Wynalazek niniejszy dotyczy ukladów odbiorczych w komunikacji bezprzewodo¬ wej o wielkiej czestotliwosci, a w szczegól¬ nosci wielokrotnych odbiorników heterody- nowych, t. j. odbiorników o wiekszej ilosci heterodyn, stosowanych przy odbiorze fal ciaglych modulowanych o czestotliwosciach wielokrotnych lub o czestotliwosciach rze¬ du, nadajacego sie do wytwarzania wielo¬ krotnych dróg komunikacyjnych.W odbiornikach, zawierajacych kilka heterodyn i stosujacych wzmacniacze fil¬ trujace, strojenie, niezbedne do równo¬ czesnego wzmacniania róznych czestotli¬ wosci, stanowi zadanie niezmiernie trudne wobec koniecznosci nadzwyczaj dokladne¬ go nastrajania generatorów miejscowych i utrzymywania ich czestotliwosci w stosun¬ ku stalym, aby czestotliwosci sygnalowe pozostawaly w obrebie widma wzmacnia¬ czy filtrujacych.W mysl wynalazku niniejszego wielo¬ krotny odbiornik heterodynowy zawiera kilka heterodyn, wobec czego dla prawi¬ dlowego odbioru uzyskuje sie te sama cze¬ stotliwosc w róznych czesciach odbiornika.Dalej odbiornik zawiera urzadzenia do wprowadzania wymienionych czestotliwo¬ sci do wspólnego obwodu kontrolnego i u- rzadzenia do strojenia jednej lub kilku he-terodyn, dzieki czemu w pomienionym ob¬ wodzie k.onirplnY^^diJ^menisL mozna spro¬ wadzic*iló zera*. * % * * Fig. 1 i 2 zalaczonego rywinku przed¬ stawiaja schematycznie odbiornik, nada¬ jacy sie do odbierania modulowanej po¬ trójnie fali nosnej, przyczem dwie z nkh sa modulacjami telegraficznemi, trzecia zas jest modulacja telefoniczna.Samo przez sie rozumie sie, iz wynala¬ zek niniejszy nie ogranicza sie do tego tyl¬ ko zastosowania i ze wartosci liczbowe w dalszym opisie podane sa jedynie tytulem przykladu.Sygnalizacja odbiorcza obejmuje za¬ kres telefoniczny do czestotliwosci o szero¬ kosci dajmy na to 2000 okresów (np. po¬ miedzy 400 a 3400 okresami), zakres tele¬ graficzny dla 7000 okresów i drugi zakres telegraficzny dla 9000 okresów. Wszystkie te zakresy nakladane »sa na fale nosna o 20000 kilocyklach, przyczem przyjmuje sie, iz jedynemi widmami fal, promienio- wanemi przez nadajniki, sa: a) fala nosna: 20000 kilocyklów, b) widmo telefoniczne: 2000Ó kilocy¬ klów + widmo czestotliwosci telefonicz¬ nej, c) pierwszy zakres telegraficzny: 20000 kilocyklów + 7000 okresów, d) drugi zakres telegraficzny: 20000 kiloc^tóófw j+ 9000 okresów.Wszystkie te czestotliwosci odebrane przez antene N przechodza nastepnie przez selektywnie nastrojony obwód wielkiej czestotliwosci F, t. j. tak nastrojony, iz e- liminuje on wszelkie fale o czestotliwosci wyzszej od czestotliwosci ial nosnej (20000 kilocyklów) plus 180000 okresów. Przefil- trowana fala nosna po stronie wyjsciowej obwodu filtrujacego iostaje teraz sprowa¬ dzona do fali nosnej o 180000 okresach pierwszej faeterodyriy HI i lamp modula- cyjnych MI, poczem zostaje ponownie wzmocniona w wielostopniowym wzmacnia- czn z filtrami Al o ostrej dolnej granicy 170000 okresów, zas górnej — 190000 o- kresów i zbudowanym tak, by w nim nie bylo dzialania prostujacego. Ostatni sto¬ pien tego wzmacniacza stanowia lampy sprzegajace CVI, CV2 o nader starannie zobojetnionej pojemnosci miedzy siatka i anoda, polaczone z ostro nastrojonemi ob¬ wodami, wskutek czego czestotliwosci za¬ kresu telefonicznego (lezace posrodku cal¬ kowitego widma wzmacniacza) zostaja wy¬ dzielone z widma wzmacniacza. Ten selek¬ tor czestotliwosci przedstawiony jest sche¬ matycznie na fig. 2. Cale widmo czestotli¬ wosci 170000—190000 okresów wchodzi w punkcie A, a wychodzi w punkcie B (patrz fig. 2), przyczem srodkowe widmo telefo¬ niczne wchodzi w punkcie C oraz przecho¬ dzi przez filtr telefoniczny FI o takiej cha¬ rakterystyce, ze przechodza przezen tylko czestotliwosci, objete przez telefonicznie zmodulowana fale nosna. Nastepnie prady zmienne widma telefonicznego zostaja wy¬ prostowane i wzmocnione we wzmacniaczu pradu Dl, przepuszczone przez obwód o- graniczajacy AGC i A2, powtórnie wzmoc¬ nione w A3 i odprowadzone do kabla lub zuzytkowane w sposób inny. Nalezy zazna¬ czyc, ze zakres telefoniczny zostaje wy¬ dzielony przed wyprostowaniem, co lacznie z filtrem telefonicznym powoduje rzeczy¬ wiste wyeliminowanie czestotliwosci stuka¬ nia klucza telegraficznego z widma telefo¬ nicznego.Fala, pobierana z linji B {fig. 2), pod¬ dawana jest dzialaniu drugiej heterodyny H2 (fig. 1) i modulatorów M2, wskutek cze¬ go czestotliwosc fali nosnej sprowadza sie do czestotliwosci 30000 okresów, a nowa ta fala nosna zostaje usunieta przez filtr F2 o „nieskonczonym" oporze pozornym dla pradów o 30000 okresach na sekunde.Tousuniecie fali nosnej stosuje sie z powo¬ dów nastepujacych: 1) Fala nosna ma znacznie wieksze na¬ tezenie od wszystkich fal modulacyjnych, wtskutek czego wszelkie usilowania sililo - 2 -wzmacniania fal modulujacych oddzielnie lub lacznie, bez obnizenia amplitudy fali nosnej, stanowilyby zadanie nader trudne, o ile, jak w danym przypadku, nalezy sta¬ rannie unikac stanu nasycenia i dzialania prostujacego lamp, 2) Poniewaz przy zastosowaniu fali krótkiej spostrzezono, iz przy modulacji 5000 okresów i wyzej róznica w czasie za¬ nikania fali nosnej i dwu fal 'bocznych po¬ czyna byc wystarczajaco wyrazna, aby zja¬ wisko to mozna bylo zastosowac do zmniej¬ szenia skutków zanikania najpierw przez uzycie fal bocznych oddzielnie, a nastep¬ nie przez stlumienie zmiennej fali nosnej i odtworzenie jej wreszcie o amplitudzie sta- tej.Zmodulowane sygnaly po stlumieniu fali nosnej zostaja teraz przepuszczone przez pare równoleglych filtrów dlawikowych F3, F4, z których jeden o górnej granicy czestotliwosci, a drugi o dolnej granicy przeznaczone sa do oddzielenia górnych i dolnych czestotliwosci modulujacych i do przepuszczenia czestotliwosci telefonicz¬ nych. Jeden z filtrów przepuszcza jedynie czestotliwosci ponizej 26000 okresów, a drugi — jedynie czestotliwosci powyzej 34000 okresów na sekunde. Widma boczne sa w ten sposób podzielone dla uzyskania korzysci z czesto obserwowanych róznic czasów zanikania, jakie zachodza miedzy niemi. Rzecz prosta, ze wzmiankowane fil¬ try dlawikowe mozna zastapic odpowied- niemi fltrami widmowemi.Po przejsciu przez filtry F3, F4 prze¬ puszcza sie prady przez wielostopniowe wzmacniacze widmowe {A4f A5) w grani¬ cach widma czestotliwosci, z których kaz¬ dy przepuszcza widmo czestotliwosci o szerokosci 4000 okresów przy sredniej cze¬ stotliwosci w jednym wypadku 8000 okre¬ sów powyzej, a w drugim — 8000 okresów ponizej 30000 okresów (8000 okresów jest naturalnie czestotliwoscia srednia obu cze¬ stotliwosci telegraficznych). Fale z tych wzmacniaczy widmowych dzialaja tia t&» modulatory Rl, R2, wskutek czego stlu¬ miona fala nosna zostaje zpowrotem od¬ tworzona w stalej amplitudzie przez* gea&e- rator miejscowy G, dzialajacy przez lam¬ py sprzegajace CV3, CV4. Miejscowy g,e- nerator oraz heterodyna druga, przez któ¬ ra uzyskano na poczatku czestotliwosc fa¬ li nosnej 30000 okresów, musza posiadac mozliwie stala czestotliwosc oraz o ile moz¬ na fale wolna od fal harmotnicznych. Zale¬ ca sie, aby kazdy z tych aparatów kontro¬ lowala powszechnie znana lampka neono¬ wa, falomierz lub inny podobny przyrzad (oznaczony na rysunku przez Wl i W2), umozliwiajacy strojenie czestotliwosci i Ur trzymywanie ich w.obrebie 50 okresów za¬ danej wartosci, który to stopien dokladno¬ sci jest zupelnie wystarczajacy.Fale z remoduilatorówf z których kaz¬ dy wspóldziala z jednem widmem bocz- nem, zostaja teraz przepuszczone przez pary F5, F6% F5', F6' filtrów równoleglych, przyczem jeden z kazdej pary filtrów przy¬ stosowany jest do przepuszczania 7000 o- kresów + 500 okresów (dopuszczalne od¬ chylenie dla odmiany fali nosnej), drugi zas do przepuszczania 9000 okresów + 500 okresów. Oddzielone teraz czestotliwosci telegraficzne zostaja prostowane przez przyrzady D2, D3 i D4, D5, skladowe zas stale odnosnych czestotliwosci zostaja przepuszczone przez lampy ograniczajace Li, VI i L2, V2 oraz odpowiednie mostki telegraficzne Bi i B2 dla przeslania ich w sposób dowolny.Mozna równiez polaczyc uzyskani skladowa pradu stalego widm bocznych górnego i dolnego kazdego z zakresów tele¬ graficznych oraz polaczyc dzialanie ich w tej samej lampie ograniczajacej i w tych samych mostkach telegraficznych, zamiast oddzielnego ich zapisywania.W wypadku nieznacznej róznicy sta¬ lych czasu dla sygnalów, pochodzacych s nowo uzyskanych fal widm bocznych gór- - 3 -iiego i dolnego, zadana poprawke czasu mozna uzyskac, stosujac obwód opózniaja¬ cy, wprowadzony badz to do obwodów wielkiej, badz do obwodu czestotliwosci malej jednego z detektorów telegraficz¬ nych.Generator miejscowy G jest równiez przystosowany do zasilania (najwlasciwiej zapomoca lamp sprzegajacych CV5) de¬ tektora kontrolnego obwodu M3 (najko¬ rzystniej o typie symetrycznym), którego obwód wejsciowy jest równiez zasilany z jednego lub wszystkich obwodów odbior¬ czych, -stosowanych w ustroju filtru F2, przeznaczonego do przytlumiania fali no¬ snej 30000 okresów* Wynika stad, iz równoczesne dzialanie na wskazany powyzej detektor kontrolny M3 fali nosnej oraz 30000 okresowej fali generatora miejscowego wywoluje dudnie¬ nia w (fali, wychodzacej z detektora, przy- czem dudnienie to zanika, gdy pierwotna fala nosna zamienia sie dokladnie na 30000 okresów pod dzialaniem pierwszej lub dru¬ giej heterodyny. Dudnienie to zostaje wzmacniane przez przyrzad A6 i zasila glosnik lub przyrzad wskaznikowy. 1 W praktyce generator miejscowy G o- raz druga heterodyne H2 mozna nastroic miiiej wiecej na stale, a strojenie heterody¬ ny na wlasciwa dlugosc fali, celem uzyska¬ nia dudnienia o 30000 okresach, az pierw¬ sza heterodyna zmieni pierwotna fale no¬ sna na 180000 okresów, co stanowi czesto¬ tliwosc srednia pierwszego wzmacniacza widmowego tak, iz strojenie sprowadza sie do nastrajania heterodyny pierwszej.Kazde odstepstwo od nastrojenia pier¬ wotnego zniesie oczywiscie zanik dudnien w An i da dudnienie akustyczne (juzto wskutek zmiany czestotliwosci fali nosnej na stacji nadawczej, juzto z powodu roz¬ strojenia heterbdyn na stacji odbiorczej), przyczem czestotliwosc dudnienia tego wkazuje w okresach wartosc rozstrojenia.• Celem tii&fopti^^ telefonicznej poza wpomniana lampa de¬ tektorowa, zastosowano filtr M2 do przepu¬ szczenia niskich czestotliwosci o ostrej granicy przy 500 okresach.Prady z filtru tego mozna wzmacniac, jak wskazano powyzej, zapomoca wzmac¬ niacza malej czestotliwosci A6, zasilaja¬ cego glosnik, który milknie jedynie przy dudnieniu zerowem. Poza tern w obwód wyjsciowy wzmacniacza A6 mozna wla¬ czyc w razie potrzeby czule przekazniki, nastrojone dajmy na to do 250, 350 i 450 okresów i zapalajace róznokolorowe lamp¬ ki.W pewnej odmianie opisanego powyzej urzadzenia stosuje sie fale harmoniczna ge¬ neratora G jako druga heterodyne H2, wskutek czego odnosne urzadzenie jest je¬ szcze dogodniejsze do kontroli i zadawala¬ jace w uzyciu. Jesli czetotliwosc srednia widma wzmacniacza Al J wynosi np. 181998 okresów, a czestotliwosc fali no¬ snej, która ma byc stlumiona w przyrza¬ dzie F2, a odtworzona w przyrzadach Rl, R2, wynosi 30333 okresów, to siódma har¬ moniczna czestotliwosc, wytworzonej przez generator G (t. j. 212331 okresów), bedzie stanowila czestotliwosc jakiej nalezy uzyc w M2.W razie potrzeby umieszczenia kilku odbiorników w mysl wynalazku niniejsze¬ go w bezposredniem sasiedztwie ze soba w tym samym np. pokoju, najkorzystniej jest zastosowac wspólny generator glówny G dla wszystkich odbiorników, przyczem fala harmoniczna tego generatora uzyta zostaje jako glówna druga heterodyna H2 dla wszystkich odbiorników. Urzadzenie to za¬ pobiega w znacznym stopniu interferencji, jaka inaczej moglaby wywolywac niepoza¬ dane dudnienia.Czestotliwosc harmoniczna mozna uzy¬ skac z generatora G w sposób dowolny.Jednakowoz najodpowiedniejsza w prakty¬ ce okazala sie metoda nastepujaca.'' C^tbtli#»«crr^aslaWti^ Hlty*i*&¥2a '¦—' 4 -obwód lampowy; istnieje ona w obwodzie drgan, obejmujacym kondensator i zwoj¬ nice.Poniewaz opór pozorny kondensatora jest dla czestotliwosci harmonicznej znacz¬ nie mniejszy od oporu indukcyjnego, prad o czetotliwosci harmonicznej poplynie glównie przez galaz pojemnosciowa; sprze¬ gajac wiec odpowiednia zwojnice z nie¬ wielka indukcyjnoscia, polozona w tej ga¬ lezi, mozna pobierac z obwodu prad o cze¬ stotliwosci harmonicznej i we wzmacnia¬ czu rezonansowym wzmocnic go do zada¬ nej wartosci.Widac przeto, ze opisane powyzej u- rzadzenia pozwalaja na nader prosty spo¬ sób strojenia odbiornika wielokrotnego, które inaczej byloby skomplikowane, oraz przedstawiaja natychmiastowy wskaznik wszelkich zmian, zachodzacych w odbior¬ niku.Oczywiscie przyrzad kontrolny (pod warunkiem, iz miejscowy generator jest wolny od niepozadanych fal harmonicz¬ nych) nie moze Wprowadzic zadnego zabu¬ rzenia do zakresu telefonicznego przy 180000 okresach ± 2500 okresów. PL