Wynalazek dotyczy metod i aparatów kinematograficznych, zwlaszcza sluzacych do robienia zdjec, które przy rzucaniu na ekran wywoluja wrazenie glebokosci.Wynalazek polega na umieszczeniu na filmie obrazów zawierajacych strefy rów¬ nolegle do kierunku odwijania sie filmu, oddalone mniej lub wiecej od srodka obra- ^u, przyczem rózne strefy nastawione sa na rózne plaszczyzny.W tym celu mozna sie posluzyc zwy¬ klym aparatem do robienia zdjec z objekty- wem urzadzonym równiez w zwykly spo¬ sób, ale wyginajac film podczas jego prze¬ chodzenia przed objektywem tak, aby ów film mial ksztalt cylindra, którego tworza¬ ce sa równolegle do kierunku jego odwija¬ nia sie; wygiecie to mozna uskutecznic w ten sposób, zeby litija srodkowa filmu byla bardziej zblizona do obj^ktywu, jak jego brzegi, lub naodwrót, Wielkosc krzywizny mozna zmieniac bezposrednio recznie, albo tez za posrednictwem transmisji umie¬ szczonej miedzy przyrzadem do kierowa¬ nia filmu a podstawa objektywu, przyczem podstawe te nalezy koniecznie przesuwac po osi systemu optycznego w zaleznosci od odleglosci miedzy przedmiotem zdejmowa¬ nym a aparatem do robienia zdjec. Prze¬ prowadzanie filmu podczas jego odwijaniasie od ksztaltu wypuklego do wkleslego moze byc, i^uteczm^gpe w sposób ciagly lub nieciagly. W*kazdym razie kazdy obraz wytwarza sie przez nalozenie na siebie stref, zlewajacych sie ze soba, równole¬ glych do kierunku odwijania sie filmu, sy¬ metrycznych parami w stosunku do slrodka obrazu, przyczem poszczególne pary stref sa nastawione na rózne plaszczyzny roz¬ stawione w glab. Projekcja obrazów tak o- trzymanych odbywa sie zapomoca filmu u- stawionego naplask i daje wrazenie glebo¬ kosci.Mozna tez uzyc zwyklego aparatu do zdjec, w którym film przechodzi plasko, jednak objektyw tego aparatu stanowi sy¬ stem soczewek, których promienie krzy¬ wizny brane w plaszczyznie srodkowej, prostopadlej do kierunku odwijania sie filmu (poziomej), rosna lub maleja progre¬ sywnie od srodka az do bocznych brzegów, podczas gdy promienie krzywizny brane w stosunku do plaszczyzn równoleglych do kierunku odwijania sie filmu (pionowych) pozostaja w praktyce bez zmiany. Podobnie jak w poprzednim wypadku, tak i tu kazdy obraz tworza strefy nalozone na siebie i nastawione na rózne plaszczyzny.Mozna tez poslugiwac sie zwyklym apa¬ ratem do zdjec, w którym film przechodzi plasko, nadajac objektywowi wzdluz osi systemu optycznego ruch zwrotny wzgle¬ dem filmu. Z tego wynika, ze w szeregu obrazów nastepujacych po sobie na filmie ostro wypadna strefy równolegle do kie¬ runku odwijania sie filmu, symetryczne w stosunku do srodka obrazu, mniej lub wie¬ cej oddalone od wzmiankowanego srodka, zaleznie od polozenia, jakie zajmuje film w stosunku do objektywu, i nastawione na pewna okreslona plaszczyzne .poprzeczna przestrzeni (plaszczyzne przecinajaca zdej¬ mowany przedmiot), podczas gdy inne cze¬ sci tego samego obrazu nie sa nastawione i skutkiem tego malo ostre. Przy projekcji tego filmu z szybkoscia bedaca funkcja amplitudy ruchu wzglednego objektywu w stosunku do filmu, a zatem bedaca wielo¬ krotnoscia szybkosci przewidzianej dla projekcji zwyklego filmu, daje sie widzowi wrazenie glebokosci obrazu rzucanego na ekran.Mozna wreszcie posteJpowac, jak wyzej, i umiescic kilka kolejnych obrazów pewne¬ go przedmiotu zamiast ograniczyc sie do jednego tylko, tworzac kazdy z tych obra¬ zów z jednej strony zapomoca stref równo¬ leglych do kierunku odwijania sie filmu i symetrycznych wzgledem srodka obrazu (strefy te sa mniej lub wiecej odlegle od wspomnianego srodka i sa ostre w tych czesciach lub odcinkach zdejmowanego przedmiotu, które wysylaja promienie swietlne, dluzace do naswietlenia omawia¬ nych wsteg, przyczem same te czesci lub odcinki sa równolegle do kierunku odwija¬ nia sie filmu, symetryczne wzgledem srod¬ ka przedmiotu zdejmowanego i mniej lub wiecej odlegle od tego srodka), z drugiej strony zapomoca czesci mniej ostrych, któ¬ re odpowiadaja reszcie zdejmowanego przedmiotu. Cel ten mozna osiagnac przez przesuwanie przed objtóktywem diafragmy, opatrzonej szeregiem szczelin podluznych, ulozonych parami i zblizajacych sie lub od¬ dalajacych sie wzgledem linji srodkowej diafragmy. W tym wypadku ostre strefy otrzymywane na kolejnych obrazach sa wzgledem sidbie rozsuniete i nie odpowia¬ daja juz plaszczyznom rozstawionym stop¬ niowo w glab, poniewaz aparat nastawio¬ ny zostal na pewna okreslona plaszczyzne.W kazdym razie przy dostatecznie szyb¬ kiej projekcji obrazów wstegi ostre przesu¬ waja sie od srodka ekranu projekcyjnego do bocznych brzegów i naodwrót, kontury przedmiotu zdejmowanego odcinaja sie ostro i wywoluja w ten sposób u widza wra¬ zenie glebokosci rzucanych na ekran obra¬ zów.Wynalazek mozna wykonac w najroz¬ maitszy sposób. Ponizej nastepuje dla przykladu opis jednej postaci wykonania na podstawie zalaczonych .rysunków. — 2 —Na fig. 1 i 2 przedstawiony jest w wi¬ doku bocznym, wzglednie w czesciowym schematycznym rzucie pionowym aparat kinematograficzny wykonany w mysl wy¬ nalazku, fig. 3, 4 i 5 uwidoczniaja ten sam aparat w czesciowym schematycznym prze¬ kroju wzdluz prostej x — y z fig. 2. Film, przedstawiony na fig. 4 i 5, posiada inny ksztalt niz na fig. 3, fig. 6 daje widok bocz¬ ny urzadzenia, przy pomocy którego otrzy¬ muje sie perjodyczna i kolejna zmiane krzywizny filmu.W! przeciwienstwie do zwyklych apara¬ tów kinematograficznych, które stosuja plaskie filmy i skutkiem tego wytwarzaja obrazy nastawione ostro na jedna tylko czesc obrazu, aparat odpowiadajacy wy¬ nalazkowi uksztaltowany jest w ten sposób, ze kazdy zdjety lub wyswietlony obraz za¬ wiera strefe nastawiona na pewna pla¬ szczyzne oraz inne strefy nastawione na inne plaszczyzny.Celem osiagniecia tego efektu mozna uzyc jednego z nastepujacych sposobów.Fihn wygina sie na wypuklo przynaj¬ mniej na przestrzeni calkowitej wysoko¬ sci obrazu, albo tez stosuje sie specjalnie wyksztalcone objektywy, albo wreszcie kombinuje sie wygiecie filmu ze specjal- nem uksztaltowaniem objektywów.Jezeli film wygiety jest na wypuklo, np. w kierunku poziomym (przyczem two¬ rzace sa pionowe), to krzywizna taka da obraz ostry w srodku, którego ostrosc sta¬ je sie ku brzegom coraz mniejsza, albo tez naodwrót, obraz ostry na brzegach, a coraz mniej ostry ku srodkowi. Przy nastawieniu na posredni punkt otrzymuje sie ostrosc przecietna, a nastepstwo ostrych i mniej ostrych czesci obrazu wywoluje wrazenie glebokosci.Walcowate wygiecie filmu moze byc u wszystkich nastepujacych po sobie obra¬ zów stale, jezeli odstepy plaszczyzn po¬ ustawianych jedna za druga sa niewielkie.Uzyskane wrazenie glebokosci pozostanie przytem jednakowe.Film moze byc wygiety cylindrycznie w tym lub innym kierunku, t. j. moze byc wypukly lub wklesly.Zamiast nadawac filmowi krzywizne o stalym ksztalcie mozna na aparacie umie¬ scic urzadzenie, które pozwala na dowolne zmienianie tej krzywizny w tym lub innym kierunku. Urzadzenie to odznacza sie tern, ze ten sam aparat moze sluzyc zarówno do zdjec, jak i do projekcji niezaleznie od po¬ lozenia objektywu wzgledem filmu. Dzie¬ ki temu urzadzeniu uzyskuje sie przy pro¬ jekcji wrazenie glebokosci w zadanych roz¬ miarach, zaleznie od wiekszego lub mniej¬ szego wygiecia filmu.Do utrzymywania wygiecia filmu i do regulowania go mozna uzyc róznych urza¬ dzen, np., urzadzenia przedstawionego na fig. 1 — 5.Film / jest, jak zwykle, perforowany i biegnie po kolach zebatych 2, 3, 4 i 5, któ¬ re go poruszaja, przyczem kola 3 i 4 usta¬ wione sa parami. Te dwie pary kól zmon¬ towane sa na osiach przesuwalnie i nie sa ze soba polaczone sztywno, jak bywa zwy¬ kle, poniewaz zadaniem ich jest prowadze¬ nie filmu nawet wtedy, gdy nadano mu wygiecie.Film moze sie slizgac pomiedzy narza¬ dami prowadzacemi, które wyksztalcone sa w nastepujacy sposób. Ztylu znajduje sie elastyczna plyta 6, która sluzy jako pod¬ stawa dla czesci filmu znajdujacej sie przed objdktywem. Plyta ta je&t umocowana swobodnie swemi brzegami boczsnemi na dwóch pionowych osiach 7, umieszczonych po obydwu stronach podluznych brzegów filmu. Na przodzie znajduje sie z jednej strony elastyczna plyta 8 umieszczona na czesci górnej, a z drugiej strony elastycz¬ na 9, umieszczona na czesci dolnej. Obie te plytki, których rozstep wzajemny równa sie wysokosci czesci filmu wchodzacej w dzialanie, polaczone sa z plytka podstawo¬ wa 6 i umocowane sa równiez swobodnie na osiach 7 lub równoleglych do nich osiach swemi bocznemi brzegami. Plytki te moga — 3 —byc niezalezne od sieibie albo stanowic jed¬ na calosc, w której wyciete jest okienko 10 o rozmiarach normalnego obrazu* Obydwie osie podtrzymywane sa na górnych kon¬ cach przez dwoje sanek T, a na dolnych koncach przez dwoje sanek 72. Sanki te da¬ ja sie przesuwac z malem tarciem po od¬ powiednich szynach 11, które ustawione sa, poziomo lub pionowo, równolegle do filmu i umocowane na stalym dzwigarze 12.Dolne sanki 72 polaczone sa ze soba wrzecionem nagwintowanem 13, opatrzo- nem dwoma gwintami o róznym skrecie, które wchodza w odpowiednie gwinty w sankach.Odpowiednie urzadzenie umozliwia do¬ wolny obrót slimaka 13 w jednym lub dru¬ gim kierunku. Cel ten mozna osiagnac w rozmaity sposób, np. przez umieszczenie kola zebatego 13' na jednym z konców wrzeciona nagwintowanego. Kolo zebate 13* uruchomia slimak 14, otrzymujacy ruch od osi 14', której obrót wywoluje sie recz¬ nie lub zapomoca transmisji. Obrót nada¬ wany recznie odbywa sie zapomoca jakie¬ gos odpowiedniego ruchu korby, przyczem przewidziana jest skala dla oznaczenia po¬ lozenia. Transmisja urzadzona równiez w dowolny sposób pozostaje w zwiazku z u- rzadzeniem, które nastawia objektywy, t. j. wywoluje ich ruch wprzód i wtyl. Urza¬ dzenie to wyksiztalcone jest w ten sposób, ze objektyw przy oddalaniu sie od czesci filmu wchodzacej w dzialanie lub przy zblizaniu sie do niej wywoluje równocze¬ snie zwiekszenie sie lub zmniejszenie krzy¬ wizny filmu. Urzadzenie do regulacji krzy¬ wizny filmu mozna tez urzadzic niezaleznie.Do tego, zeby wygnanie filmu odby¬ walo sie tylko w zamierzonym kierunku, t. j. ku wypuklosci lub wkleslosci, mozna uzyc urzadzenia przedstawionego na fig, 1.W srodku przedniej powierzchni górnej plytki prowadzacej 8 umocowuje sie po¬ dluzna plytke 15, której czesc 15', usta¬ wiona prostopadle do filmu, opatrzona jest otworem 1510. W otwór ten wnika ramie dzwigni 16, zwrotne w kierunku prostopa¬ dlym do filmu i uruchomiane przez dzwi¬ gnie, która zdolna jest zajac trzy poloze¬ nia 161, 162, 16*.Jezeli film nie jest wygiety, ramie 16 pozostaje w polozeniu 161 lub 162 w ze¬ tknieciu z jednym koncem otworu J510, skutkiem czego plytka moze sie poruszac tylko w jednym kierunku, a w innym zo¬ staje wstrzymana.W wypadku przedstawionym na fig. 1 ramie dzwigni ustalone jest w polozeniu 161. Jezeli zapomoca nagwintowanego wrzeciona 13 wygna sie przez zblizenie bocznych sanek elastyczne plytki prowa¬ dzace, to wygiecie to moze powstac tylko w tyle, a wiec wywolac wkleslosc wedlug fig. 5, poniewaz ramie dzwigni 16 stanowi podpore dla czesci 15', która nie dopuszcza do jakiegokolwiek ruchu naprzód.Sprawa mialaby sie odwrotnie, gdyby ramie dzwigni 16 opieralo sie o drugi ko¬ niec otworu, skutkiem czego tasma filmo¬ wa moglaby z ksztaltu plaskiego przejsc do wypuklego (fig. 4).Jezeli ramie dzwigni znajduje sie w polozeniu srodkowem 16z, to pozwala na wygiecie tasmy filmowej w jednym lub drugim kierunku. Stan ten potrzebny jest wtedy, gdy, jak pózniej beidzie podane, za¬ mierzone jest okresowe wyginanie tasmy filmowej naprzemian w jednym i drugim kierunku.W poprzednich wywodach wychodzilo sie z zalozenia, ze promien krzywizny zmie¬ nial sie w sposób nieciagly. Te zmiany u- skuteczniac' mozna recznie lub za posred¬ nictwem transmisji umieszczonej miedzy prowadzeniem filmu a objektywem, za¬ leznie od polozenia tego ostatniego. Celem wzmocnienia wrazenia glebokosci jest równiez korzystnem (dostosowac zmiany promienia krzywizny do nastepstwa obra¬ zów, t. j. zmieniac promien krzywizny fil¬ mu progresywnie i stale pomiedzy dwoma skrajnemi polozeniami, zgóry wyznaczone- mi dla krzywizny. Zmiana krzywizny od- - 4 _bywa sie W czasie niefunkcjonowania objektywu.Okresowe wyginanie filmu naprzemian w jednym i drugim kierunku, o którem by¬ la mowa poprzednio, mozna uzyskac w rozmaity sposób, np. przy pomocy urza¬ dzenia przedstawionego na fig. 6, w którem przez usuniecie napedu zapomoca nagwin¬ towanego wrzeciona napedy sanek, które rozstrzygaja o kierunku, sa odciazone, po¬ niewaz sanki te musza byc iswobodnie ru¬ chome. Tak np., tylna plytke prowadzaca korzystnie jest zaopatrzyc w srodku w maly precik 17, który na jednym koncu w zwykly sposób przytwierdzony jest do plytki prowadzacej, a na którego drugim koncu umieszczona jest kluczka 17°. W kluczke te wchodzi drazek 18, umieszczony na czopie korbowym 19. Czop korbowy spoczywa w rowku 20°, wl którym przy przesuwaniu moze* zajac rózne polozenia.Rowdc umieszczony jest srednicowo w ma¬ lym krazku 20, który sluzy jako korba* Krazek 20 posiada zeby zapadkowe i moze byc poruszany przez zapadke 21, otrzymu¬ jac zmienny ruch od przekladni pedniowej, która wyksztalcona jest w dowolny sposób, np. od czesci 22, 23, 24 i t. d., które poru¬ szaja sie w zwiazku z ruchem filmu ku przodowi, np, za posrednictwem zwyklego krzyza maltanskiego.Wedlug poprzednich wywodów celem uzyskania wrazenia glebokosci oddzialy¬ walo sie odpowiednio jedynie na film. Do tego samego celu dazyc mozna równiez w inny sposób.Mozna mianowicie zastosowac objekty- wy o odpowiednim ksztalcie. Mozna rów¬ niez zastosowac kombinacje wygiecia filmu ze specjalnym ksztaltem objektywu.Dla celów powyzszych stosuje sie ob- jektyw, którego soczewki w kierunku po¬ ziomym od srodka ku obwodowi wykazuja zmienny promien krzywizny, podczas gdy w kierunku pionowym krzywizna jest stala.Mozna równiez zastosowac uklad so¬ czewek, który od srodka ku obwodowi, a wiec we wszystkich kierunkach radjalnych posiada zmienny promien krzywizny, jed¬ nakze przez zastosowanie diafragmy o bar¬ dzo waskiej szczelinie poziomej, skutkiem czego wysokosc otworu objektywu zlozo¬ nego zostaje ograniczona, nie zachodza zadne znaczniejsze zmiany promienia krzy¬ wizny w kierunku pionowym. Podobnie mozna uzyc ukladu soczewek walcowatych, których promienie krzywizny w kierunku poziomym sa rózne (np. krzywizna w srod¬ ku jest mniejsza niz na obwodzie), skut¬ kiem czego powstaje ksztalt zblizony do paralboloidu lub hyperboloidu. Uklad taki daje obraz ostry, np. w srodku, a ku brze¬ gom mniej ostry. Obraz moze równiez od¬ wrotnie byc ostry u brzegów, a robic sie mniej ostrym lub zanikac ku srodkowi.Moze on równiez wykazywac ostrosc, któ¬ ra przedstawia sie jako funkcja ostrosci o- trzymanych w poprzedni sposób w dowol¬ nych odmianach.Niezaleznie od rodzaju zastosowanego ukladu uzyska sie zapomoca srodków od¬ powiadajacych wynalazkowi przy rzucaniu na akran obrazu silne wrazenie glebokosci.Srodkowy plan przedni bedzie sie silnie odcinal od bledniejacych boków lub naod- wrót, zaleznie od zamierzonego efektu.Wrazenie glebokosci uzyskuje sie rów¬ niez, umieszczajac na plaskim filmie kolej¬ ne obrazy nastawione na rózne plaszczyzny, rozstawione w glab przestrzeni, przez zmiane odleglosci, która dzieli film od ob¬ jektywu miedzy dwiema okreslonemi gra¬ nicami, przyczem otrzymany w ten -sposób film porusza sie z szybkoscia, która jest funkcja rozpietosci miedzy temi dwiema granicami. Cel ten mozna osiagnac poslu¬ gujac sie: objektywem uruchomianym przez me- chanizm napedowy, podobny, np., do me¬ chanizmu przedstawionego na fig. 6, ru¬ chem zwrotnym po jego osi optycznej, przyczem film zostaje plaski i przechodzi miedzy isitalemi prowadzeniami, albo tez poslugujac sie kilku objekty- — 5 —wami* których odnosne cechy optyczne sa takie, ze wywoluja na filmie [plaskim, po¬ ruszajacym sie miedzy stalemi prowadze¬ niami, obrazy nastawione na rózne pla¬ szczyzny rozstawione w glajh, przyczem objdrtywy te ustawia $ie, np., na obraca¬ jacej sie podstawie, której os w stosunku do osi podluzne; aparatu przesunieta jest mimosrodowo i której mich jest zsynchro¬ nizowany z ruchem filmu, adbo tez poslugujac isie ofojektywem sta¬ lym i przyrzadem do nadawania kierunku takim* ze film porusza sie ruchem zwrot¬ nym pó osi ukladu optycznego.W kazdym z wyzej wymienionych wy¬ padków otrzymujemy ciag obrazów, z któ¬ rych kazdy posiada dwie strefy równolegle do kifcfutfiku odwijania sie filmu i syme¬ tryczne WzgLedem osi ukladu optycznego, pfrzytzem strefy te nastawia sie parami od¬ powiednio na plaszczyzny rozstawione w glab.Mozftaby równiez uzyc, jak to przed¬ stawiona na fig. 7 i 8, diafragmy utworzo¬ nej przez nieprzezroczysta przeslone 25, która sie porusza prostopadle do osi ukla- dii optyfeznego miedzy objektywem a przed¬ miotem fotografowanym w taki sposób, ze linja sfodkowa przeslony przecina os wzmiankowana.W tej ruchomej diafragflaie sa wyciete po obu stronach linji srodkowej rozstawio¬ ne fcchodkówo pary szczelin 26, które, do¬ chodzac podczas ruchu pfzetlony 25 do pólozeriia naWprost objektywu, sa pionowe.Ponadto sa one symetryczne wzgledem wzmiankowanej linji srodkowej i odstep ich od tej linji rosnie lub maleje w kierun¬ ku ód tej linji ku bocznym brzegom prze¬ slony 25. Szerokosc szczelin jest tak do¬ brana, ze, przypusciwszy, ze ich boczne blfóegi sa przedluzone, Czesc podluzna przeslony odpowiadajaca pewnej szczeli¬ nie jest styczna do czesci podluznych od* powiadajacych czesci poprzedzajacej i na¬ stepujacej, przyczem czesci te tnoga za¬ chodzic na siebie.W kazdym razie przez wspóldzialanie objektywu stalego lub ruchomego w zna¬ czeniu wyjasnionem powyzej i przeslony otrzymuje sie takie naswietlenie filmu, któ¬ ry ze swej strony moze byc staly luib ru¬ chomy w sensie powyzszym, ze czesci pio¬ nowe symetryczne wzgledem srodka obra¬ zu, których szerokosc jeist funkcja szero¬ kosci szczelin, wychodza ostrzej, niz inne czesci obrazu. Ostrzej wystepujace czesci przesuwaja sie stopniowo u szeregu kolej¬ nych obrazów od srodka obrazu ku jego brzegom i naodwrót.W tym wypadku nie mozna juz uwazac czesci pionowych za nastawione na pla¬ szczyzny rozstawione stopniowo w glab.W tym wypadku zachodzi raczej podzial przestrzeni w kierunku poprzecznym.Obrazy sa nastawione w pewnych cze¬ sciach, a w innych nie.Taka metoda zaleca sie zwlaszcza w wypadku obrazów, odtwarzajacych pierw¬ sze plany (portrety, statuy i t. d.).W przykladach przedstawionych na fig. 7 i 8 zastosowano piec par szczelin sto¬ sownie rozmieszczonych na calej szeroko¬ sci obrazu. Celem uzyskania wrazenia gle¬ bokosci podczas projekcji nalezy w tym wypadku odwijac film z szybkoscia piec razy wieksza od normalnej. W czasie zdej¬ mowania obrazów naswietlanie moze sie odbywac z szybkoscia zwykla, lepiej jed¬ nak z szybkoscia wieksza, która jest rów¬ niez funkcja ilosci przewidzianych szczelin.Ruchoma diafragme moze stanowic (fig. 7) przeslona 25 o szerokosci nieco wiekszej od filmu, okladajaca sie z elastycznej ta¬ smy bez konca, uruchomianej synchroni- stycznie z filmem w ten sposób, ze para szczelin nadchodzi przed objektyw w chwi¬ li ustawienia sie przed nim obrazu, przy¬ czem tasma prowadzona jest w taki spo¬ sób, aby tok powracajacy nie zakrywal objektywu podczas zdejmowania obrazów i nie przeszkadzal odwijaniu sie filmu.Prowadzenie to nie nastrecza zasadni¬ czo zadnych trudnosci, poniewaz chodzi tu — 6 —o dostatecznie dtuga tasme elastyczna.Przeslone 25 moznaby równiez wykonac jako sztywny element, zmontowany na podstawie poruszajacej sie poprzecznie przed obiektywem ruchem zwrotnym. Po¬ niewaz szczeliny sa symetryczna wzgledem srodka obiektywu* przeto wytworzenie zsynchronizowanego ruchu przeslony wzgle¬ dem filmu nie nastrecza trudnosci, mimo ze przeslona porusza sie stale ruchem po¬ suwisto-zwrotnym, a film odwija sie w tym samym kierunku* Moznaby równiez, i to z wieksza slu¬ sznoscia, wykonac ruchoma diafragme ja¬ ko krazek 25 ze szczelinami 26, przyczem krazek ten wykonywa ruch obrotowy w plaszczyznie prostopadlej do osi ukladu optycznego. PL