/' J0mJaJ432r.O PATCty .™b»/* % p ¦-KA\ ^***nr'i ^iTt^^...,1., RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ OPIS PATENTOWY Nr 15950. KI. 72 d 4.Akciova spolecnost dfive Skodovy zavody (Praga, Czechoslowacja) i Bohdan Pantoflicek (Pikno, Czechoslowacja).Plzni Oefttf 4q pttlikóif artyleryjikish o znacznych szybkosciach poegatkawyeh.Zgloszono 25 kwfetnia 1930 r. tTdasfefono 15 marca 1932 r.Pitr**zeist*o; *$ aaaja 1919 r. (CtetkosldWtCjft).Wynalazek niniejszy dotyczy pocisków artyleryjskimi o duzej szybkosci poczatko¬ wej, w szczególnosci ich detonatorów.Przy wystrzale i przy przenikaniu gra¬ natu w glab pancerza, wobec wielkich po¬ czatkowych szybkosci pocisku i sily prze¬ bijania, pocisk wystawiony jest na tak wiel¬ kie nagle przyspieszenie lub hamowanie, ze natezenia tego nie wytrzymuje detona¬ tor, zwlaszcza splonka pobudzajaca.Jak wiadomo, od granatu przeciwpan¬ cernego wymaga sie, aby wybuch nastepo¬ wal np. dopiero wtedy, gdy granat prze¬ bije pancerz; musi zatem nastapic przy u- derzeaiu o pancerz dzialanie zapalnika i splonki pobudzajacej, poczem dopiero wy¬ buch musi byc przeniesiony z pewnem o- póznieniem na detonator.Oczywiscie, ze zadane dzialanie nie mo¬ ze byc uzyskane, gdy detonator nie wy¬ trzyma zderzenia pocisku z pancerzem i wybuchnie samoczynnie wskutek gwaltow¬ nego zatrzymania.Z doswiadczen wynika, ze samoczynny wybuch detonatora wywolywany jest przez ogrzanie wrazliwego materjalu wybucho¬ wego, który detonator zawiera. Ogrzanie materjalu wybuchowego moze nastapic wskutek naglego odksztalcenia luski deto¬ natora lub wskutek ruchu materjalu wybu- #chowego w lusce lub jego czasteczek we¬ wnatrz # ladunku pod dzialaniem sily bez¬ wladnosci, cania pocisku z lufy dziala lub przy jego zderzeniu z przeszkoda. Jasne, ze z pra¬ wem bezwladnosci nalezy liczyc sie tern wiecej, im wiekszy jest ladunek wybucho¬ wy i im z wieksza szybkoscia pociski maja byc wystrzeliwane.Oczywiscie, nietylko detonatory dla gra¬ natów przeciwpancernych narazone sa na nagle zmiany przyspieszenia, ale równiez i detonatory stosowane do zwyczajnych po¬ cisków kruszacych, które posiadaja duze szybkosci poczatkowe.Wszystkie te niedogodnosci usuwa de¬ tonator w mysl niniejszego wynalazku, zwlaszcza o ile chodzi o wrazliwe czesci detonatora, jak splonki zapalajace i pobu¬ dzajace, ze wzgledu na ich wypelnienie, które sklada sie zawsze z wrazliwych ma- terjalów wybuchowych, jak piorunian rteci, kwasy i inne zwiazki i mieszaniny.W mysl niniejszego wynalazku, detona¬ tor jest tak zbudowany, aby byl wystawio¬ ny mozliwie na najmniejsze natezenie. W tym celu detonator posiada mozliwie naj¬ mniejsze rozmiary. Poniewaz jednak nate¬ zenie nietylko luski detonatora, ale i jej za¬ wartosci zalezy glównie od dlugosci osio¬ wej, rozmiary splonki pobudzajacej sa mozliwie male, a mianowicie dlugosc nie jest wieksza od podwójnej srednicy, a w miare moznosci mniejsza niz srednica, w kazdym zas razie dlugosc wypelnienia ma- terjalem wybuchowym, np. piorunianem rte¬ ci, jest mniejsza, niz pojedyncza srednica splonki pobudzajacej.Dzieki temu oraz dzieki krótkiej splon¬ ce pobudzajacej uzyskuje sie dostateczne dzialanie poczatkowe przez to, ze fale po¬ czatkowa kieruje sie tylko w jednym kie¬ runku, to znaczy osiowo, w kierunku denka splonki pobudzajacej. W tym celu w mysl wynalazku scianki luski 1 splonki pobudza¬ jacej 2 i scianki detonatora 3 sa stosunko¬ wo bardzo mocne. Oprócz tego, umieszcza sie splonke pobudzajaca, jak to przedsta¬ wiono na fig. 1, w pierscieniowem bardzo wytrzymalem i odpornem pomieszczeniu, np. w lusce 4, i zamyka sie szczelnie zapo- moca podkladki 5 i plytki oporowej 6, wsku¬ tek czego odbijajaca sie fala wybuchu tern bardziej dziala w kierunku denka 7 splon¬ ki pobudzajacej, które jest stosunkowo cien¬ kie, a przytem tak wytrzymale, aby ladu¬ nek detonujacy 8 i ladunek zapalajacy 9 nie odksztalcaly denka. Grube scianki luski 1 .sluza do szybkiego odprowadzania ciepla wytworzonego przy deformacji, które to scianki sa wykonane z materjalu o dobrej zdolnosci przewodzenia ciepla. Okolicznosc ta zapobiega samoczynnemu ogrzewaniu sie splonki pobudzajacej dzieki temu, iz jest ze wszystkich stron az do denka otoczona ma- terjalem, który dobrze odprowadza cieplo.Dalsza wazna ceche wynalazku stanowi ulozona na stosunkowo cienkiem denku splonki pobudzajacej warstwa materjalu wybuchowego 8, który jest silnie scisniety tak, iz wytrzymalosc jego jest wieksza niz wynikajace przy wystrzale natezenie, i któ¬ ry wlasciwie usztywnia denko splonki po¬ budzajacej i nadaje mu dostateczna wy¬ trzymalosc, zwiezlosc i odpornosc przeciw odksztalceniu. W ten sposób wedlug niniej¬ szego wynalazku materjal zapalajacy jest zawarty w zupelnie nieelastycznem, prze- wodzacem cieplo pomieszczeniu.W mysl wynalazku, przez podzial ma¬ terjalu wybuchowego lub zapalajacego na kilka warstw 8 i 10, z których dolne sa szczególnie silnie scisniete, mozna warstwom tym nadac taka wytrzymalosc, iz denko staje sie zupelnie zbyteczne, gdyz moze ono byc utworzone z warstwy 10, jak to przed¬ stawiono na fig. 2, wzglednie zastapione przez lekkie, przysrubowane denko 11, jak to przedstawiono na fig. 3, Jeszcze lepiej jest w takim przypadku wykonac zamknie¬ cie 5 z oprawa isplonki pobudzajacej z jed¬ nej czesci, jak to widac na fig. 3 i wcisnac — 2 —W taka luske / najpierw materjal zapalaja¬ cy 9, nastepnie zas warstwy materjalu deto¬ nujacego 8 i 1& i oddzielic je od denka /i zapomoca wkladki f2. Dobrze jest wcisnac materjal zapalajacy 9 wspólnie z materia¬ lem detonujacym 8, poniewaz zyskuje sie przez to mozliwie dobre polaczenie miedzy materjalem zapalajacym i materjalem de¬ tonujacym.Aby ewentualne nagrzanie plaszcza 1 wzglednie luski splonki pobudzajacej nie moglo sie przeniesc na materjal zapalajacy, dobrze jest oddzielic go zapomoca srodka izolujacego zle przewodzacego cieplo, np, sukna, papieru, warstwy laku 12 tub tym po¬ dobnego, jak to przedstawia fig. 3. W takim przypadku materjal zapalajacy, umieszczo¬ ny w splonce zapalajacej, jest doskonale oddzielony.Inne wykonanie detonatora wzglednie splonki pobudzajacej wedlug wynalazku przedstawiono na fig. 4, gdzie zupelnie po¬ dobnie do poprzedniego przykladu, mate¬ rjal zapalajacy 9 x puzylegajacemi warstwa¬ mi materjalu zapalajacego lub detonujace¬ go 8, 10 wcisniete sa do odwracalnej luski 13, przyczem luska ta nastepnie zostaje wci¬ snieta w odpowiedni plaszcz 1, wzglednie w oslone splonki zapalajacej.Podobne urzadzenie, przy którem denko 7 plaszcza 1, wzglednie oslony splonki za¬ palajacej, zostaje usztywnione przez silnie stloczona warstwe materialu wybuchowego 10, przedstawiono na fig. 5. W tym przy¬ padku, podobnie jak w poprzednich, kie¬ runek wybuchu zostaje okreslony przez u- mieszozenie splonki pobudzajacej w pla¬ szczu 4 o duzych wymiarach, wzglednie przez umieszczenie w czesci gwintowanej wlasciwego detonatora 3, wypelnionego materjalem wybuchowym. Podobne urza¬ dzenie przedstawia fig. 6, w którem wszyst¬ kie czesci skladowe sa wytworzone zapo¬ moca tloczenia.Inne polozenie splonki w detonatorze wedlug wynalazku przedstawiono na fig. 7, na której splonka pobudzajaca 2 jest umie¬ szczona w wytrzymalym i odpornym pier¬ scieniu 4 i silttie zamknieta zapomoca plyt¬ ki 5. Takaplytke 5 mozna zalozyc równiez bezposrednia na splonce pobudzajacej 2, jak to przedstawia fig; 8, gdzie plytka 5 tworzy jednoczesnie plytke oporowa.Fig. 11 przedstawia podobne urzadzenie z plytka oporowa 5 we wnetm* splonki po¬ budzajacej i ze spoczywajacym na wkladce 12 materjalem wybuchowym, który jesfe od¬ dzielony od plytki zapomoca sprezystej przepony 18.Bardzo dobre jest uzycie takiej plytki oporowej równoczesnie jako oslony urza¬ dzenia opózniajacego, jak to wynika z przy¬ kladu przedstawionego na fig. 9, gdzie plyt¬ ka oporowa 5, która tworzy tutaj jedna ca¬ losc z oslona materjalu wybuchowego splonki pobudzajacej, usztywniona jest przez wsrubowana oslone 14 urzadzenia o- pózniajacego 15.Na fig. 10 przedstawione jest inne po¬ dobne urzadzenie, w którem urzadzenie o- póznia jace 14 równiez tworzy plytke opo¬ rowa dla splonki pobudzajacej 2, jest ono jednak bezposrednio umieszczone w lusce 3 detonatora, wzglednie w oslonie luski de¬ tonatora* I w tym równiez przykladzie den¬ ko 16 luski 3 detonatora usztywnione jest silnie scisnieta warstwa materjalu detonu¬ jacego 17. PL