Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia sterowego do platowców, w którem, za¬ miast sterów i stateczników poziomych oraz steru i statecznika pionowego, stosuje sie skosne ruchome platy sterowe oraz skosne stateczniki.Urzadzenie do sterowania platowcami zapomoca ukosnego ukladu sterów ogono¬ wych, sprzezone z boczjnemi skosnemi lot¬ kami platów nosnych, jest juz znane. Ze wzgledu jednak na to, ze w tym znanym u- kladzie skosne ruchome platy sterowe sa umieszczone obrotowo w plaszczyznie po¬ ziomej, sterowanie kierunkowe nie jest mozliwe bez równoczesnej zmiany wysoko¬ sci lotu platowca, co jest zasadnicza wada wspomnianego znanego urzadzenia* Wynalazek niniejszy polega na tern, ze platy stateczników sa umieszczone na stale pod pewnym katem wzgledem poziomu, a odnosne platy sterowe sa osadzone obroto¬ wo wzgledem krawedzi platów stateczni¬ ków, czyli ze platy sterowe obracaja sie równiez okolo osi, polozonych pod tym sa¬ mym katem wzgledem poziomu, jak i platy stateczników. W ten sposób uzyskuje sie moznosc sterowania wysokosciowego zapo¬ moca równoczesnego pochylania obydwu platów sterowych w jednym i tym samym kierunku, oraz sterowania wylacznie kie¬ runkowego (t. j. bez równoczesnej zmiany wysokosci lotu platowca) zapomoca równo¬ czesnego pochylania obydwu platów stero¬ wych w przeciwnych kierunkach.Sterowanie wysokosci i kierunku lotu platowca moze. byc przytem wykonywane równoczesnie zaponioca sprzezania przy¬ rzadów, uruchomiajacych platy sterowe samolotu* Przyklad wykonania urzadzenia stero¬ wego do platowców wedlug wynalazku jest uwidoczniony na rysunku.Fig, 1 przedstawia schematycznie, w wi¬ doku czolowym, normalne polozenie platów sterowych wzgledem kadluba platowca.Fig. 2 i 3 przedstawiaja polozenie platów sterowych przy wychyleniu ich wgóre, wzglednie wdól, jako sterów wysokosci, u- zyskujac ruch platowca wgóre i wdól; fig. 4 przedstawia polozenie platów sterowych podczas ich wychylenia w przeciwnych kie¬ runkach, jako steru kierunkowego, a fig. 5— uklad dzwigniowy, umozliwiajacy sterowa¬ nie platów z kabiny pilota.Platy stateczników sa umieszczone nie¬ ruchomo pod pewnym katem wzgledem bocznych powierzchni kadluba samolotu, np. pod katem a wzgledem linji poziomu X — X. Platy sterowe sa natomiast osa¬ dzone obrotowo wzgledem tylnych krawe¬ dzi platów stateczników i moga byc pochy- * lane wgóre lub wdól, lub tez w kierunkach przeciwnych.Na fig. 2 oba platy sterowe sa pochylo¬ ne wgóre wzgledem platów statecznosci, wskutek czego podczas lotu powstaja przy tern polozeniu sily wypadkowe F, wywola¬ ne pradem uderzajacego o te platy powie¬ trza, rozkladajace sie na poziome sklado¬ we sily F2, znoszace sie wzajemnie, oraz na skladowe pionowe Fv skierowane pio¬ nowo wdól. Uklad wedlug fig. 2 odpowia¬ da wiec opuszczaniu sie ogona platowca wdól.Jezeli chodzi o podniesienie ogona pla¬ towca wgóre, wówczas nalezy przechylic platy sterowe ku dolowi, wskuLek czego podczas lotu wystepuja sily pionowe F$ (fig. 3) dzialajace wgóre, obok inoszacych sie wzajemnie skladowych poziomych F5, Urzadzenie do sterowania wedlug wy¬ nalazku dziala równiez jako ster kierunko¬ wy. Wystarcza mianowicie w tym celu ob¬ rócic jeden z platów sterowych np. lewy plat sterowy — wgóre, prawy zas — wdól (fig. 4). Wówczas bowiem powstaja skla¬ dowe sily poziome F7, skierowane w lewo, wskutek czego ogon platowca zostaje skie¬ rowany w lewo, oraz sily pionowe F8 o kie¬ runkach odwrotnych, wywolujace moment krecacy.Obie wymienione czynnosci sterownicze do uzyskania zmiany wysokosci i kierunku lotu moga byc polaczone. Przyklad wyko¬ nania urzadzenia, umozliwiajacego sprze¬ zenie odnosnych ruchów oraz sterowanie platowca z kabiny pilota, przedstawiony jest na fig. 5.W urzadzeniu tern platy sterowe / i 2 sa osadzone obrotowo okolo osi x—xx i i x2—xSl które moga lezec na tylnych kra¬ wedziach skosnych platów stateczników.Platy sterowe 1 i 2 sa polaczone z jedno- ramiennemi dzwigniami 4 i 4', które zkolei sa polaczone z trójramienna dzwignia 5 zapomoca drazków 3 i 3', polaczonych prze¬ gubowo z górnemi koncami dzwigni 4 i 4' oraz z koncami poziomych ramion trójra- miennej dzwigni 5.Dzwignia 5 posiada ksztalt litery T i moze sie obracac zarówno w plaszczyznie poziomej okolo osi pionowej M, Mv jak równiez w plaszczyznie pionowej okolo osi poziomej Y, Yv Pionowa os M, Mx jes* po¬ laczona ciegnami 6 'i 7 z drazkiem stero¬ wym 8, osadzonym wahliwie okolo osi w, w1 w kabinie pilota. Os M; M1 sprzezona jest oprócz tego zapomoca ciegien 9 i 10 z poziomym orczykiem 11, obracajacym sie w poziomej plaszczyznie okolo pionowej osi Z, Zv a umieszczonym równiez w kabinie pilota, Przy recznem pochylaniu przez pilota drazka sterowego 8 ku przodowi lub do tylu okolo osi w, wlt dzwignia 5, w ksztal¬ cie litery T, zostaje obracana zapomoca — 2 —ciegien 6 i 7 okolo osi y, ylf wskutek czego zapomoca drazków 3, 3lf uklad dzwigni 4, 41 przekreca sie do przodu lub ku tylowi, a platy sterowe 1 i 2 obracaja sie równo¬ czesnie wgóre lub wdól.Przy uruchomianiu orczyka 11, np. za¬ pomoca nóg pilota, obracajacych orczyk 11 okolo osi Z, Z1 dzwignia 5, obracana jest okolo pionowej osi M, Afx zapomoca cie¬ gien 9 i 10. Jezeli dzwignia 5 zostanie obró¬ cona np. w kierunku przeciwnym do kie¬ runku ruchu strzalek zegara (patrzac na nia zgóry), wówczas dzwignia 4 zostaje ob¬ rócona zapomoca drazka 3 do tylu, obraca¬ jac równoczesnie plat sterowy / okolo osi x—xx wdól. Równoczesnie, drazek 3X prze¬ suwa sie ku przodowi i obraca zapomoca dzwigni 41 plat 2 okolo osi x2—x3 wgóre.Wskutek takiego wychylenia platów stero¬ wych 1 i 2 w przeciwnych kierunkach wy¬ twarzaja sie podczas lotu sily zmieniajace .polozenie ogona, a tem samem kierunek lotu platowca w plaszczyznie poziomej («g. 4).W urzadzeniu, uwidocznionem tytulem przykladu na fig. 5, mozna sprzegnac dzia¬ lanie obu platów sterowych. W urzadzeniu tem platy sterowe 1 i 2 uruchomiane sa recznie zapomoca drazka sterowego 8 (ster wysokosci) oraz nogami zapomoca orczyka 11 (zmiana kierunku lotu). Mozna jednak obie te czynnosci uskuteczniac równiez wy¬ lacznie recznie, jezeli np. drazek sterowy jest wykonany w ten sposób, by zmiana wysokosci odbywala sie zapomoca prze¬ chylania go wprzód lub wtyl, zmiana nato¬ miast kierunku lotu platowca zapomoca przechylania go w jedtaym lub w drugim kierunku wbok. W tym ostatnim przypad¬ ku ruch platów sterowych zostaje odpo¬ wiednio skoordynowany z ruchem lotek, przyczem orczyk // staje sie wówczas zbedny. PL