Przedmiotem wynalazku jest uklad czujnika fotoelektrycznego, zwlaszcza czujnika zmierz¬ chowego zdalnie sterowanego przewodowo.Wynalazek dotyczy budowy i eksploatacji czujników fotoelektrycznych z sondami fotoczu- lymi w postaci fototranzystorów zdalnie sterowanymi kablowo, zwlaszcza czujników zmierzcho¬ wych.Znane sa i stosowane rózne rozwiazania ukladów elektronicznych czujników zmierzchowych, w których jako sonda stosowany jest fototranzystor. Znany jest miedzy innymi przekaznik fotoe- lektryczny typu PFz-10 produkcji TELKOM TELCZA, wytwarzany w postaci zblokowanego elementu czuwajacego, zawierajacego w swym wnetrzu calosc ukladu, to jest zarówno sonde lotoczula, jak i uklad przetwarzania wyzwalanego przez sonde sygnalu i jego zasilania, oraz nastawienia. Znany uklad sklada sie z fototranzystora wspólpracujacego poprzez zespól zaporowo ustawionych dwu diod z blokiem wzmacniania sygnalu, zawierajacym dwa tranzystory polaczone poprzez zespól elementów rezystancyjnych z prostownikiem pólprzewodnikowym Greatza, dola¬ czonym do zródla zasilania pradem zmiennym z sieci 220 V.Opisany uklad przekaznika PFz-10 charakteryzuje sie mala czuloscia oraz duza awaryjnoscia wywolana zbyt wysoko ustawionym w nim progiem obciazalnosci elementów wzmacniajacych sygnal alarmowy, jak równiez podatnoscia na wplywy atmosferyczne. Taostatnia wada wynika z braku rozlaczalnosci samego czujnika fotoelektrycznego z ukladem elektronicznym przetwarzania sygnalu. Sam uklad wjego praktycznie wytwarzanym zastosowaniujest nadto pozbawiony elemen¬ tów zabezpieczenia przed przeciazeniami pradowymi, co powoduje bardzo czesto calkowite zni¬ szczenie mozaiki obwodu drukowanego, jak równiez styków zastosowanego w nim wielostyko- wego przekaznika elektromagnetycznego oraz samozapalenie sie ukladu.Wynalazek rozwiazuje zagadnienie opracowania nowego ukladu czujnika fotoelektrycznego eliminujacego wskazane wady znanego rozwiazania i pozwalajacego na odrebne instalowaniejego fotoelektrycznej sondy w miejscu czuwania i laczenia jej trasa kablowa z ukladem przetwarzania wyzwalanego sygnalu.Uklad czujnika fotoelektrycznego zawierajacy fototranzystor polaczony poprzez zespól zaporowo ustawionych dwu diod z blokiem wzmocnienia sygnalu, zawierajacym dwa tranzystory2 148 889 polaczone poprzez zespól elementów rezystancyjnych i pojemnosciowych z przekaznika elektro¬ magnetycznego, dolaczonego do zródla zasilania charakterystyczny tym wedlug wynalazku, ze sklada sie z umieszczonego w strugoszczelnej hermetycznej obudowie fototranzystora, majacego emiter dolaczony do bazy pierwszego tranzystora, którego kolektor jest dolaczony do kolektora tego fototranzystora, stanowiacego usytuowana w oddalonym miejscu czuwania fotosonde. Sonda ta jest polaczona dwuprzewodowym najkorzystniej ekranowanym torem transmisyjnym z zespo¬ lem zasilajaco-przetwarzajacym. Kolektor tranzystora pierwszego jest równolegle przylaczony wymienionym torem transmisyjnym w nitce pierwszej poprzez rezystor pierwszy do przewodu magistralnego, w nitce drugiej do uziemionego potencjometru i w nitce trzeciej do kolektora " tranzystora drugiego. Tranzystor ten ma baze dolaczona torem transmisyjnym do emitera tranzy¬ stora pierwszego oraz ma emiter poprzez rezystor drugi uziemiony.Suwak wymienionego poten¬ cjometru jest dolaczony do katody diody pierwszej, której anoda jest poprzez kondensator pier¬ wszy uziemiona i równolegle poprzez rezystor trzeci dolaczona do bazy trzeciego tranzystora. Jego kolektor dolaczony jest poprzez rezystor czwarty do wymienionego przewodu magistralnego, natomiast emiter poprzez rezystor piaty jest uziemiony i równolegle polaczony z czwartym tranzy¬ storem w taki sposób, ze tworza one przerzutnik Schmidta. Kolektor tranzystora czwartego dolaczony jest poprzez trzeci kondensator do anody diody drugiej, majacej katode przylaczona do przewodu magistralnego, a anode dolaczona do uzwojenia wzbudzenia elektromagnetycznego przekaznika wielostykowego oraz do pierwszej pary jego styków. Para ta jest polaczona poprzez rezystor szósty z kolektorem tranzystora czwartego oraz z tymze uzwojeniem wzbudzenia przela¬ cznika, które jest dolaczone drugim koncem do przewodu magistralnego. Sam przewód magis¬ tralny jest przylaczony do katody diody trzeciej, majacej anode wlaczona do jednego bieguna obwodu zasilania urzadzenia, poprzez szeregowo ustawione kolejno siódmy rezystor, czwarty kondensator oraz bezpiecznik. Druga para styków wymienionego przelacznika elektromagnety¬ cznegojest dolaczona do drugiego bieguna zródla zasilania oraz do punktu laczacego bezpiecznik z czwartym kondensatorem. Przewód magistralny jest dolaczony do masy poprzez drugi kondensa¬ tor wlaczony pomiedzy pierwszy rezystor a katode drugiej diody, oraz ma diode Zenera wlaczona katoda pomiedzy anode diody trzeciej a rezystor siódmy i anode dolaczona do masy.Uklad czujnika fotoelektrycznego wedlug wynalazku realizujac postawione zadania, wyka¬ zuje jednoczesnie korzystna ceche znacznej czulosci na zmiany stopnia natezenia swiatla w miejscu oddalonego zainstalowania sondy fotoelektrycznej, umozliwiajac montowanie jej w dogodnych miejscach dla uzytkownika ijednoczesnie instalowanie samego ukladu przetwarzajacego i zasilaja¬ cego w oslonietych miejscach chronionego obiektu poza obrebem wplywu niekorzystnych warun¬ ków atmosferycznych. Zastosowanie w ukladzie wedlug wynalazku wkladki topikowej oraz zespolu elementów przetwarzajacych, opartych na trzech tranzystorach polowych wspólpracuja¬ cych z diodami zaporowymi, oraz elementów aktywnej regulacji pradów i napiec, calkowicie zabezpiecza uklad przed niebezpieczenstwem awaryjnego samozapalenia sie, jak równiez pozwala na wykonywanie w szerokim zakresie regulacji i aplikowanie go do róznych przemyslowych zastosowan w technice transmisji, pomiarów i nadzoru.Wynalazek jest szczególowo opisany na przykladzie jego wykonania i zobrazowany na rysunku przedstawiajacym schemat ideowy ukladu.Jak pokazano na rysunku uklad czujnika fotoelektrycznego sklada sie z umieszczonego w strugoszczelnej obudowie hermetycznej H, zwlaszcza obudowie typu L 59 fototranzystora F, na przyklad tranzystora typu BPRP24, majacego emiter dolaczony do bazy pierwszego tranzystora Ti, typu npn na przyklad BC 147. Kolektortranzystora Ti jest dolaczony do kolektora fototranzy¬ stora F, stanowiac razem z nim usytuowana w oddalonym miejscu czuwania fotosonde. Sondajest polaczona dwuprzewodowym najkorzystniej ekranowanym torem transmisyjnym B, na przyklad przewodem typu WL75 o dlugosci do 10 m, z zespolem zasilajaco-przetwarzajacym, zmontowa¬ nym na mozaice obwodu drukowanego i umieszczonym w obudowie typu RD400. Kolektor tranzystora pierwszego Ti jest równolegle przylaczony torem transmisyjnym B w nitce pierwszej poprzez rezystor pierwszy Ri o rezystancji 5 kohm do przewodu magistralnego M, w nitce drugiej do uziemionego potencjometru P, przykladowo potencjometru typu TVP-1 i w nitce trzeciej do kolektora tranzystora drugiego T2. Jego baza dolaczona jest torem transmisyjnym B do emitera148 889 3 tranzystora pierwszego Ti. Emiter tranzystora drugiego T2 jest poprzez rezystor drugi R2 o rezystencji 47 ohm uziemiony. Suwak potencjometru P jest dolaczony do katody diody pierwszej Di, na przyklad typu BAYP-94, której anoda jest poprzez kondensator pierwszy Ci, zwlaszcza kondensator typu 04 U o 47 mF uziemiona i równolegle poprzez rezystor trzeci R3 o rezystancji 120 kohm dolaczona do bazy trzeciego tranzystora T3 pnp typu BC 147. Ma on kolektor dolaczony poprzez rezystor czwarty R4 o rezystancji 15 kohm do przewodu magistralnego M. Emiter tranzy¬ stora T3 jest poprzez rezystor piaty R5 uziemiony i równolegle polaczony z czwartym tranzystorem T4 tego samego typu, w taki sposób iz tworza one przerzutnik Schmidta. Kolektor tranzystora czwartego T4 dolaczony jest poprzez trzeci kondensator C3, najkorzystniej kondensator typu 04 U 47 mF do anody diody drugiej D2, typu BAYP-94, majacej katode przylaczona do przewodu magistralnego M, a anode dolaczona do uzwojenia wzbudzenia elektromagnetycznego przela¬ cznika wielostykowego K oraz do pierwszej pary Pi jego styków.Jako przelacznik K zastosowano MTW 6-8-4463-152-4. Pierwsza para styków Pi jest polaczona poprzez rezystor szósty R6 z kolektorem tranzystora czwartego T4 oraz z tymze uzwojeniem wzbudzenia przelacznika K.Drugi koniec uzwojenia wzbudzenia jest dolaczony do przewodu magistralnego M, a sam przewód przylaczony jest do katody diody trzeciej D3 typu BYP-401-800. Ma ona anode wlaczona do jednego bieguna obwodu zasilania urzadzenia ZAS o napieciu 220 V poprzez szeregowo ustawione kolejno siódmy rezystor R7, czwarty kondensator C4 typu MKSE o pojemnosci 0,47 m F oraz bezpiecznik BZ typu WTAT.Druga para styków P2 przelacznika elektromagnetycznego K jest dolaczona do drugiego bieguna zródla zasilania ZAS, oraz do punktu laczacego bezpiecznik BZ z czwartym kondensatorem C4. Przewód magistralny jest dolaczony do masy poprzez drugi kondensator C2, najlepiej kondensator typu 04 U-47 mF, wlaczony pomiedzy pierwszy rezystor R1, a katode drugiej diody D2. Do przewodu magistralnego M jest wlaczona dioda czwarta Zenera D4, której katoda jest wlaczona pomiedzy anode diody trzeciej D3, a rezystor siódmy R7, natomiast anoda jest uziemiona.W przykladowym wykonaniu ukladu wedlug wynalazku zastosowano elementy dyskretne o nastepujacych parametrach: jako rezystor R5 zastosowano rezystor o rezystancji 100 ohm, jako rezystor R6 zastosowano rezystor o rezystancji 2,2 kohm, jako rezystor R7 zastosowano rezystor 470 ohm 2 W, natomiast jako diode Zenera D4 zastosowano diode typu BZAP-83 C-18.Uklad wedlug wynalazku w przykladowym wykonaniu przedstawionym na rysunku dziala nastepujaco: padajace swiatlo na fototranzystor F polaczony kaskadowo z tranzystorami Ti i T2, powoduje zmiane spadku napiecia na rezystorze R1. Zmieniajacy sie potencjal w punkcie polacze¬ nia magistrali B z rezystorem R1 poprzez potencjometr nastawny P i diode Di powoduje ladowanie sie kondensatora C^. (Stanowi on wraz z rezystorem R3 uklad opóznienia czasowego niezbednego w przypadku chwilowych impulsów swietlnych pojawiajacych sie na fototranzystorze F). Poten¬ cjometr P sluzy do regulacji progu czulosci ukladu. Tranzystory T3 i T4 oraz rezystory R4 i R5 tworza uklad przerzutnika Schmidta, zmieniajacy sie potencjal na bazie tranzystora T3 powoduje wlaczanie sie lub wylaczanie tranzystora T3 lub T4, powodujac tym samym wlaczanie lub wylacza¬ nie przekaznika K. Przekaznik K posiada dwie pary stykówPi i P2. Styki Pi zalaczaja stala czasowa C3, R6, która stanowi element obnizenia pradu plynacego przez przekaznik K. Styki P2 zalaczaja napiecie zasilajace ZAS przez bezpiecznik BZ do ukladu obciazenia. Dioda D2 polaczona jest równolegle z przekaznikiem i zabezpiecza przed przepieciami, które moglyby uszkodzic tranzystor T4. Zasilacz urzadzenia zbudowany jest z elementów C4, R7, D3, D4 i C2. Na kondensatorze C4 nastepuje glówna redukcja napiecia, zas rezystor R7 ogranicza prad plynacy w momencie wlaczenia ukladu do momentu naladowania kondensatora. Stabilizacja napiecia realizowana jest na diodzie Zenera D4. Bezpiecznik BZ stanowi zabezpieczenie zarówno dla ukladu fotoprzelacznika, jak i obciazenia (w przypadku zwarcia).Przedmiot wynalazku nadaje sie do zastosowania w gospodarce narodowej w ukladach obiektów uzytecznosci publicznej, skladów, szpitali, dworców itp. w porze zmierzchu i switu, w sluzbie zdrowia, przemysle i badaniach naukowych, wszedzie tam gdzie potrzebna jest reakcja samoczynnie dzialajacego ukladu elektronicznego na zmiane warunków punktowego lub ogólnego oswietlenia.4 148 889 Zastrzezenie patentowe Uklad czujnika fotoelektrycznego zawierajacy fototranzystor, polaczony poprzez zespól zaporowo ustawionych dwu diod z blokiem wzmocnienia sygnalu, zawierajacym dwa tranzystory polaczone poprzez zespól elementów rezystancyjnych i pojemnosciowych z przekaznikiem elek¬ tromagnetycznym, dolaczonym do zródla zasilania, znamienny tym, ze sklada sie z umieszczonego w strugoszczelnej hermetycznej obudowie (H) fototranzystora (F), majacego emiter dolaczony do bazy pierwszego tranzystora (Ti), którego kolektor jest dolaczony do kolektora tego fototranzy¬ stora (F), stanowiacego usytuowana w oddalonym miejscu czuwania fotosonde, polaczona dwu¬ przewodowym najkorzystniej ekranowanym torem transmisyjnym (B) z zespolem zasilajaco- przetwarzajacym w taki sposób, ze kolektor tranzystora pierwszego (Ti) jest równolegle przylaczony torem transmisyjnym (B) w nitce pierwszej poprzez rezystor pierwszy (Ri) do prze¬ wodu magistralnego (M), w nitce drugiej do uziemionego potencjometru (P) i w nitce trzeciej do kolektora tranzystora drugiego (T2) majacego baze dolaczona torem transmisyjnym (B) do emitera tranzystora pierwszego (Ti) oraz majacego emiter poprzez rezystor drugi (R2) uziemiony, przy czym suwak potencjometru (P) jest dolaczony do katody diody pierwszej (Di) której anoda jest poprzez kondensator pierwszy (Ci) uziemiona i równolegle poprzez rezystor trzeci (R3) dolaczona do bazy trzeciego tranzystora (T3) majacego kolektor dolaczony poprzez rezystor czwarty (E4) do przewodu magistralnego (M), emiter poprzez rezystor piaty (R5) uziemiony i równolegle polaczony z czwartym tranzystorem (T4) w przerzutnik Schmidta, z którego kolektor tranzystora czwartego (T4) dolaczony jest poprzez trzeci kondensator (C3) do anody diody drugiej (D2), majacej katode przylaczona do przewodu magistralnego (M), a anode dolaczona do uzwojenia wzbudzenia elek¬ tromagnetycznego przelacznika wielostykowego (K), oraz do pierwszej pary (Pi) jego styków, polaczonej poprzez rezystor szósty (Re) z kolektorem tranzystora czwartego (T4), oraz z tymze uzwojeniem wzbudzenia przelacznika (K), dolaczonym drugim koncem do przewodu magistral¬ nego (M), przylaczonego do katody diody trzeciej (D3) majacej anode wlaczona dojednego bieguna obwodu zasilania urzadzenia (ZAS) poprzez szeregowo ustawione kolejno siódmy rezystor (R7) czwarty kondensator (C4) oraz bezpiecznik (BZ), natomiast druga para styków (P2) przelacznika elektromagnetycznego (K) jest dolaczona do drugiego bieguna zródla zasilania (ZAS) oraz do punktu laczacego bezpiecznik (BZ) z czwartym kondensatorem (C4), a nadto przewód magistralny (M) jest dolaczony do masy poprzez drugi kondensator (C2) wlaczony pomiedzy pierwszy rezystor (R1) a katode drugiej diody (D2), oraz ma diode czwarta Zenera (D4) wlaczona katoda pomiedzy anode diody trzeciej (D3) rezystor siódmy (R7) i anode dolaczona do masy.148889 PL