Kabel do pradów slabych, np telefo¬ niczny, sklada sie naogól z duze) liczby od¬ izolowanych od siebie przewodów, które na¬ zywamy zylami kabla. Zyly te moga byc splecione w kabel jako zyly pojedyncze, pary lub czwórki. Czwórki moga byc otrzy¬ mane przez skrecenie dwóch par i wówczas nosza nazwe czwórek podwójnie skreconych lub tez moga byc wykonane jako czwórki gwiazdziste, w których poszczególne zyly sa tak ulozone i skrecone, ze w kazdym prostopadlym do osi przekroju srodki zyl znajduja sie iw wierzcholkach kwadratu zy¬ ly. Zyly i czwórki nazywamy jednostkami, a kilka takich jednostek mozna zebrac w wiazke celem utworzenia rdzenia kablowe¬ go; kilka rdzeni mozna polaczyc w wiazke zlozona, stanowiaca kabel. Mozna równiez pewna liczbe jednostek zebrac ;w wiazke tworzaca rdzen srodkowy, a pozostale jed¬ nostki — w odrebne pod wzgledem elektro¬ statycznym warstwy, w postaci wspólsrod- kowych pierscieni naokolo rdzenia srodko¬ wego. Zabieg laczenia rozmaitych zyl, par, czwórek i t. d. w kabel nazywamy splata¬ niem, a kabel opisany powyzej — kablem splecionym. Wynalazek niniejszy dotyczy kabli, posiadajacych rdzen srodkowy i war¬ stwy wspólsrodkowe.Kabel podobny mozna stosowac w ce¬ lach komunikacji w rozmaity sposób. Tak np. pare przewodów mozna zuzytkowac dó wytworzenia jednego obwodu; tak sie nao¬ gól czyni przy komunikacji jednostronnej." Dla u^y^ania obwodu powrotnego mozna % uzyc drugiej pary przewodów, która nao- ?*gól znajduje sje; w rfej. samej czwórce, co i pierwsza. W przypadku dwu par przewo^ dów, uzytych przeto w charakterze obwodu podwójnego, w celu osiagniecia jednocze¬ snej komunikacji dwustronnej obwód jednej pary przewodów nazywamy jednym obwo¬ dem rzeczywistym, a obwód drugiej pary— drugim obwodem rzeczywistym, a caly ze¬ spól — obwodem czterodrutowym.Stosujac specjalny uklad polaczen, moz¬ na utworzyc w czwórce kablowej trzeci ob¬ wód, zwany db^wodem konibinawanym, w którym para przewodów* jediiego obwodu rzeczywistego sluzy jako jedna zyla obwo¬ du kombinowanego, para zas przewodów drugiego obwodu rzeczywistego sluzy jako druga zyla obwodu kombinowanego. Tak np. obwód kombinowany, utworzony w jed¬ nej czwórce, mozna stosowac do przekazy¬ wania w jednym kierunku, a drugi obwód kombinowany, utworzony w drugiej od¬ rebnej czwórce, do przekazywania w kie¬ runku przeciwnym.Rzecz prosta, ze w parach danej czwór¬ ki moga powstawac zaburzenia wskutek1 np. róznicy pojemnosci miedzy obu para¬ mi. Niech np. przekazywanie zachodzi po j ednej¦parze czwórki bez j edmoczesnego przekazywania po parze drugiej; wówczas przy uzyciu odpowiedniego przyrzadu w drugiej parze mozna bedzie podsluchiwac przekazywanie pp parze pierwszej. Stano¬ wi to zaburzenie miedzy obu parami tej sa¬ mej czwórki.Naogól jednak zaburzenia powstaja w kablu wskutek niejednakowych wlasciwosci elektrycznych obu zyl jednego obwodu e- lektrycznego, oo wywoluje oddzialywania elektryczne na obie zyjy drugiego obwodu elektrycznego.Niejednakowe* wlasciwosci te pochodza z usterek, powstajacych przy wyrobie kabla oraz z wad materjalów surowych, a takze stad, ze obie -zyly jednego obwodu sa z ko¬ niecznosci oddzielone od siebie i nie zajmu¬ ja naogól zawsze tego sainego polozenia wzgledem obwodów innych.Wyniki róznic w ukladzie geometrycz¬ nym mozna czestokroc, jak to powszechnie wiadomo, zmniejszyc przez wspólne skrece¬ nie obu zyl jednego obwodu, lub tez przez skrecanie róznych pbwodów lub w drodze innego ukladu, w którym jeden lub kilka ob¬ wodów laczy sie lub skreca w jednostke.Wynalazek niniejszy ma na celu zmniej¬ szenie wzmiankowanych1 zabUrzen w drodze osobliwego sposobu skrecania, splatania i grupowania poszczególnych jednostek.Celem uproszczenia;' okreslenia ponizsze dotycza pojedynczego rdzenia kablowego, zawierajacego kilka warstw, z których kaz¬ da sklada sie z par zyl o dtoóch podobnych izolowanych przewodach. Pod „skretem splotu" kazdej z róznych warstw rozumie sie liczbe obrotów prawych lub lewych lub ulamki tych obrotów, przypadajacych na jednostke dlugosci rdzenia kabla i wykona¬ nych przez jednostki, tworzace warstwe, a pod „skretem skrecenia" pary — odwrot¬ nosc wartosci, otrzymywanej w drodze po¬ miaru dlugosci rdzenia miedzy dwoma na¬ stepujaoemi po sobie pojawieniami sie na- zewnatrz wlasnej swej warstwy jednego i tego samego drutu dane\ pary; W obu okre¬ sleniach oizywana jest ta sama metoda i te same jednostki miary dlugosci.Okreslenie „skret skrecenia" mozna od¬ powiednio zmodyfikowac w celu stosowa¬ nia go do par zyl, zawartych w jednostkach splecionych, zawierajacych wiecej niz dwa druty.Dla kabli, zlozonych z jednostek skre¬ conych, w czwórki, znamy wiele regul prak¬ tycznych celem doboru jednego lub wiek¬ szej liczby skretów w jednostce splecionej, o ile dany jest pozostaly skret lub skrety tejze warstwy, albo gdy dany jest pewien stosunek lub stosunki miedzy kilku skreta¬ mi. Kazda z tych regul moze zmniejszyc za¬ burzenia miedzy ppszczególnemi obwodamiJednostki splecionej, nie zmniejsza jednak zaburzen miedzy obwodami róznych jedno¬ stek splecionych. Ulzycie jednak niejedna¬ kowych jednostek splecionych, t. j. jedno¬ stek o róznych skretach jako dwóch do cie¬ bie przyleglych jednostek tej samej warstwy kfb 'jako dwóch jednostek, z których jedna znajduje sie stwy jednostki drugiej — stanowi po¬ wszechnie many srodek oslabiania zaburzen miedzy obwodami tych jednostek splecio¬ nych.Zgodnie-z wynalazkiem niniejszym sto¬ suje sie dla poszczególnych par kabla, sple¬ cionego z par, dla obwodów kombinowa¬ nych kabla czwórkowego, dla czwórek gwiazdzistych kabla, splecionego z czwórek gwiazdzistych, lub dla jednostek, zlozonych z poszczególnych par lub zespolów takich par w innym typie kabla — pewien uklad o danych skretach splatania, a w przypad¬ ku kaibla czwórkowego — pewien uklad skretów par przy danych skretach obwodów komibinowanycfe. 6Ja ^rysunku uwidoczniono schematy, wy¬ jasniajace istote wynalazku.Na fig. 1 przewody a i b tworza 6, przewody zas c id — pare c, d. Przewo¬ dy pary a, b, znajdujace sie w jednej war¬ stwie, sa skrecone ze soba w skretke o dlu¬ gosci skretu Llf a przewody pary c, d, leza¬ ce w przyleglej warstwie, sa skrecone ze soba w skretke o dlugosci skretu L2- Ozna¬ czamy wyrazenie — = t jako skret pary.Skrecone pary splata sie w kabel, a war¬ stwy utworzone z par a,b oraz c,d biegna odpowiednio w kierunkach, wskazanych przez strzalki e i /. W polozeniu, uwidocz- nionem na fig. 1, pary a,b oraz c,d stanowia pewien wzajemny uklad, który ma miejsce i w innych czesciach kabla, gdy pary zajmu¬ ja scisle podobne wzgledne polozenie. W praktyce 'bywa dogodne uzycie tej samej dlugosci splotu S dla obu warstw, zawiera¬ jacych pary a,b oraz ,c,d9 i w tym przypad¬ ku pary tt,b oraz c,d zajma podobne poloze¬ nie wzgledem siebie ( z wyjatkiem skretu zyl w obu parach) po drugiej steonie kabla S w odleglosci — od polozenia wskazanego. 2 Polazenie przewodów a i b wzgledem pary a,b mozna oznaczyc katem Hlf za¬ wartym miedzy linrja, laczaca srodki prze¬ wodów, a promieniem R. Podobniez B2 przedstawia polozenie przewodów w parze c,d. ifózttica (H)1 — 8 2 =¦ cp oznacza wza¬ jemne polozenie katowe obu par, gdy zaj¬ muja one pewne okreslone polozenie, przed¬ stawione na fig. 1. W najbiizszem poloze¬ niu tfiastepnem, w którem pary zajmuja ta¬ kie samo [polozenie wzajemne jak poprzed¬ nio, polozenie katowe obu przewodów a i 6 S mozna przedstawic przez tx \- 8X oraz 2 przewodów c i d -przez I +h \- ®2 ) P*zy- czem wzajemne plozenie katowe obu par wynosi {t-f- + «1)-(±',f+98) = f..Powtórzenie polozenia geometrycznego par, przedstawionego na fijg. 1, zajdzie, gdy wita, czyli gdy 2 — 2 Jezeli t . S potraktujemy jako wlasciwy skret pary n, to jest jako stosunek skretu pary do skretu splotu, to warunki krytycz¬ ne, jakich nalezy unikac, mozna wyrazic równaniem. nx + n2 = 2 N.Te warunki sa uwidocznione na fig. 2, przyczem rzedne przedstawiaja ilosc skre¬ tów par, odciete zas-ilosc iskretów splotów. — 3 —Poprowadzone na fig. 2 linje lacza punkty, w których suma ilosci obu skretów wynosi 2 N, to jest równa isie liczbie calkowitej.Przez wybór punktów, które leza najdalej od wyzej otrzymanych punktów, mozna o- siagnac skrecenia dla par, zapewniajace mi¬ nimum zaklócenia; mjp, wlasciwy wybór skretek dla a,b oraz c,d bylby /ix = 1, 3, 5, 7 i t. d. i % = 2, 4, 6, 8 i t. d. Daloby to wa¬ runki idealne, praktycznie jednak niezawsze jest taki wybór wykonalny; zadawalajace wyniki mozna uzyskac, stosujac wartosci w granicach nastepujacych, np. nx ~ 1 + V2, 3 ± V2,5 ± % i t d. a n2 = 2 ± V2, 4 + V2, 6 + y^ i t. d.f co mozna wypowie¬ dziec slowami, ze skret wlasciwy par w jednej warstwie musi isie róznic od kazdej z liczb 2n, o xh lub wiecej, przyczem n jest liczba calkowita, a skret wlasciwy par w warsftwie sasiedniej musi sie róznic od licz¬ by 2/n + 1 o i/2 lub wiecej, przyczem m jest liczba calkowita.W przykladzie powyzszym przyjelismy, ze skret splotu jest taki sam dla warstw, zawierajacych obie jednostki a,b oraz c,d. 0 ile stosuje sie rozmaite skrety splotów, powyzsza zasada okreslania odpowiednich skretów nie ulega zmianie z -wyjatkiem tego, ze jako skret splotu przyjmuje sie wartosc przecietna z obydwóch wielkosci skretów splotów.Na fig. 2 uwidoczniono, ze punkty, po¬ lozone w srodku kwadratu, przedstawiaja idealny wybór i daja skrety o minimalnem zaklóceniu. Skrety te mozna nazwac „skre¬ tami doskonalemi", gdyz daja one absolut¬ ne minimum zaklócen, jezeli nie uwzgled¬ niac zaklócen, pochodzacych zzewnatrz.Mozliwy jest i inny dobór, dajacy dopu¬ szczalne wartosci zaklócen. Tak op. W, X, Y, Z przedstawiaja „skrety doskonale", podczas gdy S, T, U, V daja dopuszczalne jeszcze wartosci zaklócen. Uklad punktów O, P, Q, R stanowi inny jeszcze zadowa¬ lajacy stosunek skretów skrecania, a /, J, K, L, M, N naleza do szeregu skretów o dopuszczalnej malej wartosci zaklócen.We wszystkich podanych przypadkach punkty, przedstawiajace wybrane skrety, leza daleko od wzmiankowanych powyzej prostych (nx + n2 = 2N), punkty zas, przedstawiajace „skrety doskonale", sa najbardziej odpowiednie. Pewne odchyle¬ nia od tych punktów w granicach podanych musza byc dopuszczalne ze wzgledu na prace maszyn, stosowanych przy wyrobie kabli.W kablu, wykonanym w mysl wyna¬ lazku niniejszego, zostaja obnizone do mi¬ nimum nietylko zaburzenia miedzy czwór¬ kami w sasiednich warstwach, lecz równiez w znacznej mierze i zaburzenia miedzy sa- siedniemi czwórkami tej samej warstwy.Zasade powyzsza mozna rozwinac da¬ lej w celu zastosowania jej do obwodów kombinowanych^ Na fig. 3 A i B przedsta¬ wiaja przylegajace do siebie czwórki, nale¬ zace do jednej warstwy kabla; czwórka A zawiera pary cc1, b1, a czwórka B — pary c1, d1. Nalezy okreslic wlasciwy stosunek miedzy skretem obwodu kombinowanego B, skretem pary d1 i skretem obwodu kombi¬ nowanego A.Mozna tu zastosowac równanie Równanie to stosujemy nie do dlugosci splotu, lecz do skretu T obwodu kombino¬ wanego czwórki, zawierajacej pare b, z która zachodzi zaburzenie i dlatego zamiast — wstawiamy T.I T — ± — = N.Ls LL Przy wypelnieniu tego warunku bliskosc czwórki do wywolujacej zaburzenie pary ma znaczenie mniejsze, anizeli w punktach krytycznych bliskosc jednego obwodu kom-binowanego dó wywolujacego zaburzenia drugiego obwodu kombinowanego z war¬ stwy sasiedniej, poniewaz w przypadku pierwszym odpowiednie czwórki znajduja sie obok siebie, a w przypadku ostatnim odpowiednie czwórki spotykaja sie tylko w pewnych miejscach. Zatem zaburzenie za¬ chodzi tylko, jezeli N = + 1.Wobec powyzszego f = H ¦Li Lo. T przyczem stanowi skret pary jednej Li czwórki, skret obwodu kombinowane- go tej czwórki, a — — skret obwodu kombinowanego czwórki sasiedniej. Albo, wyrazajac slowami, skret pary nie powi¬ nien sie zblizac ani do sumy, ani do róz¬ nicy skretów obwodu kombinowanego.Na podstawie badan praktycznych zna¬ leziono, ze jezeli skret wlasciwy rózni sie od tych wartosci' granicznych- o wiecej, niz jedna piata, zaburzenia nie sa jeszcze zbyt wielkie. PL