Przy szeregowem laczeniu zarówek u- zywa sie czesto zastepczych oporników bocznikowych, których opornosc w czasie swiecenia zarówek jest tak wielka, ze po¬ bieraja bardzo niewiele pradu, lecz przy przepaleniu sie zarówki opornosc ta male¬ je i opornik zastepczy przepuszcza prad* Do wyrobu tych oporników uzywa sie róz¬ nych malerjalów, np. karborundu lub proszku glinu, lecz oporniki takie nie sa dostatecznie pewne w uzyciu. Niedawno stwierdzono w przemysle elektrotechnicz¬ nym, ze mozna wyrabiac suche prostowniki stykowe, oparte na dzialaniu niezmiernie cienkiej warstwy materjalu nieprzewodza- cego, znajdujacego sie pomiedzy materja- lami przewodzacemi.Stwierdzono, i to jest wlasnie przed¬ miotem wynalazku, ze znajdujace sie w su¬ chych prostownikach niezmiernie równe i cienkie warstwy, okladajace sie z materja¬ lów nieprzewodzajcych, nadaja sie równiez jako oporniki bocznikowe do laczonych szeregowo zarówek elektrycznych lub przy¬ rzadów podobnych, gdyz wyrób ich jest bardzo prosty i tani. Poniewaz warstwy nieprzewodzace sa równomierne i niezmier¬ nie malej grubosci oraz przylegaja zupel¬ nie iszczelnie do warstw przewodzacych, istnieje wiec wieksza pewnosc, ze (te war-stwy nieprzewodzace zostana przebite, gdy przy przepaleniu sie zarówki lub drutu graejijg^na. zacisk^jcB zarówki wystapi pelne n&piecie sieci, gdyz wszystkie znane suche prostowniki stykowe zostaja, jak wiadomo, przebijane przy napieciach znacznie nizszych od zwyklych napiec sie¬ ci. Poniewaz suche prostowniki stykowe, u- !zyte jako bocznikowe oporniki zastepcze, nie przedstawiaja juz zadnego oporu po prze¬ biciu, mozna z ich pomoca urzadzac np. in¬ stalacje swietlne, w których kazda przepa¬ lona zarówka zostaje natychmiast samo¬ czynnie zastapiona opornikiem zastepczym.Tacecha ma szczególne znaczenie w takich urzadzeniach, w których chodzi o zacho¬ wanie dzialania wszystkich lamp, np. przy oswietleniu ulic, gdy lampy znajduja sie w wiekszych odstepach jedna od drugiej. Ro¬ bocza czesc takiego przyrzadu sklada sie zwykle z jednego albo z dwóch materjalów, niemetalicznych i zle przewodzacych prad, umieszczonych pomiedzy plytami metalo¬ wemu; dotad uzywano ido tego cdlu z do¬ brym skutkiem tlenku miedzi, selenu, tellu¬ ru i jodku miedzi Przyrzady takie do pew¬ nego napiecia, zaleznego od uzytego mate- rjalu, przepuszczaja prad tylko w jednym kierunku, natomiast w przeciwnym kie¬ runku nie przepuszczaja pradu prawie wca¬ le. Napiecie to wynosi zwykle 20 do 30 wol¬ tów. Granice te % okreslaja zarazem mozli¬ wosci zastosowania suchych prostowników stykowych jako bocznikowych oporników zastepczych.Przy pradzie stalym wystarczy jeden prostownik stykowy odpowiednio wlaczo¬ ny, przy pradzie zmiennym zas trzeba wla¬ czac szeregowo dwa prostowniki stykowe, polaczone przeciw sobie; przy pradzie sta^ lym równiez lepiej jest wlaczyc szeregowo dwa prostowniki, gdyz wtedy biegunowosc zacisków sieci jest obojetna. Prostowniki stykowe, uzywane jako bocznikowe oporni¬ ki zastepcze, moga byc prostsze od zespo¬ lu zwyklych prostowników, mianowicie mo¬ ga skladac sie tylko z jednej plytki odpo¬ wiedniego materjalu, powleczonego z obu stron odpowiednim metalem, np. plytki z jodku miedzi CuJ, na która jest natryska¬ na lub natloczona warstwa olowiu. Taki ze¬ spól uniemozliwia przejscie pradu w obu kierunkach, nie przewodzi wiec ani pradu stalego, ani zmiennego. Przy wiekszych na¬ pieciach mozna wlaczyc szeregowo wieksza liczbe par prostowników, wlaczonych prze¬ ciw sobie, a przy wiekszem natezeniu pra¬ du mozna, oczywiscie, wlaczac równolegle pary prostowników, polaczone ze soba sze¬ regowo.Jako przyklad wykonania mozna wy¬ mienic prostownik stykowy, skladajacy sie z plyty olowianej, plyty z jodku miedzi i plyty miedzianej.Bocznikowe oporniki zastepcze wedlug wynalazku nie zuzywaja pradu i sa nieza¬ wodne w dzialaniu przy zasilaniu zwyklem napieciem, np. 110 lub 220 woltów, calego zespolu polaczonych szeregowo zarówek, z których kazda zarzy sie pod napieciem o- kolo 30 woltów przy uzyciu jeidnego bocz¬ nikowego opornika zastepczego do kazdej zarówki. Zastosowanie bocznikowych opor¬ ników zastepczych wedlug wynalazku usu¬ wa wszelkie trudnosci szeregowego lacze¬ nia zarówek. Tani, gdzie %uzywanp dotad wiekszej liczby zarówek na wyzsze napie¬ cie, mozna uzyc zarówek na nizsze napie¬ cie o takim samym strumieniu swietlnym, wykonanych jako zarówki, napelnione ga¬ zem, o krótkiem i grabem wlóknie zarowem i zuzywajacych dwa razy mniejsza moc.Umozliwia to obnizenie kosztów oswietle¬ nia prawie o polowe. Nalezy jednak nad¬ mienic, ze jezeli jedna z zarówek przepali sie i opornik zastepczy zacznie dzialac, to napiecie na pozostalych zarówkach tego szeregu nieco wzrosnie. Wzrost napiecia jest tern mniejszy, im wiecej jest zarówek, polaczonych szeregowo, a wogóle niema wiekszego znaczenia, jezeli przepalona za¬ rówke zaraz sie wymieni. Mozna jednak — 2 —wlaczyc w szereg z opornikiem zastepczym opornik, którego opornosc równa sie w przyblizeniu opornosci zarówki. Zamiast opornika dodatkowego mozna wlaczyc w szereg z opornikiem zastepczym diruga za¬ rówke albo dodatkowe wlókno zarowe w tej samej zarówce. Bocznikowy opornik za¬ stepczy mozna umiescic w szyjce alibo w trzonku zarówki.Bocznikowy opornik zastepczy daje sie bardzo latwo i wygodnie umiescic w trzon¬ ku gotowej zarówki, jezeli jest wykonany w ten sposób, ze mozna go umiescic pomie¬ dzy metalowemi kontaktami trzonka, slu- zacemi do doprowadzania pradu, przyczem kontakty te wyzyskuje sie jednoczesnie ja¬ ko zewnetrzne warstwy metalowe wielo¬ warstwowego opornika zastepczego. Moztta np. umiescic warstwe jodku miedzi albo masy zawierajacej jodek miedzi pomiedzy obydwoma kontaktami trzonka, powleczo- nemi olowiem lub srebrem. W trzonku edi- sonowskim opornik zastepczy znajduje sie pomiedzy stopa i luska gwintowana. Zespól ten przedstawia dwie warstwy zaporowe, wlaczone przeciw sobie (pierwsza jest po¬ wierzchnia graniczna miedzy stopa trzonka i jodkiem miedzi, a druga — powierzchnia graniczna miedzy jodkiem miedzi i luska gwintowana). Opornik ten nie przewodzi ani pradu stalego, ani zmiennego.Na fig. 1 i 2 przedstawiono przyklad wykonania trzonka zarówki z bocznikowym opornikiem zastepczym w przekroju i w widoku zgóry.Fig. 3 przedstawia w przekroju inne wykonanie trzonka zarówki z bocznikowym opornikiem zastepczym.Trzonek, przedstawiony na fig. 1 i 2, sklada sie, jak zwykle, z 'gwintowanej lu¬ ski a, ze stopy 6 oraz z izolatora c, wyko¬ nanego np. ze szkla lub porcelany. Do obu metalowych kontaktów a i b trzonka sa przymocowane, jak zwykle, doprowadze¬ nia pradu (nieprzedstawione na rysunku).Kontakty metalowe a i b stanowia ze¬ wnetrzne warstwy metaliczne wielowar¬ stwowego bocznikowego opornika zastep¬ czego; w tym celu czesci te sa wykonane z odpowiedniego metalu, np. olowiu lub sre¬ bra, lulb tez sa zaopatrzone w powloki a\ b* z tego metalu. Warstwa niemetaliczna prostownika, wykonana np. z jodku lub tlenku miedzi, jest umieszczona w .postaci pasków e, osadzonych w zlobkach d izola¬ tora c. Najwygodniej jest przyrzadzac jo¬ dek miedzi w postaci pasty przez dodanie odpowiedniego spoiwa (np. roztworu szel- laku) i potem wypelniac ta pasta wymie¬ nione zlobki d, w których po wyschnieciu spoiwa pozostaja paski jodku miedzi. Do pasty z jodku miedzi mozna dodac do¬ mieszke z latwotopliwych metali, np. olo¬ wiu. W chwili przepalenia sie wlókna za¬ rówki napiecie na bocznikowym oporniku zastepczym wzrasta do napiecia sieci, dzie¬ ki czemu opornik zastepczy staje sie prze¬ wodzacym i zwiera zarówke; metal latwo- topliwy, zawarty w paskach e, topi sie przytem i laczy ze soba kontakty trzonka zarówki, zwierajac ostatecznie przepalona zarówke, dzieki czemu pozostale zarówki, polaczone w szereg z zarówka przepalona, beda swiecily nadal.W odmianie wykonania trzonka, przed¬ stawionej na fig. 3, do stopy b trzonka przylutowano kolpak /, zaopatrzony w po¬ wloke /' olowiana lub srebrna, przyozem obrzeze kolpaka znajduje sie w malej od¬ leglosci od obrzeza luski gwintowanej a trzonka, powleczonej równiez warstwa a olowiu lub srdbra.Wolna przestrzen pierscieniowa pomie¬ dzy koljpakiem / i luska (gwintowana a wy¬ pelnia sie pasta z jodku miedzi. Dobrze jest wcisnac pomiedzy luske a i kolpak / pierscien g z latwotopliwego metalu, np. o- lowiu, powleczony pasta z jodku miedzi g\ Przy przebiciu pierscieni g, g' nastepuje jednoczesnie przylutowanie luski a i kol¬ paka / trzonka do pierscienia olowianego.Opisane urzadzenie mozna równiez za- — 3 —stasowac do trzonków bagnetowych (Swan'a). W tym przypadku warstwe nie¬ metaliczna opornika zastepczego umieszcza sie równiez pomiedzy kontaktami trzonka, stanowiacemi zewnetrzne warstwy metalo¬ we bocznikowego opornika zastepczego. PL