu pod ci¬ snieniem, co wplywa na znacznie szybsze wytworzenie sie stanu ircwtnowagi miedzy dwoma zbiornikami 8, 3. Zródlo energji, u- tworzone przez pompe 4 oraz zbiorniki 3, 8, moze równiez sluzyc do napedu odbiorni¬ ków pneumatycznych, pracujacych sprezo- nem powietrzem i oddajacych powietrze po rozprezeniu nazewnatrz do atmosfery. Przy- tem do urzadzenia trzeba doprowadzac ilosc powietrza, odpowiadajaca ilosciom, pobieranym przez odbiorniki ze zbiornika 8 przez przewód 81. Odbiorniki, pracujace przy niedopreznosci, sa przylaczane do zbiornika 3 zapomoca przewodu 32.Fig. 2 przedstawia polaczenie urzadze¬ nia napedowego wedlug fig. 1 z hamulcem pojazdu, skladajacym sie zasadniczo z cy¬ lindra hamulcowego 26 z tlokiem 25, po¬ laczonym z ukladem drazków hamulco¬ wych i znajdujacym sie pod dzialaniem sprezyny 25k. Cylinder hamulcowy 26 jest polaczony przewodami 1 i 10 ze zbiorni¬ kiem do ladowania 8 i przewodem 2 — ze zbiornikiem do wyladowania 3. Pompa 4, jak na fig. 1, jest polaczona zaworem ssaw- czym 4b i przewodem 3d ze zbiornikiem 3, a zaworem tlocznym 4a i przewodem 7 — ze zbiornikiem 8. Polaczenie miedzy zbior¬ nikiem 8 a przewodem 1 jest rozrzadzane zaworem 8a, polaczenie zas miedzy prze¬ wodem 2 a zbiornikiem 3 — zaworem 3a.Zawory 8a i 3a sa poruszane zapomoca elektromagnesów 8m i 3m, sterowanych przelacznikiem 13, polaczonym z baterja B.Aby spowodowac hamowanie, przesuwa sie przelacznik 13 z polozenia spoczynku N do polozenia S, dzieki czemu przerywa sie obwód pradu elektromagnesu 8m i zawór 8a zostaje otwarty. Cisnienie, panujace w zbiorniku 8, przenosi sie wówczas przez przewody 1 i 10 do cylindra hamulcowego 26 i na tlok 25. Gdy cisnienie w cylindrze 26 zrówna sie z cisnieniem w zbiorniku 8, zawór 8a zamyka sie ponownie pod wply¬ wem slabej sprezyny 8k. W ten sposób kon¬ czy sie pierwszy okres hamowania, podczas którego sila hamowania jest stala i równa sie okreslonej wartosci.Po zamknieciu zaworu 8a rozpoczyna sie drugi okres hamowania, podczas które¬ go sila hamowania wzrasta z szybkoscia po¬ jazdu. W celu osiagniecia tej zaleznosci miedzy hamowaniem a szybkoscia pojazdu, stosuje sie dodatkowa pompe 6, której tlok 56 moze byc napedzany przez os pojazdu i w ukladzie wedlug fig. 2 jest polaczony z tlokiem 5a pompy 4, tworzac tlok rózni¬ cowy 5. Tlok 56 zasysa plyn ze zbiornika 8 przez przewody 10 i 1 i zawór 8c, dziala¬ jacy przytem jako samoczynny zawór ssaw- czy pompy dodatkowej 6. Nastepnie tlok 56 wtlacza plyn przewodem 10 do cylindra ha¬ mulcowego 26 przez samoczynny zawór tloczny lOa, otwierajacy sie w strone cy¬ lindra 26. Gdy cisnienie w cylindrze 26 wzrasta ponad wartosc normalna, odpo¬ wiadajaca pierwszemu okresowi hamowa¬ nia, ciecz odplywa przewodem 9 do zbior¬ nika 8. Przewód 9 jest zaopatrzony w za¬ wór 9a, znajdujacy sie po jednej stronie pod wplywem cisnienia w zbiorniku 8, po drugiej zas — plod wplywem cisnienia ha¬ mowania. Najwyzsza wartosc cisnienia ha¬ mowania jest ograniczona przeswitem kana¬ lu przepustowego zaworu 9a. Cisnienie ha¬ mowania zmniejsza sie odpowiednio do zmniejszenia szybkosci pojazdu, wraz z która maleje ilosc cieczy, dostarczana przez dodatkowa pompe 6 do cylindra hamulco¬ wego. Gdy pojazd jest nieruchomy, cisnie¬ nie w cylindrze hamulcowym 26 odpowiada cisnieniu w zbibrniku 8. Aby przeswit kana¬ lu przepustowego zaworu 9a byl staly, skok grzybka tego zaworu jest ograniczony zde- rzalkiem 9k, utworzonym przez przestawia¬ ne od zewnatrz wrzecionlo srubowe. — 3 —W celu odhamowania przesuwa sie prze- laczrfik 13 do polozenia D, w którem elek¬ tromagnes 3m otrzymuje prad, dzieki cze¬ mu otwiera sie zawór 3& i cylinder hamul¬ cowy 26 laczy sie przewodem 2 ze zbiorni¬ kiem 3. Panujaca ewentualnie w zbiorniku 3 niedbpreznosc sprzyja przyspieszeniu od¬ hamowania i pozwala na stosowanie slab¬ szej sprezyny 25k. Aby uzaleznic hamowa¬ nie od obciazenia pojazdu, w przewód 9 jest Wlaczony narzad zamykajacy 9b, stero¬ wany za posrednictwem dzwigni przesuw¬ nym drazkiem 91, który mniej lub wiecej podnosi sie lub opuszcza odpowiednio do ugiec resorów 92 pojazdu i odpowiednio do tego nastawia narzad zamykajacy 9b na wiekszy lub mniejszy przeswit kanalu przepustowego.Jak przedstawiono na fig. 2, pompa lub zbiornik 3 moga byc zaopatrzone w samo¬ czynny zawór 3b, otwierajacy sie w strone wnetrza zbiornika lub pompy i obciazony sprezyna o takich wymiarach, ze zawór 3b otwiera sie celtem umozliwienia doplywu powietrza z zewnatrz dopiero wówczas, gdy w pompie lub zbiorniku 3 panuje juz okre¬ slona medopreznosc. Zawór 3b zamyka sie nastepnie, gdy cisnienie w zbiorniku 8 o- siagnie swa wartosc normalna. Stan rów¬ nowagi, okreslony przez cisnienie w zbior¬ niku 8 i niedoprezriosc w zbiorniku 3, któ¬ ry to stan moze byc zalezny od przestrzeni szkodliwej pompy, zapanuje wówczas nano- wo, gdy polaczone z urzadzeniem napedo- wem odbiorniki sily, pracujace sprezonem powietrzem, obniza cisnienie w zbiorniku 8 przez pobranie dalszej ilosci powietrza, przyczem ci&iienie to zostanie natychmiast przywrócone zapomoca pompy.Przy zastosowaniu odbiorników sily, pracujacych przy niedopreznosci i polaczo¬ nych z przewodtem 32 zbiornika 3, ilosc po¬ wietrza, doplywajaca wskutek dzialania tych odbiorników do zbiornika 3, jest za¬ sysana pompa 4 i wtlaczana do zbiornika 8. Aby cisnienie w zbiorniku 8 nie wzra¬ stalo przytem ponad wartosc normalna, zbiornik ten jest zaopatrzony w zawór 86, otwierajacy sie w strone atmosfery, które¬ go sprezyna jest nastawiona na odpowied¬ nie napiecie. Ilosc powietrza, wyplywajaca przez zawór 8b ze zbiornika nazewnatrz, odpowiada ilosci powietrza, doplywajacego do urzadzenia napedowego wskutek 'dziala¬ nia odbiorników sily.W przykladzie wedlug fig. 3, która wy¬ jasnia zastosowanie wynalazku do urza¬ dzenia hamulcowego, zwalnianego zapomo¬ ca elektrycznosci, cylinder hamulcowy 26 stanowi jednoczesnie zbiornik do wylado¬ wywania 3 wedlug fig. 1 i 2. Tlok 25, po¬ laczony z zespolem drazków hamulcowych, sftuzy jednoczesnie za rdzen solenoidu 40, który moze byc zasilany pradem przy od- hamowywaniu zapomoca nieprzedstawione- go na rysunku przelacznika. Równiez w tym przypadku hamowanie odbywa sie w dwóch okresach w sposób, podobny do ha¬ mowania wedlug fig. 2, a mianowicie: ci¬ snienie, panujace w zbiorniku 8, dziala najprzód na tlok hamulcowy 25, nastepnie zas tlok 56 pompy 6 wtlacza ze zbiornika 8 do cylindra hamulcowego 26 ilosc cieczy, odpowiadajaca szybkosci pojazdu. Ciecz przeplywa przytem przez przewód 10 i za¬ wór lOa, podczas gdy cisnienie, panujace w zbiorniku 8, przenosi sie przewodami 1 i 10.Przesuwalne wrzeciono 91, zalezne od ugiec resorów 92, dziala za posrednictwem dzwi¬ gni i drazków na zderzak 9k1 którego prze¬ stawienie zmienia napiecie sprezyny 9m, naciskajacej na grzybek zawloru 9a prze¬ wodu 9. Dzieki temu uzaleznia sie przeswit kanalu przepustowego zaworu 9a od ob¬ ciazenia pojazdu.Przy odhamowywaniu solenoid 40 tloka 25, zasilany wówczas pradem, powraca do polozenia poczatkowego, dzieki czemu ha¬ mulce zlostaja zwolnione, a jednoczesnie nastepuje ponowne naladowanie zbiornika 8. Tlok 25 wtlacza podczas odhamowywa- nia ciecz, uzyta do hamowania, przez pnze* — 4 —wód 9, zawór 9a i przewód / db zbiornika 8, dzialajac w ten sposób jako pompa. Cy¬ linder hamulcowy spelnia wiec jednocze¬ snie wedlug fig. 3 dzialanie zbiornika 3 i pompy 4 wedlug fig. 1 i 2, przez co osiaga sie uproszczenie urzadzenia. Ploza tern u- rzadzenie wedlug fig. 3 dziala w taki sam sposób, jak urzadzenie wedlug fig. 2.Na fig. 4 przedstawiono przyklad wy¬ konania pompy 4, której zawór ssawczy 4b nie jest umieszczony, jak na fig. 1, u góry cylindra pompy, lecz u dolu, podczas gdy zawór tlbczny 4a jest umieszczony u góry.Gdy zbiornik 3 zawiera ciecz, np. oliwe, po¬ wyzszy uklad pracuje bez przestrzeni szko¬ dliwej cylindra pompy. Gdy zbiornik 3 jest oprózniony zapomoca piompy 4, wówczas, gdy tlok znajduje sie przy koncu skoku, w cylindrze pozostaje pewna okreskma ilosc cieczy, wypelniajaca dokladnie przestrzen szkodliwa. Powietrze, zasysane wówczas pompa 4 ze zbiornika 3 przez przewód 3d, przenika przez te warstwe cieczy i doply¬ wa do zbiornika do ladowania przewodem 7. Uklad ten posiada te zalete, ze pompa 4 pracuje stale zarówno przy zasysaniu cie¬ czy, jak i powietrza bez przestrzeni szko¬ dliwej, powodujac przez to znaczna niedo- prezniosc w zbiorniku 3. Stan równowagi miedzy zbiornikami 3 i 8 nie zalezy od przestrzeni szkodliwej cylindra pompy 4, lecz wylacznie od objetosci powietrza i je¬ go cisnienia w zbiorniku 8 oraz od objeto¬ sci powietrza w zbiorniku 3.To samo dzialanie mozna osiagnac przy pionowym ukladzie pompy 4, jesli zawory 4b i 4a sa umieszczone w ten sposób, jak to wyjasniaja fig. 5 i 6. Równiez w tym przy¬ padku stan równowagi, powstajacy po przeprowadzeniu cieczy ze zbiornika 3 do zbiornika 8, jest okreslony wylacznie przez warunki objetosciowe i cisnieniowe w oby- dtwfu zbiornikach niezaleznie od przestrzeni szkodliwej cylindra pompy 4. Uklad wedlug fig. 6 posiada jeszcze te zalete, ze powie¬ trze, zasysane ze zbiornika 3, nie musi prze¬ nikac przez warstwe cieczy, pozostajaca w cylintlrze pompy, aby przedostac sie do zbiornika 8, gdyz oba zawory 4a i 4b znaj¬ duja sie na tej samej wysokosci. Wzrost cisnienia w zbiorniku 8 zalezy wylacznie od objetosci zbiornika 3, zamknietego herme¬ tycznie. Aby przy doplywie powietrza do ukladu, co mioze nastapic wskutek nieszczel¬ nosci przewodu, prowadzacego od zbiorni¬ ka 3 lub wskutek nieszczelnosci pierscieni tloka pompy, cisnienie w zbibrniku 8 nie wzrastalo nieograniczenie, mozna w górnej czesci pompy 4 (fig. 5) umiescic powietrz- mik 50, polaczony z cylindrem pompy. Pó- wietirznik ten stanowi w praktyce prze¬ strzen szkodliwa, zmienna w zaleznosci od niedopreznosci w zbiorniku 3 i od cisnienia w zbiorniku 8. Powietrznik 50 ogranicza najwyzsze cisnienie w zbiorniku do lado* wania, jak równiez najiwieksza niedoprez^ nosc w zbiorniku do wyladowywania w po¬ dobny sposób, jak zawór 86 (fig. 2). PL