Niniejszy wynalazek dotyczy silnika cieplnego, który moze nalezec zarówno do typu tlokowego, jako tez i turbinowego.Pod „silnikiem cieplnym" rozumie sie tutaj silnik, sluzacy do przetwarzania ciepla na prace, lacznie z wszelkiemi niezbednemi do tego urzadzeniami, jak np. sprezarki, regeneratory, kotly, paleniska i t. d., jak równiez z wlasciwie pracujacemi czescia¬ mi skladowemi, jak cylindry, tloki, wirni¬ ki, stalki i t. d. Srodkiem napednym moze byc para, powietrze lub produkty spali¬ nowe.Przedmiot niniejszego wynalazku sta¬ nowi wytworzenie poruszajacej sily przy mniejszem, niz dotychczas, zuzyciu paliwa, to znaczy uskutecznianie przetwarzania ciepla na prace przy wiekszym wspólczyn¬ niku sprawnosci, niz to bylo wykonywane dotychczas.Otrzymuje sie to zapomoca konstruo¬ wania znajdujacych sie w stycznosci z go¬ racym srodkiem napednym czesci silnika cieplnego z ogniotrwalych metali lub sto¬ pów, odpornych na chemiczne dzialanie goracego srodka napednego i o mocy, do¬ statecznej do przeciwdzialania napreze¬ niom, aby one mogly byc utrzymywane w stanie czerwonego zaru, i zapomoca prze¬ puszczania w pewnych wypadkach wydmu¬ chu przez regenerator, aby w ten sposób temperatura, przy której cieplo zostaje usuniete, byla nizsza, niz to bywalo do¬ tychczas.W dalszem pod nazwami „temperatura czerwonego zaru" i „rozpalony do czerwo¬ nosci" beda rozumiane temperatury od mniej wiecej 600° C wzwyz do takich wyz¬ szych temperatur, jakie metale lub stopy moga wytrzymac.Niniejszy wynalazek moze byc zastoso¬ wany do silników o najrozmaitszych robo¬ czych przebiegach, jak powszechnie zna¬ nych, tak i o nowych przebiegach.Od czasu wygloszenia zasady Carnota, ze maksymalna sprawnosc cieplna, mogaca byc teoretycznie otrzymana w silniku ciepl¬ nym, równa sie, ilorazowi róznicy miedzy maksymalna i minimalna temperatura ro¬ boczego przebiegu, dzielonej przez maksy¬ malna jego temperature bezwzgledna, da¬ zeniem wielu wynalazców stalo sie wytwo¬ rzenie silnika o powiekszonym spólczyn- niku sprawnosci cieplnej zapomoca uzycia wysokiej wartosci dla najwyzszej tempe¬ ratury.W uzywanych obecnie silnikach spali¬ nowych, szczególnie w tych, w których spa¬ lanie odbywa sie nominalnie ,,przy stalej objetosci", otrzymuje sie bardzo wysoka najwyzsza temperature srodka napednego (zwykle przewyzszajaca temperature to¬ pienia materjalu, z którego zrobione sa cy¬ lindry). Dlatego tez cylindry sa ochladza¬ ne albo zewnetrznie zapomoca krazacej wody lub powietrza, albo wewnetrznie za¬ pomoca wtryskiwania wody tak, ze we¬ wnetrzna ich powierzchnia moze byc utrzy¬ mywana na wzglednie niskiej temperatu¬ rze, a robocza temperatura glównej czesci cylindrów nie przekracza w przyblizeniu 300° C. Cieplo, stracone przez przewodnic¬ two i promieniowanie goracego srodka na¬ pednego oraz pochlaniane przez ochladza¬ jacy cylinder osrodek, zwykle dochodzi do 25—40% calkowitego ciepla, dostarczone¬ go przez paliwo, nie liczac ciepla, stracone¬ go przez wydmuch.Od czasu do czasu byly robione liczne propozycje konstruowania silników ciepl¬ nych z regeneracja, z wysoka wartoscia najwyzszej temperatury ich roboczego przebiegu i bez uzycia chlodzacych srod¬ ków dla cylindra, lub roboczego naczynia, w którym zostaje otrzymywana wlasciwa robocza czesc przebiegu.Silnik powietrzny Stirlinga wykonywal ,,zamkniety" przebieg (to znaczy, ze ten sam srodek napedny nie zostaje wypusz¬ czany, lecz naprzemian ogrzewany i chlo¬ dzony) , przyczem ogrzewanie zastosowy- wano nazewnatrz, a chlodny srodek we¬ wnatrz roboczego cylindra. Kaloryczny sil¬ nik Ericsona wykonywal ,,otwarty" prze¬ bieg (to znaczy taki, w którym srodek na¬ pedny zostaje wypuszczany przy koncu przebiegu, a dla nastepnego przebiegu zo¬ staje uzyty nowy srodek napedny), przy¬ czem ogrzewanie zastosowywano naze¬ wnatrz, a goracy srodek napedny byl uzy¬ wany w roboczym cylindrze. Silnik spa¬ linowy Siemens'a wykonywal ,, otwarty" przebieg, i goracy srodek napedny byl u- zywany w roboczym cylindrze, wewnatrz którego byl umieszczony regenerator. Sil¬ nik spalinowy Fleeming Jenkinsa wyko¬ nywal zamkniety przebieg i chlodnego srodka napednego uzywano w roboczym cylindrze. Powietrzny silnik Ryder'a wy¬ konywal zamkniety przebieg i wieksza czesc dodatniej pracy byla wykonywana w goracym cylindrze. Z tych wszystkich typów silniki Stirlinga i Rydera o malej mocy do pewnego ograniczonego stopnia byly praktycznie zastosowane, lecz nie wy¬ kazaly wysokiego stopnia wydajnosci pa¬ liwa. Silnik Siemensa, uwazany za bardzo obiecujacy przez najlepsze wspólczesne autorytety, nie wyszedl poza stadjum prób. Takze silniki Ericsona i Fleeming Jenkinsa, o ile wynalazcy wiadomo, nigdy w handlu nie zjawily sie.Niepowodzenie dotychczasowych prób otrzymania wysokiego stopnia wydajnosci paliwa przy wygodnych handlowo warun¬ kach pracy mozna przypisac nastepujacym przyczynom: 1, Zewnetrzne spalanie i ogrzewanie.Produkty spalania bywaly wypuszczane przy temperaturze wyzszej, niz maksymal¬ na temperatura srodka napednego, pocia¬ gajac za soba w pewnych wypadkach stra- — 2 —te 40% ciepla paliwa. Oddanie ciepla scian¬ kom naczyn jest wzglednie powolne i ro¬ bocza szybkosc silnika jest dlatego bardzo mala. To dotyczy silników Stirlinga, Ericsona i Rydera.Przy niniejszym wynalazku stosuje sie wewnetrzne spalanie paliwa i zwrotny sy¬ stem regeneratorów, które zabieraja cie¬ plo srodka pednego przed jego wyjsciem, gdy juz wykonal dodatnia prace i oddaja to odebrane cieplo srodkowi pednemu, za¬ nim otrzymal on cieplo paliwa. W wy¬ padku uzycia pary, jako srodka napedne- go, stosuja sie rurkowe, albo komórkowe ogrzewacze z duza powierzchnia dla prze¬ wodnictwa ciepla, zawierajace znacznie zmniejszona objetosc srodka napednego. 2. Wydalanie ciepla przy minimalnej temperaturze przebiegu; Przy zamknietych przebiegach oddanie ciepla przez przewod¬ nictwo odbywa sie powolnie, cieplo nagro¬ madza sie w srodku napednym, dopóki mi¬ nimalna temperatura nie przewyzszy znacz¬ nie temperatury chlodzacego srodka dla wywolania róznicy temperatury, niezbed¬ nej do przewodnictwa ciepla. Nastepnie wysoka wartosc minimalnej temperatury srodka napednego powieksza ujemna pra¬ ce i powaznie zmniejsza hamujaca sile sil¬ nika okreslonych rozmiarów. To dotyczy silników Stirlinga, Fleeming Jenkinsa i Ry¬ dera. Przy przebiegach otwartych - brak istotnego chlodzenia powieksza ujemna prace, lecz nie do tego stopnia, jak to ma miejsce przy przebiegach zamknietych. To dotyczy silników Ericsona i Siemensa. Przy urzeczywistnieniu niniej szego wynalazku uskutecznia sie sprezenie stopniowo, przy uzyciu kilku chlodnic o duzej powierzchni w stosunku do objetosci zawartego srodka pednego. Mozna zastosowac takze wtry¬ skiwanie wody podczas sprezenia z na¬ grzaniem jej, lub bez nagrzania. Gdy o- trzymuje sie wzrost cisnienia bez pomocy mechanicznych srodków tylko przez prze¬ nosny regenerator i cieplo paliwa, chlodna przestrzen jest podzielona i w pewnych wypadkach stosuje sie wtryskiwanie wody- 3. Szkodliwa przestrzen. Przy prze¬ biegach zamknietych goracy srodek naped- ny zostaje sprezony w odstepie miedzy tlokiem i regeneratorem przy wysokiej temperaturze, powiekszajac ujemna prace* i powodujac wydalanie ciepla przy wyso¬ kiej temperaturze.- Odstep w samym rege¬ neratorze powieksza ujemna prace, lecz czesc ciepla zostaje osiagnieta zpowrotem podczas rozprezenia. To ma miejsce w sil¬ nikach Stirlinga i Fleeming Jenkinsa. W ni¬ niejszym wynalazku powiekszona szybkosc silnika i o wiele wieksza czestosc zmian kierunku w regeneratorze, a wiec i zmniej¬ szona ich szescienna objetosc, zmniejszaja te straty. Przy przebiegach otwartych od¬ stepy w goracym cylindrze, w regenerato¬ rze i za regeneratorem, miedzy nim i kla¬ pami sa narazone na nagle zmiany cisnie¬ nia, co powieksza ilosc ujemnej pracy. To sa braki silników Ericsona i Siemensa.W tym ostatnim szkodliwa przestrzen we¬ wnatrz goracego cylindra byla bardzo du¬ za, poczesci dzieki wylozeniu porowata ogniotrwala glina. W niniejszym wynala¬ zku tego rodzaju straty sa doprowadzone do minimum przez to, ze objetosc wszyst¬ kich odstepów stanowi nieznaczny procent objetosci cylindra, ze stosuje sie nie poro-' waty materjal, lecz ulepszony regenerator, opisany ponizej, a takze dzieki powiekszo¬ nej szybkosci silnika i powiekszonej cze¬ stosci zmian kierunku regeneratora. 4. Regenerator. Stale ma miejsce strata ciepla wskutek promieniowania re¬ generatora i to we wszystkich regeneratyw- nych maszynach. W niniejszym wynala¬ zku uzywa sie regenerator o duzej pojem¬ nosci cieplnej, lecz malej wewnetrznej po¬ jemnosci dla zaWartego w nim srodka na¬ pednego, a wskutek tego i o malej ze¬ wnetrznej powierzchni. W ten sposób ta strata zostaje zredukowana do minimum. 5. Pracujace na chlodno cylindry. — 3 —W nich srodek napedny przechodzi przez regenerator, zanim dosiegnie roboczego cy¬ lindra i jest przez to ochladzany i w rezul¬ tacie cisnienie jego spada o wiele szybciej, niz to by mialo miejsce przy rozprezeniu do tej samej objetosci w goracym cylin¬ drze. Dlatego tez takie silniki wydaja tyl¬ ko jedna trzecia do jednej czwartej wska¬ zanej mocy, osiaganej przez silniki odpo¬ wiednich rozmiarów, w których srodek na¬ pedny rozpreza sie w goracym cylindrze i jest przepuszczany przez regenerator po rozprezeniu. Otóz, jezeli wskutek niedo¬ skonalego przejscia ciepla z goracego srod¬ ka napednego do plyt regeneratora i z tych ostatnich do chlodnego srodka napednego, nalezy dodac 5% ciepla paliwa dla wyrów¬ nania tej straty w silniku z pracujacym na goraco cylindrem (przedstawiajacych 5% zmniejszenie termicznej sprawnosci), trze¬ ba bedzie dodac 15% do 20% (przedsta¬ wiajacych zmniejszenie termicznej spraw¬ nosci o 15% do 20%) w silniku z pracuja¬ cym na chlodno cylindrem. To ma miej¬ sce w silnikach Stirlinga i Fleeming Jen- kinsa. Przy niniejszym wynalazku zosta¬ je uzyty pracujacy w goracym stanie cy¬ linder, przez co unika sie tak znacznych strat. 6. Materjaly. Zwykle materjaly, jak * zeliwo, stal, miedz lub stopy miedzi sa nie¬ odpowiednie dla czesci, wystawionych na dzialanie goracego srodka napednego i ich trwalosc przy wysokich temperaturach jest niedostateczna dla przeciwdzialania napre¬ zeniom, powstalym wskutek cisnienia srod¬ ka napednego albo sily odsrodkowej, al¬ bo tez wskutek bezwladnosci ruchu i one sa atakowane przez srodek napedny przy wysokich temperaturach. To dotyczy sil¬ ników Stirlinga, Ericsona i Rydera. W sil¬ nikach Siemensa i Fleeming Jenkinsa dla przezwyciezenia tej trudnosci gorace cze¬ sci cylindra byly wylozone gruba warstwa ogniotrwalej gliny lub podobnego materja- lu. Lecz takie materjaly zawieraja duzo porów, ogniotrwala glina (zaleznie od jej gatunku) zawiera 20%—50% swej objeto¬ sci w porach. To w znacznym stopniu po¬ wieksza szkodliwa przestrzen i powoduje duza strate sprawnosci.Przy niniejszym wynalazku uzywa sie dla cylindrów, tloków i t. d. nieporowatych ogniotrwalych stopów o znacznej trwalosci i chemicznie neutralnych wzgledem srodka napednego przy wysokich temperaturach.W regeneratorach z stosunkowo mala cze¬ stoscia zmian kierunku uzywa sie zwy¬ klych ogniotrwalych plyt, podczas gdy przestrzenie, nie podlegle dzialaniu szyb¬ kich zmian cisnienia, mozna wylozyc o- gniotrwalemi, nie metalicznemi, nawet po- rowatemi materjalami, np. komory spala¬ nia, powloki stalki turbin i stosunkowo wolno-zmienne regeneratory.Obecny stan rozwoju silników spalino¬ wych z zastosowaniem regeneratorów jest taki, ze, chociaz rózni wynalazcy propono¬ wali od czasu do czasu projekty silników spalinowych z uzyciem regeneratorów, lecz dotychczas nie byl zbudowany taki sil¬ nik o wysokim wspólczynniku wydajnosci paliwa i pracujacy w sposób zadowalajacy przy zwyklych przemyslowych warunkach pracy.Niniejszy wynalazek podaje sposób, jak uczynic zdolnym do pracy rozgrzany do czerwonosci silnik i podaje srodki, zapo- moca których taki silnik moze byc skon¬ struowany tak, aby pracowal w sposób za¬ dowalajacy i z ekonomja paliwa, dotych¬ czas w praktyce nie osiagnieta.Przedmiot niniejszego wynalazku sta¬ nowi skonstruowanie znajdujacych sie w stycznosci z goracym srodkiem napednym czesci z ogniotrwalych metali lub stopów, odpornych na chemiczne dzialanie gorace¬ go srodka napednego i o mocy, dostatecz¬ nej do przeciwdzialania naprezeniom, oraz utrzymywanie tych czesci zapomoca ciepla paliwa w stanie czerwonego zaru podczas ruchu silnika. — 4 —W wypadkach uzycia regeneratora, no¬ wosc polega na tern, ze konstruuje sie re¬ generator o duzych powierzchniach, pochla¬ niajacych i promieniujacych cieplo, lecz o malej pojemnosci wewnetrznej dla srod¬ ka napednego, przez który naprzemian zo¬ staja przepuszczane goracy srodek naped- ny przy stosunkowo niskiem cisnieniu, czyli cisnieniu wydmuchu, oraz chlodny srodek napedny przy wyzszem cisnieniu, czyli cisnieniu wlotowem.Silnik wedlug niniejszego wynalazku moze pracowac wedlug dowolnego termo¬ dynamicznego przebiegu, zblizonego do teo¬ retycznie doskonalego przebiegu, przy- czem maksymalna temperatura dodatniej roboczej czesci przebiegu powinna byc tak wysoka, jak tylko to jest pratycznie moz¬ liwe, w kazdym razie okolo 600° C albo wyzej, a przynajmniej taka, aby zapewnic w silniku spalinowym zapalenie i spalenie paliwa przy jego wtrysnieciu do nagrza¬ nego i sprezonego powietrza.Szczególnie wysoki stopien sprawnosci zostaje osiagniety, gdy wynalazek zostaje zastosowany do silników, wykonywujacych przebieg o nastepujacych charakterystycz¬ nych wlasciwosciach: a) praktycznie izo- termiczne sprezenie srodka napednego przy minimalnej temperaturze przebiegu od sta¬ nu maksymalnej objetosci do minimalnej, b) regeneratywne nagrzanie srodka naped¬ nego po wspomnianem izotermicznem spre¬ zeniu zapomcca ciepla, odebranego srod¬ kowi napednemu podczas okresu, gdy o- siagnal on cisnienie najnizsze lub prawie najnizsze, czyli wydmuchowe, wreszcie c) praktycznie izotermiczne rozprezenie srod¬ ka napednego przy maksymalnej tempe¬ raturze przebiegu, przyczem dostarczane jest cieplo paliwa.Nastepujace urzadzenia moga byc z ko¬ rzyscia zastosowane w silnikach podlug ni¬ niejszego wynalazku: 1) Nawrotny regenerator wewnatrz cy¬ lindra tak urzadzony, ze daje mala szkodli¬ wa przestrzen. 2) Niezalezny system regeneratorów z goracemi zaworami na jednym i zimnemi zaworami na drugim koncu. 3) Regenerator przeciwpradowy o jed¬ nym koncu rozzarzonym, a drugim wzgled¬ nie chlodnym. 4) Niezalezne srodki dla sprezania srod¬ ka napednego i dla dostarczenia mu cie¬ pla paliwa. 5) Cylindry, wlaczone w szereg, odpo¬ wiednio do pradu srodka napednego, przy¬ czem cieplo paliwa jest dostarczane srod¬ kowi napednemu stopniowo w dwóch lub wiecej cylindrach. 6) Przy turbinie: urzadzenia do wtry¬ skiwania paliwa po regeneracji i na pew¬ nej liczbie stopni rozprezenia srodka na¬ pednego, przez co temperatura jego pod¬ czas tych stopni jest zachowana mozliwie blisko do okreslonego maximum. 7) Wielostopniowa sprezarka z urza¬ dzeniem dla miedzystopniowego ochladza¬ nia i regenerator do srodka napednego. 8) Przy turbinach: urzadzenia do do¬ starczania ciepla paliwa srodkowi naped¬ nemu poprzez stalke w pewnej ilosci miejsc wzdluz kierunku przeplywu. 9) Tlokowy silnik wysokiego cisnienia, szeregowo polaczony z turbina niskiego cisnienia. 10) Zespól nawrotnych regeneratorów dla przenoszenia ciepla z wydmuchiwane¬ go nisko-preznego goracego srodka naped¬ nego na wysokoprezny srodek napedny, samoczynnie albo mechanicznie uruchamia¬ ne nawrotcze zawory przy rozzarzonym do czerwonosci koncu regeneratorów i mecha¬ nicznie uruchomiane nawrotcze zawory przy chlodniejszym koncu regeneratorów. 11) Cylinder i tlok albo cylindry i tlo¬ ki, kazdy z czescia, zrobiona z ogniotrwa¬ lego i chemicznie odpornego stopu, wysta¬ wiona na dzialanie zaru, pochodzacego od goracego srodka napednego, podczas gdy — 5 —pozostale ich czesci, pracujace przy zwy¬ klych temperaturach, zrobione sa z mate- rjalów zwykle uzywanych do tych celów, z zastosowaniem lub bez zastosowania spe¬ cjalnych chlodzacych srodków. Miedzy wspomnianemi chlodniejszemi czesciami cy¬ lindra i tloka, ze wzgledu na cisnienie srod¬ ka napednego, umieszcza sie szczeliwo, naprzemian stykajace sie to z jedna, to z druga z tych czesci. 12) Cylinder i tlok, albo cylindry i tlo¬ ki z ogniotrwalego i chemicznie odpornego stopu, nie stykajace sie z konca, wystawio¬ nego na dzialanie czerwonego zaru, pocho¬ dzacego od goracego srodka napednego, i dopasowane i stykajace sie ze szczeliwem z drugiego konca, posiadajacego stosunko¬ wo niska temperature wskutek malego prze¬ wodnictwa cieplnego wspomnianego stopu.Czesci silnika, pracujace przy czerwo¬ nym zarze, moga byc zrobione: a) z metalu lub stopu, posiadajacego niezbedna przy roboczej temperaturze trwalosc i sztyw¬ nosc, lecz który nie moze przeciwdzialac dzialaniu goracego srodka napednego i mu¬ si byc chroniony od tego dzialania zapo- moca odpornej powloki z metalu lub sto¬ pu, albo tez b) z ogniotrwalego stopu, któ¬ ry posiada niezbedna przy tej temperaturze moc i powierzchnia którego jest odporna na takie dzialanie. Ten stop, lub ochron¬ na powloka, wspomniane wyzej, moga byc tego rodzaju, ze, o ile zostana nagryzione przez srodek napedny, to nagryziona czesc powierzchni tworzy ochronna powloke, któ¬ ra przeszkadza dalszemu nagryzaniu pod powierzchnia, tworzac w ten sposób stale odporna strukture. Istotna wlasciwoscia materjalu winno byc to, zeby on nie mógl byc nagryzany albo tez przy nagryzaniu tworzyl powierzchnie, któraby zapobiegala dalszym nagryzaniom srodka napednego przy wysokich temperaturach.Metale lub stopy, odpowiednie do uzy¬ cia przy zastosowaniu niniejszego wynala¬ zku, mozna znalezc pomiedzy: a) ognio- trwalemi metalami lub stopami, w których jest zawarty jeden lub kilka metali grupy chromowej; b) miedzy ogniotrwalemi me¬ talami lub stopami, w których jeden lub kilka metali grupy chromowej jest polaczo¬ nych z metalem lub metalami grupy niklo¬ wej; c) ogniotrwalemi metalami lub stopa¬ mi, w których jeden lub kilka metali gru¬ py chromowej jest polaczonych z borem, aluminjum, krzemem lub inna jaka sub¬ stancja, wydajaca ten sam efekt; d) mie¬ dzy metalami grupy chromowej wraz z jed¬ nym lub kilkoma metalami grupy rzad¬ kich ziem.Zostalo ustalone, ze z metali, nadaja¬ cych sie do niniejszego wynalazku, najbar¬ dziej odpornym jest chrom, i ze niklowy chrom lub kobaltowy chrom sa takze bar¬ dzo odporne; nastepnie, ze wolfram, sto¬ piony z metalami wspomnianych grup, da¬ je dobre rezultaty, i dalej, ze bor, krzem i aluminjum w malych proporcjach stano¬ wia cenny dodatek do stopów niklowego chromu. Dobry stop, który moze byc odle¬ wany, i jest odpowiednim i pod innemi wzgledami, sklada sie z 62% niklu, 20% chromu, 5% zelaza, xfc% wegla, 4% krze¬ mu i 8^2% aluminjum. Ustalono, ze ten stop posiada odpowiednia trwalosc i moze sie opierac dzialaniu goracego srodka na¬ pednego przy temperaturze od 800 do 900° C w przeciagu kilku tygodni.Stop ten prawie zupelnie nie daje sie kuc i nie daje sie maszynowo obrabiac, jak zelazo. Dlatego tez niezbedne sa specjal¬ ne srodki dla utworzenia zdolnej do pracy konstrukcji. Ten stop moze byc odlany w wymiarach bardzo zblizonych do poza¬ danych, a nastepnie wykonczony zapomoca szlifowania. Stop ten moze byc takze bar¬ dzo skutecznie spawany. Otwory musza byc wyrobione przy odlewaniu albo utwo¬ rzone w korkach z dajacego sie obrabiac stopu, jak nikiel i stal. Materjal moze byc przeciety zapomoca szybkobieznej metalo- — 6 —wej tarczy albo cienkiego krazka szmer¬ glowego.Ustalono, ze niektóre, jezeli nie wiek¬ szosc stopów o dobrych odpornych wlasci¬ wosciach, mozna uczynic praktycznie nie- wrazliwemi na chemiczne dzialanie, jezeli powierzchnie ich beda oszlifowane i polero¬ wane. Takie powierzchnie pozostaly jasne i polerowane po wielu tygodniach biegu próbnego silnika.Wolfram, nikiel, kobalt i ich proste sto¬ py zelazne podlegaja nagryzaniu przez sro¬ dek napedny o temperaturze czerwonego zaru. Wolfram jest bardzo mocny, stopy zas, zawierajace duzo zelaza, sa stosunko¬ wo slabe przy czerwonym zarze. Niektó¬ re z metali rzadkich ziem, jak cyrkon, tak¬ ze stanowia cenny dodatek do skladu sto¬ pów. Ustalono, ze niektóre z wspomnia-, nych wyzej stopów przy malej procento¬ wej zawartosci boru, krzemu albo cyrkonu, przy pierwszym dzialaniu goracego srodka napednego powlekaja sie cienka blonka, przeszkadzajaca dalszemu dzialaniu na warstwy, znajdujace sie pod powierzchnia stopu.Rysunki przedstawiaja kilka przykla¬ dów wykonania niniejszego wynalazku.Fig. 1 daje schematycznie przyklad w postaci turbiny, pracujacej przy czerwo¬ nym zarze, z wielostopniowa powietrzna sprezarka A z miedzystopniowem chlodze¬ niem woda oslony, z para nawrotnych re¬ generatorów, wielostopniowa sprezarka F dla gazowego paliwa i urzadzeniem do wtryskiwania paliwa w kilku stopniach rozprezenia turbiny.Fig. 2 przedstawia schematycznie dru¬ gi przyklad w postaci pracujacego przy czerwonym zarze tlokowego silnika z trze¬ ma wlaczonemi w szereg cylindrami z trój¬ stopniowa tlokowa powietrzna sprezarka A z miedzystopniowem chlodzeniem woda o- slony, para oddzielnych nawrotnych rege¬ neratorów R, trójstopniowa sprezarka F dla gazowego paliwa i z wtryskiwaniem paliwa do kazdego cylindra.Fig. 3 przedstawia z wieksza iloscia szczególów jednocylindrowy silnik tlokowy, pracujacy przy czerwonym zarze z regene¬ ratorem R, umieszczona u wierzcholka cy¬ lindra, sprzezona powietrzna sprezarka z miedzystopniowem chlodzeniem plaszcza woda, dwustopniowa sprezarka dla gazo¬ wego paliwa i urzadzeniem do wtryskiwa¬ nia paliwa do cylindra.Fig. 4 przedstawia przekrój cylindra fig. 3, przeprowadzony tuz pod regenera¬ torem.Fig. 5 przedstawia schematycznie ksztalt cylindra i tloka, nieco odmiennego od pokazanego na fig. 3.Fig. 6 do 8 odnosza sie do gazowej spre¬ zarki, przedstawionej na fig. 3, przyczem fig- 6 jest podluznym jej przekrojem, fig. 7 — widokiem zboku z przekrojem komory korbowej i fig. 8 jest rzutem poziomym przy usu¬ nietej górnej pokrywie.Fig. 9 jest bardziej szczególowym wi¬ dokiem regeneratora u wierzcholka cylin¬ dra, wskazanego na fig. 3.Fig. 10 jest rzutem poziomym tegoz i fig. 11 przedstawia jeden ze szczegó¬ lów.Fig. 12 pokazuje odmienny sposób wy¬ konania cylindrycznego regeneratora.Fig. 13—15 odnosza sie do przeciwpra- dowego regeneratora.Fig. 13 jest podluznym przekrojem, fig- 14—poprzecznym przekrojem, fig. 15— widokiem z konca wewnetrznych elemen¬ tów regeneratora i fig. 16 odnosi sie do jednego z jego szczególów.Jednakowe czesci sa oznaczone na wszystkich rysunkach temi samemi litera¬ mi lub cyframi.Na fig. 1 C przedstawia oslone osiowej turbiny z wiencami nieruchomych lopatek 2, D jest wirnik z wiencami lopatek 3. Go- — 7 —race sprezone powietrze zostaje wpuszcza¬ ne przy 4, a gazy wydmuchowe uchodza z turbiny przy 5 do rurowego przewodu 14.Paliwo zostaje wtryskiwane do turbiny przez poszczególne otwory 6 i spala sie, mieszajac sie z ogrzanem powietrzem.Wspomniane czesci pracuja przy czerwo¬ nym zarze i sa zrobione z jednego z ognio¬ trwalych stopów, opisanych wyzej. F przed¬ stawia wielostopniowa sprezarke dla gazo¬ wego paliwa, przyczem szkic ten pokazuje , szesc cylindrów i szesc rur, doprowadza jacych do turbiny paliwo /\/2,/3,/4, f5,/6; f1 doprowadza gaz przy najwyzszem ci¬ snieniu, f6 — przy najnizszem. A jest po¬ wietrzna sprezarka; szkic pokazuje szescio¬ stopniowa wirowa sprezarke powietrzna z obchlodkiem i piecioma miedzystopnio- wemi chlodnicami A1. Powietrze o atmo- sferycznem cisnieniu i temperaturze zosta¬ je wsysane przy 8, a sprezone powietrze przetlaczane przy g do przewodu 10, pro¬ wadzacego do regeneratorów. Na szkicu sa wskazane dwa cylindry regeneratora, za¬ opatrzone w zawory, w ten sposób sterowa¬ ne, ze podczas gdy sprezone powietrze przeplywa przez jeden z regeneratorów i otrzymuje cieplo od niego, goracy wydmuch z turbiny przeplywa przez drugi regenera¬ tor i oddaje temu swoje cieplo. Urzadze¬ nie zaworów regeneratora i sterujacego mechanizmu jest schematycznie pokazane na fig. 2. Gorace sprezone powietrze prze¬ plywa z regeneratorów do turbiny przez przewód 12 (fig- 8). Goracy wydmuch tur¬ biny jest doprowadzany do regeneratorów przez przewód 14, a ochlodzony wydmuch uchodzi z regeneratora przez rure 15. Tur¬ bina i wirowa sprezarka powietrzna sa po¬ kazane jako wspólosiowe i bezposrednio sprzegniete. Sprezarka F dla gazowego paliwa moze byc uruchamiana od walu tur¬ binowego za posrednictwem przekladni.Jako przyklad tylko, a nie jako ograni¬ czenie mozna przyjac, ze powietrze moze byc sprezone (izotermicznie albo blisko te¬ go, jak tylko praktycznie jest to mozliwe) do cisnienia np. 7 kg na cm2, a tempe¬ ratura sprezonego powietrza przy przej¬ sciu przez regenerator moze byc podniesio¬ na np. do 650° C. Przy spalaniu pierw¬ szej porcji paliwa u wlotowego konca 4 turbiny temperatura gazowej mieszaniny moze byc podniesiona np. do 700° C.Mieszanina przy rozszerzaniu sie ochladza sie, np., do 650° C, a spalanie nowej porcji paliwa znowu podnosi jej temperatu¬ re np. do 700° C i t. d.; temperatura gazowej mieszaniny podczas przeplywu przez turbine zostaje wiec utrzymana we wspomnianych granicach. Przez takie wtry¬ skiwanie paliwa i ustosunkowanie jego ilo¬ sci w zaleznosci od objetosci powietrza, najwyzsza temperatura moze byc ustalona na jej najwyzszej wartosci, zgodnie z trwa¬ loscia i odpornemi wlasciwosciami metalicz¬ nego stopu, z którego sa zrobione czesci, stykajace sie z palaca sie mieszanina ga¬ zowa. Zapalanie paliwa w turbinie odbywa sie po puszczeniu jej w ruch, zapomoca ciepla powietrza, do którego ono zostaje wtrysniete. Dodatnia praca zostaje calko¬ wicie wykonana przy maksymalnej tempe¬ raturze albo blisko niej, która jest wyzsza, niz to bylo dotychczas mozliwe. Odpro¬ wadzanie ciepla odbywa sie przy najniz¬ szej temperaturze przebiegu. Regenerator zabiera cieplo wydmuchowi, gdy juz cala praktycznie osiagalna energja cisnienia srodka napednego zostala zamieniona na mechaniczna prace napedzania wirnika, zmniejszajac w ten sposób do bardzo ni¬ klych rozmiarów ilosc ciepla, straconego w wydmuchu.Plynne paliwo moze byc uzyte w silni¬ kach lub turbinach, opisanych tutaj, przy¬ czem urzadzenia do doprowadzania paliwa do poszczególnych cylindrów lub stalek jest dostosowane do wlasciwosci paliwa.System regeneratorów, uzywanych w polaczeniu z turbina (gdzie okres nawra¬ cania moze trwac okolo 10 sekund), sklada — 8 —sie przewaznie z pary cylindrów. Cylin¬ dry, zawierajace regeneratywny materjal, sa skonstruowane tak, aby wytrzymaly calkowite cisnienie srodka napednego. Cy¬ lindry te sa zaopatrzone na kazdym koncu w zawory 18 i 19, które sa uruchomiane pa¬ rami tak, ze gazy wydmuchowe przechodza przez jeden cylinder, podczas gdy przez drugi cylinder przechodzi sprezone powie¬ trze w przeciwnym kierunku. Gdy sa uzy¬ te dwie pary cylindrów, moga one byc przelaczane kazdorazowo jedna para przez pól okresu tak, aby warunki pracy turbiny byly mozliwie stale. Jasnem jest, ze trzy albo cztery pary cylindrów moga byc uzy¬ te i kolejno przelaczane, wskutek czego zo¬ staje osiagnieta praktycznie równa tempe¬ ratura i cisnienie. Chlodne konce cylin¬ drów regeneratora sa zaopatrzone w zwy¬ kle zawory 18, sterowane odpowiednim mechanizmem, Gorace konce regeneratora sa zrobione z ogniotrwalego stopu, opisa¬ nego wyzej, jak równiez i zawory 19; za¬ wory te moga byc samoczynne, to znaczy uruchamiane pradem, regulowanym mecha¬ nicznie uruchamianemi zaworami na chlod¬ nym koncu. Cylindry regeneratorów sa o- sloniete celem zatrzymania ciepla, a tylko pokrywy, lozyska i podpory sa ochladzane.Przy zastosowaniu niniejszego wynalaz¬ ku do silników tlokowych spreza sie chlod¬ ne powietrze przewaznie w wielostopnio¬ wej sprezarce tlokowej z mozliwie dosko¬ nalym ochladzaniem. Przewaznie zastoso- wywane sa cisnienia od 7 do 14 kg na cm2.W jednocylindrowym silniku, przedsta¬ wionym na fig. 3, chlodne sprezone powie¬ trze zostaje przepuszczane do roboczego cylindra C silnika przez regenerator R, u- mieszczony w koncu cylindra, gdzie ono zostaje ogrzane np. do 700° C. Paliwo w postaci strumienia rozpylonego oleju al¬ bo sprezonego gazu zostaje nagle wtrysnie¬ te przez rure f1 i spala sie w goracem po¬ wietrzu miedzy regeneratorem i tlokiem, podnoszac temperature do 1200° C — 1500° C. Cisnienie przez to wzrasta do maximum. Spaliny rozszerzaja sie, wyko¬ nywuj ac prace; cisnienie ich spada do od¬ powiedniego cisnienia ponadatmosferyczne- go, a temperatura ich do 800° C mniej wie¬ cej- Nastepnie spaliny zostaja przetloczo- ne przez regenerator, któremu oddaja cale uzyskane cieplo i uchodza prawie chlodne przy temperaturze okolo 150° C przez za¬ wór wydmuchowy. Nalezy zauwazyc, ze obydwa zawory w sciankach cylindra sty¬ kaja sie z chlodnym gazem roboczym.W odmiennem wykonaniu regenerator jest oddzielony od cylindrów i sa przewi¬ dziane oddzielne zawory i mechanizmy za¬ worowe do regulowania przeplywu srodka pednego do regeneratora i z regeneratora, jak pokazane na fig. 2. W tym wypadku polowa zaworów regeneratora i zawory sil¬ nika sa urzadzone, jako gorace zawory.Przedstawione na fig. 2 urzadzenie przy trójcylindrowym silniku tlokowym jest po¬ dobne do pokazanego na fig. 1. Miedzy cylindrami sa umieszczone przelotnie V, jak zwykle przy 4ego rodzaju silnikach.Dwie tarcze ksiukowe 21, sterujace zawo¬ ry chlodniejszego konca regeneratora, mo¬ ga byc zmontowane na wale, który zostaje poruszany z przerywaniem przez wal silni¬ ka w ten sposób, aby nawracac zawory 18 albo jednoczesnie albo kolejno, zaleznie od potrzeby i odpowiednio do tego, czy rege¬ nerator sklada sie z jednej, czy kilku par cylindrów.Na fig. 3 cylinder sklada sie z dwóch czesci, z których jedna C wskutek wysta¬ wienia jej na dzialanie goracego srodka napednego jest zrobiona z odpornego sto¬ pu, powyzej opisanego, druga zas czesc C\ która nie znajduje sie pod bezposre- dniem dzialaniem goracego srodka naped¬ nego, jest zrobiona ze zwyklego materjalu i stanowi jedna calosc z oslona C2. Odlana oslona C2 otacza rozzarzona do czerwono¬ sci czesc C, tworzac powietrzny plaszcz 23 9 —i zawiera wodny chlodzacy plaszcz 24, za- pomoca którego powierzchnia cylindra, któ¬ ra przebiega czesc D1 tloka, i pierscienie uszczelniajace 25 sa chlodzone i moga byc skutecznie smarowane. Tlok sklada sie takze z dwóch czesci. Czesc czerwono-za- rowa D jest zrobiona z odpornego stopu, chlodniejsza zas czesc D1 ze zwyklego me¬ talu- Obydwie czesci sa trwale zlaczone zapomoca odpowiednich srodków, Czerwo- no-zarowa czesc D ma lekki luz w kierunku srednicy tak, ze nie dotyka ona scianek go¬ racego cylindra C.Nalezy tutaj zauwazyc, ze, podczas gdy w malych silnikach i turbinach cylindry i stalki moga byc osloniete dla zabezpiecze¬ nia straty ciepla przez promieniowanie, wieksze silniki i turbiny moga pozostac nie oslonietemi, a w jeszcze wiekszych silni¬ kach i turbinach zewnetrzne powierzchnie czesci, stykajace sie z goracym srodkiem napednym moga byc z korzyscia ochladza¬ ne, np. pradem powietrza. Tego rodza¬ ju ochladzanie umozliwia zastosowanie je¬ szcze wyzszych temperatur dla goracego srodka napednego, dajacajednoczesnie pew¬ nosc, ze najwyzsze temperatury wspom¬ nianych czesci znajduja sie w granicach wytrzymalosci ogniotrwalego stopu.Fig. 5 podaje szkic odmiennego wyko¬ nania cylindra i tloka, przyczem kazde z nich stanowi jeden odlew z ogniotrwalego stopu. Wskutek wielkiego oporu, jaki sta¬ wia przewodnictwu ciepla ogniotrwaly stop, górne czesci, stykajace sie ze srodkiem napednym, moga byc rozzarzone do czer¬ wonosci, podczas gdy dolne czesci sa wzglednie chlodne i moga byc skutecznie smarowane.Pokrywa 27 cylindra (fig. 3) zawiera siodlo dla wydrazonego cylindrycznego wlotowego zaworu 28, z rurkowatym trzo¬ nem 29. Zawór wydmuchowy 32 jest osa¬ dzony na tym zaworze wlotowym. Zawory te sa uruchomiane tarczami ksiukowemi 33 i 34, poruszanemi przez wal 36, przyczem dwie tarcze 33 sluza dla wlotu. Sprezyny 37 i 38 zamykaja wlotowe, wzglednie wy¬ dmuchowe zawory. Wal 36 jest poruszany przez glówny wal korbowy 40 silnika za¬ pomoca bocznego pionowego walu 41 i dwóch par kól srubowych 42 i 43. Iglico¬ wy zawór 45 do wtryskiwania paliwa jest uruchomiany przez boczny wal 41 w spo¬ sób pokazany na fig. 4, zapomoca tarczy ksiukowej 48 jezyczka 49 i zespolu dzwi¬ gni (fig. 4). Zamkniecie zaworu uskutecz¬ nia sprezyna 50. Do zapalania mieszaniny przy puszczaniu w ruch sluzy swieca zapal¬ na 51. Przy 52 jest urzadzony otwór dla umieszczenia indykatora.Dwustopniowa powietrzna sprezarka A jest napedzana bezposrednio glównym wa¬ lem korbowym 40. Miedzystopniowa chlod¬ nica A1, obchlodki A2 i inne czesci sa po¬ kazane na fig. 3 dosyc szczególowo i nie wymagaja specjalnego opisu. Podobniez gazowa sprezarka (fig. 6—8) nie wymaga specjalnego opisu.Regeneratory, uzywane przy powyzsze¬ go rodzaju silnikach, czy to u wierzcholka cylindra, jak przy silnikach tlokowychf czy przy turbinach, maja te wlasciwosc, ze pra¬ cuja z jednego konca przy wysokiej tempe¬ raturze czerwonego zaru, podczas gdy dru¬ gi ich koniec znajduje sie we wzglednie niskiej temperaturze. Regeneratory, umie¬ szczane u wierzcholka cylindra, sa wyko¬ nane calkowicie z opisanego powyzej wy¬ branego metalu lub stopu. Regeneratory, zastosowane do tlokowego silnika, posiada¬ ja mala wewnetrzna pojemnosc tak, ze cal¬ kowita objetosc szkodliwej przestrzeni cy¬ lindra stanowi mniej, niz 10% objetosci su¬ wu tloka. Czeste przelaczanie regenerato¬ rów zapewnia to, ze mozna otrzymac ma¬ ksymalna wymiane ciepla z danej wagi cienkiego, ogniotrwalego materjalu.Regeneratory, uzywane przy niniejszym wynalazku, sa bardzo czesto przelaczane w porównaniu ze znanemi w praktyce i pod tym wzgledem sa zupelnie nowemi urza- — 10 -dzeniami. Najszybszy przelaczny regene¬ rator jest potrzebny w wierzcholku cylin¬ dra malego tlokowego silnika, podlug fig. 3, w którym ilosc przelaczen dochodzi do 3000 na minute. Najlepiej zrobic go z pasma albo drutu z ogniotrwalego stopu z malemi przejsciami miedzy nimi dla srod¬ ka napednego. Najrzadziej przelaczanym regeneratorem jest turbinowy regenerator, albo oddzielny regenerator dla tlokowego silnika (fig. 2). Te dwa regeneratory sa zupelnie do siebie podobne i moga byc przelaczane trzy razy na minute. Materjal pracujacy tych regeneratorów moze byc zrobiony z grubszych metalowych plyt albo z ogniotrwalego niemetalicznego materjalu, odlanego w plyty i nawet z lomu ogniotrwa¬ lego materjalu. W wypadkach najczest¬ szego przelaczania regeneratywny materjal nie moze byc porowatym, przy mniej cze¬ stych przelaczeniach pewien maly stopien porowatosci jest dopuszczalny i nie wywo¬ luje niepotrzebnych strat. We wszystkich wypadkach przestrzen, przeznaczona do przejscia materji przez regeneratory, nale¬ zy zredukowac do minimum w stosunku do odslonietej powierzchni. Powierzchnie i czestokroc przelaczania musza byc we wszystkich wypadkach dostatecznie duze, azeby obnizyc temperature wydmuchowych gazów do temperatury, rózniacej sie o kil¬ ka stopni od temperatury wchodzacych ga¬ zów i dobrze w ten sposób wyzyskac rege¬ nerator, co waznem jest dla otrzymania wysokiej sprawnosci silnika, poniewaz du¬ zy procent calkowitego ciepla zostaje od¬ zyskany zapomoca regeneratora.Chociaz oslona regeneratora jest skon¬ struowana z mocnego, ogniotrwalego mate¬ rjalu, powyzej wskazanego, jednak czyn¬ ne, gromadzace cieplo czesci regeneratora wewnatrz oslony nie potrzebuja byc bar¬ dzo mocnemi, chociaz sa one odporne na nagryzania i musza takze posiadac duza pojemnosc cieplna. Czesc regeneratora, gromadzaca cieplo, moze byc zrobiona z cienkich pasm ogniotrwalego metalu. Pa¬ sma te powinny byc tak rozmieszczone, aby zabezpieczyc w regeneratorze mozliwie najmniejsza pojemnosc dla materji.Regenerator, umieszczany wewnatrz czerwono-zarowego cylindra silnika, w jed¬ nym sposobie wykonania posiada pewna liczbe prostych pasm 61, dwie boczne plyt¬ ki 62 i obrecz 63, spojona z bocznemi plyt¬ kami tak, ze czesci 62 i 63 trzymaja sie ra¬ zem i tworza tarcze (fig. 10). Zamiast za¬ pomoca obreczy i spawania, czesci te moz¬ na zlaczyc zapomoca nitów, przechodza¬ cych przez obie boczne plytki 62 i przez wszystkie pasma 61. Wszystkie te czesci wyrabia sie z jednego z wybranych ognio¬ trwalych stopów. Odstepy miedzy pasma¬ mi 61 otrzymuje sie zapomoca wytloczenia w pasmach pewnej liczby odpowiednio rozmieszczonych wypuklen j ednakowego ksztaltu i nastepnie zebrania wszystkich pasm razem tak, ze wypuklenia jednego pasma wchodza we wklesniecia, powstale od wypuklen w przyleglem pasmie. Krzy¬ wizna tych wypuklen jest taka, aby otrzy¬ mac pozadany odstep, jak pokazano w znacznie powiekszonej skali na fig. 11, gdzie przedstawiono trzy równolegle pasma.W jednym z wykonanych regeneratorów, tworzacym tarcze o srednicy okolo 90 mm, grubosc pasm byla 0,125 mm, a szerokosc przestrzeni miedzy dwoma przyleglemi pa¬ smami byla 0,075 mm. Przy szerokosci pa¬ sma, to znaczy grubosci tarczy 16,5 mm, powierzchnia regeneratora wynosi w przy¬ blizeniu 9375 cm2.Na fig. 12 regenerator sklada sie z trzech takich tarcz, z których kazda jest wykona¬ na z pasma wyzszego, niz pasmo, uzyte w regeneratorze, pokazanym na fig. 9.W wypadku uzycia oddzielnego regene¬ ratora, moze on byc uksztaltowany, jako przeciwpradowy regenerator i zrobiony z bardzo cienkich plytek ogniotrwalego ma¬ terjalu, podtrzymywanych w bardzo bli-skich od siebie odstepach, aby plytki te mo¬ gly wytrzymac robocze cisnienia, przy ich minimalnej grubosci i zuzyciu na nie naj¬ mniejszej ilosci materjalu. W przeciwpra- dowym regeneratorze osrodek oddajacy cieplo i osrodek przyjmujacy cieplo plyna w przeciwnych kierunkach przez przenosza¬ ce cieplo elementy, których scianki oddzie¬ laja te dwa osrodki. Przenoszenie ciepla odbywa sie przez przewodnictwo z jednej powierzchni elementów, przenoszacych cie¬ plo, do drugiej. Bieg tych dwóch pradów moze sie odbywac stale bez przerw i bez przelaczania.W jednym sposobie wykonania przeciw- pradowego regeneratora, pokazanym na fig. 13—16, zostala zastosowana komórko¬ wa konstrukcja dla wymieniajacych cieplo elementów. Cienki arkusz odpowiedniej dlugosci i szerokosci zostaje tak zgiety, ze tworzy pewna liczbe równoleglych fald, które moga byc zamkniete w oslonie o ksztalcie w przyblizeniu równolegloscianu.Faldy zgietej plyty sa sciete tak, ze sciete konce leza w czterech skosnych powierzch¬ niach 66. Krawedzie plyty w tych miej¬ scach sa w ten sposób uksztaltowane w sze¬ reg dlugich, waskich U. Krawedzie kazde¬ go U sa spawane albo jakos inaczej zlaczo¬ ne razem. Plyta 67, zaopatrzona w kol¬ nierz, jest spojona z komórkowym zespo¬ lem, utworzonym przez zgieta plyte 65 wzdluz jego obwodu. Kolnierz 67 jest za¬ cisniety miedzy kolnierzami zewnetrznego pokrowca, który sie sklada z dwóch czesci 68 i 69, tworzacych zewnetrzna oslone.Dla kazdej czesci 68 i 69 moze byc prze¬ widziana odejmowalna pokrywa 70. Wlot goracego wydmuchu znajduje sie przy 71, a wylot chlodnego wydmuchu — przy 72 w czesci 68 oslony, podczas gdy wlot chlod¬ nego sprezonego powietrza jest przy 73, a wylot goracego sprezonego powietrza przy 74 w czesci 69 oslony. Przestrzen we¬ wnetrzna oslony 68, 69, 70 jest podzielona komórkowym zespolem 65, 67 na dwie cze¬ sci, przez które dwa prady moga plynac w przeciwnych kierunkach. Wszystkie te czesci sa zrobione z wybranego ogniotrwa¬ lego i odpornego stopu.Dla arkusza 65 odpowiednia gruboscia bedzie 0,125 do 0,25 mm, a odpowiednim odstepem miedzy sciankami kazde] komór¬ ki bedzie 0,75 do 1,25 mm. Biorac mniej¬ sze z podanych wartosci, przeciwpradowy regenerator o wewnetrznych rozmiarach 200 X 75 X 38 mm posiada powierzchnie o w przyblizeniu 9375 cm2 dla przewodnic¬ twa ciepla przez scianki komórek od jed¬ nego osrodka do drugiego.Róznica cisnien obu tych osrodków mo¬ ze byc wielka i pozostaje tylko opisac, w iaki sposób jest zrobiona taka cienka i pla¬ ska plytka, aby mogla przeciwdzialac tak wielkim cisnieniom osrodka. Moze to byc uskutecznione w najrozmaitszy sposób.Miedzy kazda para fald plyty 65, które pod cisnieniem osrodka'staraja sie zblizyc ku sobie, mozna umiescic prety rozporowe, utrzymywane w odpowiednich odleglosciach zapomoca cienkich precików lub drutów, lub wytlacza sie w pasmie 65 przed zgie¬ ciem go pewna ilosc okraglych wypuklen.Mozna tez wytloczyc w plycie 65 dwa rze¬ dy równoleglych zeber w takim kierunku, ze, gdy plyta jest zgieta, zebra jednego rze¬ du krzyzuja sie z zebrami drugiego rzedu, przez co powstaja punkty styku w odpo¬ wiednich odstepach. Wreszcie zamiast te¬ go mozna przypoic pewna liczbe drutów, odpowiedniego przekroju do plyty, co daje takie same rezultaty. Punkty styku sa wskazane na fig. 16.Odporne stopy, z których sa zrobione pracujace w stanie czerwonego zaru czesci, sa o wiele wiecej odporne na przewodzenie ciepla, niz zwykle materjaly, uzywane dla cylindrów, tloków, turbinowych oslon, wir¬ ników i lopatek. Pod wzgledem oporu na przewodzeniu ciepla odporne metale lub —- 12 —stopy mozna predzej porównac z ognio¬ trwala cegla lub tej podobnym materja¬ lem, niz ze zwyklenji metalami i stopami.Gdy jako srodek napedny zostaje uzyta para, straty ciepla w termodynamicznym przebiegu, powstajace wskutek przewod¬ nictwa cieplnego materjalu, zmniejszaja sie do bardzo malych rozmiarów. Zasto¬ sowanie skraplacza poleca sie w wypad¬ kach, gdy mozna rozporzadzac chlodzaca woda, a to w tym celu, aby minimalna tem¬ peratura przebiegu byla mozliwie niska.Para odlotowa niskiego cisnienia, majaca wciaz temperature blisko czerwonego zaru, zostaje przepuszczana z silnika lub tur¬ biny przez przeciwpradowy regenerator, gdzie ona oddaje wieksza czesc swego jaw¬ nego ciepla i nastepnie plynie do skrapla¬ cza, gdzie zostaje zabrane jej ukryte cieplo.Skropline przetlacza sie-zapomoca zasila¬ jacej pompy przez przeciwpradowy rege¬ nerator, gdzie temperatura jej zostaje pod¬ niesiona i gdzie ona moze byc zamieniona na pare nasycona, a nawet lekko prze¬ grzana przy okreslonym cisnieniu. Nastep¬ nie para ta przeplywa przez ogrzewany pa¬ liwem przeciwpradowy regenerator, przez który w przeciwnym kierunku przeplywaja gorace gazy, powstale przy spalaniu pali¬ wa. Mozna zastosowac kilka ogrzewanych paliwem przeciwpradowych regeneratorów w róznych stopniach rozszerzania sie pary, np. przy przelotniach V kilkocylindro- wego silnika tlokowego (fig. 2) albo przy /2, /3, /4, /5, /6 w turbinie (fig. 3). W ten sposób przeciwpradowy regenerator, przez który przeplywa para odlotowa niskiego cisnienia, dziala jako kociol parowy, a o- grzewane paliwem przeciwpradowe rege¬ neratory, jako przegrzewacze.Wysokie stopnie cisnienia rozprezenia pary przy temperaturze czerwonego zaru moga byc uskuteczniane w tlokowym silni¬ ku o jednym albo kilku szeregowo wlaczo¬ nych cylindrach, a niskie stopnie cisnienia rozprezenia — w turbinie.We wszystkich wypadkach regenera¬ tory, turbinowe oslony, lopatki i wirniki, albo cylindry i tloki sa wyrobione z metalu lub stopu, zdolnego do przeciwdzialania na¬ prezeniom, powstajacym przy wysokich temperaturach, przy których one musza pracowac. Czesci te musza takze byc od¬ porne na chemiczne dzialanie goracego srodka napednego, t. j. gazów spalinowych przy tych temperaturach albo dzieki wla¬ snym wlasciwosciom albo dzieki powlokom, które sa niewrazliwe na takie dzialania.Nalezy zauwazyc, ze gdy paliwo lub cieplo paliwa jest doprowadzone srodkowi napednemu w kilku stopniach jego rozpre¬ zenia, to takie rozprezenie moze byc w przyblizeniu izotermiczne. W turbinach spalinowych to zblizenie do izotermicznego rozprezenia moze byc bardzo duzem. Ostat¬ ni stopien rozprezenia, az do cisnienia wydmuchu, moze sie odbywac bez dalszego dostarczania paliwa lub ciepla paliwa.Dzieki wysokiemu oporowi przewodzeniu ciepla ze strony roboczych czesci, takie rozprezenie bedzie bardziej zblizonem do adjabatycznego rozprezenia, niz to bylo o- siagniete dotychczas. Sprezanie srodka na¬ pednego przy niskiej temperaturze (spre¬ zenie powietrza w wielostopniowej sprezar¬ ce z obchlodkiem i miedzystopniowemi chlodnicami albo doprowadzanie zapomoca pompy wody do zespolu kotlów i rur wyso¬ kiego cisnienia) jest bardzo zblizonem do sprezenia izotermicznego. PL