Przy wyrobie krzywek z calych rur po¬ stepowano dotychczas w ten sposób, ze na¬ pelniano rure piaskiem lub t. p. i zginano ja nastepnie, lub tez stosowano trzpien od¬ powiadajacy wewnetrznej srednicy rury i uzbrojony w zakrzywienie podlug promie¬ nia zakrzywienia wyrabianej rury. Wedlug innego znanego znów sposobu przeciaga sie przez rure drazek, którego czesc za¬ krzywiona jest zgrubiona lub w zgrubienia zaopatrzona i sluzy do wygiecia rury.Wszystkie dotychczas uzywane sposoby moga byc stosowane tylko w stopniu o- graniczonym, mianowicie tylko wtenczas, jezeli wyrabia sie rury zaginane z waskich rur o wielkim promieniu zakrzywienia oraz z metalu miekkiego. Jezeli wyrabia sie we¬ dlug tych sposobów rury wygiete silniej, powstaja wtedy, z powodu zgrubienia ma- terjalu, faldy na wewnetrznej stronie krzy¬ wizny, a na zewnetrznej stronie materjal wyciaga sie dzieki czemu i scianki rur sa oslabione. Sposoby powyzsze nie nadaja sie do wyrobu rur zaginanych z rur o cienkich scianach. Sposób, stanowiacy istote niniej¬ szego wynalazku, polega na tern, ze roz¬ szerzenie i zaginanie wykonywa sie równo¬ czesnie w jednym przebiegu, wzglednie, ze zaginanie osiaga sie przez rozszerzenie. W tym celu rozszerza sie rure ekscentrycz¬ nie do osi rury prostej. Przy takiem roz¬ szerzeniu wyzyskuje sie zbyteczny mate¬ rjal, po wewnetrznej stronie krzywizny cal¬ kowicie lub tylko czesciowo, do powieksze¬ nia srednicy. Jezeli sie korzysta tylko z czesci zbytecznego materjalu do powiek¬ szenia srednicy, wywoluje sie równocze¬ snie przesuniecie wzglednie rozdzieleniezbytniego materjalu na pozostala czesc rury—w stopniu, zmniejszajacym sie w strone zewnetrznego zakrzywienia. Przesu wanie materjalu osiaga sie sila ciagu, wy¬ nikajaca z cisnienia podsuwajacego ma- terjal, wywolujacego rozszerzenie i skiero¬ wanego poprzecznie do osi run, jako tez równoczesnie napecznienie (nadmiernego materjalu. Napecznienie to jest najwiek¬ sze na wierzcholku strony wewnetrznej zakrzywienia i zmniejsza sie w kierunku strony zewnetrznej. Równoczesnie rozsze¬ rzenie to z powodu poprzecznie dzialajace¬ go ciagu, wzglednie z powodu ekscentrycz- nosci wywoluje zaginanie rury. * Sposobem niniejszym mozna wobec te¬ go wyrabiac nietylko z prostej waskiej rury luk rurowy o wiekszej srednicy, lecz równoczesnie osiagnac wszedzie równo¬ mierna grubosc scian w kolanie.Dla wykonania sposobu mozna stoso¬ wac trzpien wyciagowy, który na draz¬ ku prowadnikowym zaopatrzony jest z jednej strony w wystep lub t. p. Wyste¬ pem tym zostaje posuwajaca sie na draz¬ ku prowadnikowym rura rozszerzona wbok i z powodu rozszerzenia jednostron¬ nego, wzglednie ekscentrycznego, zgieta Na rysunku przedstawiono trzy wykona¬ nia konstrukcyjne trzpienia wyciagowego.Wedlug fig. 1 drazek prowadnikowy a •trzpienia wyciagowego posiada na jed¬ nym koncu z jednej tylko strony bocz¬ ne pólkole b. Dla lepszego wykonania za¬ krzywien sluzy trzpien, przedstawiony na fig. 2, gdzie drazek prowadnikowy po¬ siada z jednej strony boczny wystep b w ksztalcie kopyta. Wystepem tym powiek¬ sza sie konce drazka prowadnikowego po¬ woli i ekscentrycznie do przekroju, które¬ go srednica odpowiada srednicy przelotu wyrabianego zgiecia kolanowego rury.Na fig. 3 przedstawiono jeszcze bardziej ulepszone narzedzie w ksztalcie trzpienia wyciagowego wraz z krzywka rurowa po¬ wstajaca za jego r^Hi^ca.Drazek prowadnikowy a przymocowa¬ ny jest do drazka d dla przeciagania trzpienia przez przedmiot wyrabiany c, lub do jego nastawienia podczas przesu¬ wania, gdy trzpien jest nieruchomy. Dra¬ zek prowadnikowy a przechodzi w czesc stozkowata b. Czesc c, której srednica po¬ wieksza sie stopniowo do srednicy, odpo¬ wiadajacej przelotowi wyrabianego kola¬ na rurowego, umieszczona jest tak krzy¬ wo wobec drazka prowadnikowego, ze do jej boku lezacego blizej osi drazka pro¬ wadnikowego i posiadajacego stosownie do zewnetrznego luku wyrabianego kola¬ na ksztalt takze luku, przylega bok draz¬ ka a w kierunku stycznej, oraz ze bok przeciwlegly czesci b, najlepiej prosty, tworzy wobec obwodu drazka prowadni¬ kowego stopniowo wzmacniajace sie zgru¬ bienie. Stozkowa czesc b moze byc prze¬ dluzona o czesc pierscieniowa e o sredni¬ cy odpowiadajacej wszedzie srednicy przelotu kolana rurowego i wygieta jak ono.Prostym bokiem wewnetrznym czesci b zostaje rura c, na niego wchodzaca, roz¬ szerzona w kierunku poprzecznym i rów¬ noczesnie zgieta, przyczem sciana rury, przylegajaca do lukowego boku zewnetrz¬ nego czesci bf zostaje po niej tylko prze¬ sunieta. Poniewaz bok wewnetrzny czesci b stawia opór przesuwaniu rury, powstaje pecznienie wyciaganego materjalu w ta¬ kim stopniu, ze materjal zostaje przesu¬ niety coraz mniej w kierunku strony ze¬ wnetrznej kolana, wzglednie rozmieszczo¬ ny tak, ze powstaje wszedzie równa gru¬ bosc sciany. Przedluzenie pierscieniowe e sluzy do zabezpieczenia dokladnego za¬ ginania kolana oraz jako prowadnica dla rury juz zgietej. Jezeli maja byc ciagnio¬ ne wezownice po linji srubowej stosuje sietrzpien, w którym os czesci stozkowej b przedstawiona jest stosownie do skoku sruby do oski drazka a, wzglednie czesc b takze poprzecznie do swej plaszczyzny ekscentrycznej—krzywo do niego.Dla wyrobu krzywek, wzglednie dla wymiaru trzpienia wyciagowego, nalezy uwzglednic promien zagiecia i srednice przelotu rury prostej. Srednica ta winna byc obliczona z masy wyrabianego ko¬ lana.Jezeli nie zalezy na równomiernej gru¬ bosci scian, czyli jezeli grubosc sciany na stronie wewnetrznej kolana moze byc wieksza lub mniejsza, a materjal zby¬ teczny podczas zginania wykorzystuje sie w wiekszej lub mniejszej czesci do rozsze¬ rzenia, musi byc srednica uzytej rury od¬ powiednio wieksza, wzglednie mniejsza.Sposób niniejszy moze byc stosowany nietylko do rur z metalu miekkiego (olów, miedz), lecz takze do rur z zelaza i stali o dowolnej grubosci scian i moze byc przeprowadzony przy dostatecznej ciagli- wosci materjalu takze na zimno. Przy na¬ grzewaniu rury zmniejsza sie znacznie zuzycie sily i czas zaginania. Sposób u- mozliwia wyrób zagiec i kolan o najmniej¬ szym promieniu przy najwiekszej srednicy rury oraz wyrób wezownic srubowych lub spiralnych o wielkiej srednicy rury a malym promieniu zagiec. PL