Wynalazek dotyczy maszyny, stosowa¬ nej jako pompa oraz jako silnik hydraulicz¬ ny. Maszyna wyróznia sie od dotychczas znanych urzadzen tern, ze mozna ja w sze¬ rokich granicach regulowac. Oprócz tego mozna maszyne uzywac jako hydrauliczna pednie o regulowanej przekladni; do tego celu stosuje sie dwa, polaczone ze soba, ze¬ spoly, z których jeden dziala jako pompa, a drugi jako silnik. Przeplyw czynnika tlo¬ czonego jest przytem regulowany tak po stronie pompy, jak równiez po stronie sil¬ nika.Maszyna dziala zapomoca zwrotnie przesuwanych tloków i stawidla suwako¬ wego, laczacego naprzemian kanaly ssawny i tloczny z przestrzenia tloczna pompy. Su¬ wak, regulujacy wlot i wylot cieczy, jest u- mieszczony w kanale, lezacym poprzecznie do podluznej osi tloka pompy, przyczem srodkowa czesc tego kanalu jest polaczona z przestrzenia tloczna. Do pierwszego od¬ cinka bocznego kanalu suwaka jest przy¬ laczony kanal ssawny, a do drugiego odcin¬ ka bocznego — kanal tloczny.Maszyna wedlug wynalazku jest uwi¬ doczniona na rysunku. Fig. 1 przedstawia zarys znanej hydraulicznej maszyny, fig. 2 — zarys maszyny wedlug wynalazku, fig. 3 podluzny przekrój regulowanej ma¬ szyny, fig. 4 — szczegól maszyny w powiek¬ szeniu, fig. 5 —« naped walu stawidlowegoczesciowo w przekroju a czesciowo w wido- kjiM $g. 6. — po * lewej stronie przekrój wzdltfe ilinji^tf—-*lf na fig. 3, a po prawej stronie przekrój wzdluz linji C — d na fig. 3, fig. 7 — poziomy przekrój wzdluz linji e — /na fig. 6; fig. 8 i 9 przedstawiaja wy¬ kresy (diagramy) rozmaitych sposobów ste¬ rowania; fig. 10 przedstawia przekrój urza¬ dzenia do samoczynnego regulowania ci¬ snienia, fig. 11 — sposób dzialania urzadze¬ nia stawidlowego.W znamem wykonaniu, pokazanem iia fig. 1, reguluje sie pompe tlokowa zapomo- ca obracanego suwaka 1. Suwak 1 obraca sie z ta sama szybkoscia jak korba 2, na¬ pedzajaca tlok 6. Z przestrzenia tloczna 5 pompy lacza sie naprzemian otwory 3 i 4, przewidziane na suwaku 1. Przestrzen 5 jest polaczona podczas suwu ssawnego za- pomoca otworu 3 z kanalem ssawnym, a podczas suwu tlocznego przy pomocy otwo¬ ru 4 z kanalem tlocznym.W przeciwienstwie do tego ukladu ma¬ szyna wedlug wynalazku reguluje sie zapo- moca odciazonego suwaka tloczkowego, przesuwanego zwrotnie. Maszyna, przedstar wiona schematycznie na fig. 2, sklada sie z tloczków 101 i 102, polaczonych zapomo- ca lacznika 10 i stanowiacych jedna ca¬ losc. Tloczki 101 i 102 poruszaja sie na¬ przemian w otworze, lezacym poprzecznie do podluznej osi tloka 6', przyczem srodko¬ wa czesc otworu jest polaczona z przestrze¬ nia 5*. Po lewej stronie tej srodkowej czesci znajduje sie tloczek 101, regulujacy kanal ssawny 3', a po drugiej jej stronie — tlo¬ czek 102, regulujacy kanal tloczny 4*. Su¬ wak 101, 102, 10 zajmuje polozenie srodko¬ we, a tlok 6', napedzany zapomoca korby 2\ znajduje sie w górnym punkcie zwrot¬ nym. Suwak porusza sie w prawo i w lewo od srodkowej linji x — x. W tern polozeniu tloczek 101 zamyka kanal ssawny 3', a tlo¬ czek 102 — kanal tloczny 4', Naped suwa¬ ka 101, 102, 10 dziala w ten sposób, ze pod¬ czas suwu tloka € ku dolowi, suwak po¬ rusza sie najpierw na lewo, przyczem tlo¬ czek 101 otwiera kanal ssawny 3', potem zas przesuwa sie na prawo, zamyka go zno¬ wu, zajmujac to samo polozenie, gdy tlok 6' osiagnal doLny punkt zwrotny. W tym czasie przestrzen tloczna 5' laczy sie z ka¬ nalem ssawnym 3'. Podczas nastepnego pól¬ obrotu korby 2' czyli podczas suwu tlocz¬ nego, przestrzen 5' zostaje przez prawy po¬ suw tloczka 102 w podobny sposób polaczo¬ na z kanalem tlocznym 4'.Suwak wedlug fig. 2 jest o wiele prost¬ szy, anizeli suwak wedlug fig. 1, ponie¬ waz tloczki 101 i 102 odbywaja znacznie krótsza droge, anizeli obwód suwaka 1, który posiada wieksza srednice, by mozna bylo pomiescic w nim otwory 3 i 4, wobec czego jego predkosc obwodowa jest wiek¬ sza.Wykonanie maszyny wedlug tej zasady przedstawione jest na fig. 3 — 11. W przy¬ jetym przypadku sa napedzane zapomoca wykorbionego walu // trzy jednakowe, lecz pod pewnym katem wzgledem siebie prze¬ stawione pompy A, B, C (fig. 6), z któ¬ rych jedna jest przedstawiona w prze¬ kroju na fig. 3. Wal wykorbiony // zapomoca drazka 13 oraz trzpienia krzy- zuloowego 14 napedza krzyzulec 15, któ¬ ry jest polaczony z tlokiem zapomo¬ ca podkladki 16, przesuwanej wbok a po¬ siadajacej ksztalt wycinka kuli. Sily ciagnace przenosi prowadnica 17. Regulo¬ wanie pomp uskutecznia sie zapomoca su¬ waka stawidlowego 101, 10,11, 12, który po¬ siada dodatnie przysloniecie, co ma na celu usuniecie straty cieczy, jaka ma miejsce w wykonaniu, przedstawiónem na fig. 2, po¬ niewaz ciecz przeplywa do kanalu ssawne¬ go. Oprócz tego usuwa sie tern niebezpiecz¬ ne uderzenia cieczy w przestrzeni tlocznej, powstajace w ukladzie wedlug fig, 2, gdy suwak nie zajmuje polozenia srodkowego, podczas gdy tlok 6' znajduje sie w zwrot¬ nym punkcie. Celem usuniecia tych niedo¬ godnosci fialezy wykonac suwak wedlug - 2 —fig. 3, który zapomoea prrysloniecia w pewnia dobre uszczelnienie, przyczem daje sie przestawiac niezaleznie od chwilowego polozenia. Tern samem mozna regulowac i- losc pompowanej cieczy. Na cienszym kon- cu 10' suwaka 12 jest osadzony tloczek uszczelniajacy 23 (fig, 4). Sprezyna 21 przyciska tloczek 23 stale do zgrubienia 103 lacznika 10. Drugi koniec sprezyny 21 o- piera sie o tloczek 12, wkrecony na koncu 10', i uszczelniajacy kanal tloczny 4', przy¬ czem na jego zewnetrzna powierzchnie od¬ dzialywa mimosród 20. Tloczek 23 jest za¬ opatrzony w walcowy wystep 22, otaczajacy zgrubienie 103. Wystep 22 i tloczek 23 z jednej strony, a zgrubienie 103 i koniec 10' z drugiej strony stanowia razem próg, tlti- miacy uderzenia cieczy.Wal stawidlowy 19 z osadzonym mimo- srodem 20 jest napedzany (fig. 5) zapomo- ca przekladni zebatej 24, 25. Kolo zebate 25, obracane luzno na wale 26, jest nape¬ dzane zapomoea kola lancuchowego 28, za- klinowanego na glównym wale II i lancu¬ cha 27. Wal stawidlowy 19 jest osadzony w ramionach 191, wahliwych dokola stale¬ go walu 26 w kierunku strzalki 30.Te trzy pompy A, B, C sa ze soba zla¬ czone równolegle. W tym celu wszystkie przestrzenie tloczne 4* poszczególnych pomp sa polaczone zapomoea wspólnego kanalu IV (fig. 7). Aby oslabic w miare moznosci uderzenia tloczonej cieczy, przewidziany jest przy kanale IV odpowiednio duzy zbiornik 74, napelniony ciecza.. Zbiornik ten dziala jako pojemnosc i wyrównywa szyb¬ kie wahania cisnienia w kanale IV. Prze¬ strzenie ssawne 3' tych pomp A, B, C sa po¬ laczone równiez zapomoea kanalu ///. Je¬ zeli pompa obraca sie tak szybko, ze moze nastapic zerwanie sie ssanego slupa cieczy, to mozna zastosowac równiez i w tym prze¬ wodzie zbiornik 75, do którego w razie po¬ trzeby jest doprowadzana ciecz zapomoea pompy. Mozna równiez polaczyc przestrze¬ nie ssawne 3' pomp A, B, C z wnetrzem zbiornika 32 z ciecza, zapomoea bardzo krótkich otworów 54 (fig. 3). W tym przy¬ padku zbiornik 32 znajdzie sie zewnatrz w postaci oslony pompy.Jak widac z lig. 3 i 7 wytoczenia cylin¬ drów, wydrazenia na suwaki stawidlowe o- raz kanaly, laczace ze soba przestrzenie ssawne lub tloczne poszczególnych pomp, sa umieszczone równolegle, wzglednie leza grupami prostopadle do siebie. Mozna wiec latwo wszystkie wydrazenia i kanaly roz¬ miescic w jednym bloku kutym 31. Silna budowa takiej calosci w jednym kawalku pozwala w szczególnosci zastosowac pompy o wielkiem cisnieniu.Dzialanie maszyny odbywa sie w naste¬ pujacy sposób. Podczas obrotów wykorbio¬ nego walu // (fig. 2, 3, 6) korby, przesta¬ wione wzgledem siebie o 120°, przesuwaja tloki 61, a wal stawidlowy 19 wzglednie o- sadzone na nim mimosrody 20, napedzane zapomoea lancucha 27 i kól zebatych 25, 24, przesuwaja suwaki 101, 10, 11, 12 synchro¬ niczne do tloków 61. Polozenie tloków 61 wzgledem suwaków 10 jest takie, ze ostat¬ nie zajmuja polozenie srodkowe wtenczas, gdy tloki znajduja sie w zwrotnym punkcie tak, iz suwaki wzgledem srodkowego polo¬ zenia b (fig. 3) otrzymuja wahliwe ruchy w prawo i w lewo. Pompa ssie wiec pod¬ czas calego suwu ssawnego i tloczy podczas calego suwu tlocznego.Ilosc cieczy, plynacej przez pompe, mozna regulowac przez przestawianie su¬ waka 101, 10, 11, 12 z polozenia srodkowe¬ go w ten sposób, ze srodkowa linja wahan x — x suwaka, bedzie po lewej stronie srodkowej linji a — b pompy. Przestrzen 5' pozostanie wtenczas dluzej w polaczeniu z kanalem ssawnym 3', anizeli by to odpo¬ wiadalo pelnemu suwowi tloka 61. Tak sa¬ mo skraca sie «czas polaczenia przestrzeni 5' z kanalsm tlocznym 4', przyczem pompa tloczy mniejsze ilosci cieczy do tegoz ka¬ nalu, anizeli podczas symetrycznego polo¬ zenia srodkowego suwaka. Tloczenie do — 3 —przestrzeni 4* rozpoczyna sie wówczas, kie¬ dy suwak 101, 11, 10, 12 jest tak daleko po¬ suniety na prawo, by tloczek 102 zamykal kanal 3'. Suwak przesuwa sie o pewna odle¬ glosc na lewo, która to odleglosc równa sie polowie jego skoku, wówczas pompa prze¬ stanie tloczyc, poniewaz przestrzen ssawna 3' nie jest zamknieta, a przestrzen tloczna 4* nie jest otwarta.Ten rodzaj regulowania umozliwia u- klad, przedstawiany na fig. 4. W okresach suwu tlocznego, kiedy tloczek 102 oddzielil przestrzen 3* od przestrzeni 5', ciecz, znaj¬ dujaca sie w przestrzeni 5', bedzie posuwac tloczek uszczelniajacy 23 ku sprezynie 21 tak dlugo, dopóki tenze nie otworzy kana¬ lu tlocznego 4\ Przytem nie moze powstac szkodliwe cisnienie w przestrzeni 5*.Do podobnego regulowania przeplywu cieczy sluzy urzadzenie, przedstawione na fig. 5 wzglednie 10. Suwak 101, U, 10, 12 zostaje przesuniety z symetrycznego polo¬ zenia srodkowego zapomoca przestawienia walu 19. W tym celu w&l 19 jest osadzony „ wabliwie na wale 26. Podczas regulowania wal 19 obraca sie w kierunku strzalki 30 na lewo, jednak zazebienie miedzy kolami ze- batemi 24 i 25 pozostaje niezmienione.Podczas regulowania wal 19 mozna przestawic odrecznie lub uzaleznic go sa¬ moczynnie od cisnienia tloczonej cieczy. U- rzadzenie do samoczynnego regulowania jest przedstawione na fig. 10. Zapomoca tego urzadzenia osiaga sie to, ze pompa podtrzymuje stale cisnienie takze przy zmiennej ilosci tloczonej cieczy, z drugiej strony nie trzeba stosowac zaworu bezpie¬ czenstwa. Glówna czescia samoczynego re¬ gulowania jest tlok róznicowy 34, przesu¬ wany w cylindrze 33 w plaszczyznie g—h kutego bloku pompy. Przestrzen pierscie¬ niowa 35 zapomoca kanalów 36, 361, 362 jest polaczona z przestrzenia tloczna 4* pompy. Kanal 361 jest zairikniety zaworem 37. Tlok 34 wystaje obu koncami z cylin¬ dra 33. O lewy koniec tloka 34 opiera sie dzwignia katowa 38, której drugie ramie jest polaczone przegubem ze sworzniem 421, na którym jest wkrecona nakretka 42, obracana zapomoca recznego kólka 40 i wi¬ delek 41, która to nakretka przylega do sprezyny 391. Sprezyna ta opiera sie o nad- lew 39 oslony. Tern samem sprezyne 391 mozna naprezac dowolnie. Prawy koniec tloka róznicowego 34 jest polaczony z wa¬ lem stawidlowym zapomoca przegubu 431 i 43.Jezeli w przestrzeni tlocznej 4' pompy powstaje niedopuszczalne wysokie cisnie¬ nie, to zapomoca otworów 362, 361 i 36 przenika ono do przestrzeni pierscieniowej 35, przesuwajac tlok 34 na lewo w kierun¬ ku przeciwnym do nacisku sprezyny 391.Przytem przesuwa sie wal stawidlowy za¬ pomoca przegubów 43, 431 równiez na le¬ wo, przyczem srodkowa linja wahan X—X suwaka stawidlowego zostaje przesunieta równiez na lewo. Gdy cisnienie w przestrze¬ ni 4* spada, to tlok róznicowy zapomoca sprezyny 391 wraca do koncowego poloze¬ nia (fig. 10). Aby posuwy tloka róznicowego nie odbywaly sie z niedopuszczalna szybko¬ scia i by nie powstaly niebezpieczne ude¬ rzenia, przeplyw cieczy dlawi sie w kanale.Do tego celu sluzy niedokladnie zamykany zawór kulkowy 37, pozwalajacy podczas powrotu tloka 34 tylko na powolny odplyw cieczy.Wykres stawidla jest przedstawiony na fig. 8. Gdy suwak 101, 10, 11, 12 jest wy¬ suniety ze symetrycznego polozenia srod¬ kowego na lewo, to przestrzen 5' laczy sie z przestrzenia 4* tylko wówczas, kiedy kor¬ ba 2* obróci sie w kierunku strzalki od po¬ lozenia m do polozenia n. W tym czasie tlok 61 wykonywa skok h\ We wszystkich innych polozeniach korby przestrzen 5' la¬ czy sie z przestrzenia ssawna 3f. Punkty przelaczenia m i n suwaka sa umieszczone symetrycznie w stosunku do srodkowego polozenia tloka 61 i posuwaja sie przy dal- szem skróceniu okresu tlocznego coraz bli- - 4 —zej do tego punktu, gdzie niema polaczenia miedzy przestrzeniami 5* i 4', to znaczy, gdzie pompa przestaje tloczyc, a przela¬ czanie (punktów m i n^ odbywa sie przy coraz wiekszej szybkosci tloka. Im wieksza jednak jest szybkosc w chwili przelaczania, tern wieksze jest przyspieszenie tloka 61.By zapobiec szkodliwym wplywom tegoz przyspieszania, przestrzen 5' (fig. 11) moz¬ na powiekszyc o przestrzen 52, przyczem masa cieczy, znajdujaca sie miedzy tlokiem 61 i suwakiem 11, zostaje powiekszona.Suwak 101, U, 10, 12 daje sie takze re¬ gulowac w ten sposób, ze kat wyprzedza¬ nia suwaka t. j. polozenie suwaka, przed¬ stawione na fig. 11, pozostaje niezmienio¬ ne takze wówczas, kiedy napelnienie pom¬ py zostaje zmieniane. Do tego celu sluzy urzadzenie stawidlowe, przedstawione na fig. 11.Tlok 61 jest napedzany zapomoca walu //. Kolo zebate 45, nafclinowane na wal //, zazebia sie z kolem zebatem 46 i obraca wal 54 w stosunku 1 : 2. Na ramieniu 191, wah- liwem kolo walu 54, obraca sie wal 19* ko¬ la zebatego 48. Kolo zebate 48 zazebia sie z wewnetrznem uzebieniem kola zebatego 460, przyczem przekladnia wynosi 2:1, tak ze obroty kól 48 i 45 beda jednakowe.Kolo zebate 460 jest osadzone z kolem ze¬ batem 46 na wspólnym wale 54. Czop 51, osadzony na wspólnym wale 19 z kolem ze¬ batem 48, którego promien równa sie pro¬ mieniowi kola podzialowego od kola zeba¬ tego 48, uruchomia suwak 101, 10, 11, 12 zapomoca dzwigni katowej 49 i drazka 55.Jezeli wal 19', który obecnie jest walem stawidlowym, obraca sie razem z ramie¬ niem 191 w kierunku strzalki 47, to kolo 48 stacza sie na wewnetrznem uzebieniu kola zebatego 460, przyczem czop 51 posuwa sie wskutek stosunku srednic (1 : 2) wzdluz srednicy O — O' duzego kola. Jezeli dra- zek 50 posiada dostateczna dlugosc, to su¬ wak 101, 10, 11, 12 podczas przestawienia czopa 51 przesuwa sie bardzo niewiele.Zmiana kierunku ruchu suwaka przypada niezmiennie na polozenie, odpowiadajace zwrotnemu punktowi tloka pompy. Przez przestawianie czopa 51 przesuwa sie jedy¬ nie srodek wahan suwaka w odpowiednim stosunku na lewo, bez zmiany wyprzedze¬ nia suwaków.Wykres pompy jest przedstawiony na fig. 9. Stawidlo wedlug fig. 11 nastawia sie w ten sposób, by obrócenie kierunku biegu przy stalem wyprzedzaniu odbylo sie wten¬ czas, gdy korba znajduje sie na 160°, przy¬ czem drugie obrócenie nastepuje w punkcie M, którego zmienne polozenie zalezy od chwilowego tloczenia pompy, a który to punkt lezy miedzy 0 i 180°. Litera h ozna¬ czono skok tloczny, strzalka na kole wska¬ zuje kierunek obrotu.Jezeli to urzadzenie dziala jako silnik hydrauliczny, to regulowanie odbywa sie tak, jak na prawej stronie fig, 8 przedsta¬ wiono. Stawidlo nastawia sie wiec tak, ze pierwsze obrócenie suwaka odbywa sie sta¬ le w zwrotnym punkcie 2', a drugie obróce¬ nie — miedzy punktem 2' i 180°, odpowied¬ nio do chwilowego polozenia stawidla, w przyjetym przypadku, w punkcie M. Przy- tem silnik podczas odbycia drogi h otrzy¬ mal wysokoprezna ciecz i wykonal odpo¬ wiednia do tego prace. Strzalka na kole wskazuje kierunek obrotu.Wkoncu mozna, wedlug wynalazku, dwie z tych maszyn w ten sposób polaczyc w jedna calosc, ze jedina bedzie dzialac ja¬ ko pompa, a druga jako silnik, które mozna regulowac tak po stronie silnika, jak rów¬ niez po stronie pompy. PL