Pierwszenstwo: 8 stycznia 1929 r. ("Wielka Brytanja).Wynalazek niniejszy dotyczy maszyny, umozliwiajacej zmiane wydajnosci w pew¬ nych granicach, celem dostosowywania jej dzialania do zmiennych warankdw pracy.Maszyna niniejsza nadaje sie zwla¬ szcza do zastosowania jako pompa od¬ srodkowa lub wentylator.Ilosc nip. wody, która ma byc przepom¬ powana zapomoca pompy odsrodkowej, moze zmieniac sie, regulowanie zas biegu pompy, celem dostosowania go do dostar¬ czania zmiennych ilosci wody, tfwazano dotychczas jako bardzo trudne do urze¬ czywistnienia. Wobec tego przecietna sprawnosc pomp tego rodzaju jest *w rze¬ czywistosci mniejsza od sprawnosci, osia- galnej podczas biegu pompy przy najlep¬ szych warunkach paracy.Stacje pomp, w których sa sto&ofwane pompy odsrodkowe* dlawia V znacznym stopniu przeplyw wody podczas okresów malego zapotrzebowania, przyczem zmniej¬ szenie wody tloczonej do 25% ilosci nor¬ malnej nie jest rzadkie podczas najmniej* szego jej zapotrzebowania, nip. w nocy.Znane dotychczas pompy odsrodkowe posiadaja wydajnosc niezmienna, 'wobec czego sprawnosc ich przy zdlawionym przeplywie nie jest wysoka i nie sprzyja ekonomicznemu ich uzyciu.Przedmiot wynalazku stanowi maszy¬ na, w której wirnik wzglednie kolo lopat¬ kowe sklada sie z czesci, dajacych przesu¬ wac sie wzgledem siebie oraz nastawia¬ nych celem dostosowania biegu maszyny do zmiennych warunków pracy, na które oddzialywaja rozmaite czynniki, np. zmienne obciazenie, wydajnosc, szybkosc lub zmiennosc napedu.Przez odpowiednie uksztaltowanie wir¬ nika i kanalu zapobiegnieto uderzeniom oraz wirom, wytwarzanym w glównym strumieniu plynu tloczonego przez po¬ szczególne strumienie, doprowadzane do strumienia glówtiego zapomoca lopatek wirnika.Wirnik, do którego sa przymocowane lopatki, jest podzielony tak, aby mozna by¬ lo zwiekszac lub zmniejszac szerokosc ro¬ bocza lopatek, celem regulowania wydaj¬ nosci.Na rysunku przedstawiono zastosowa¬ nie wynalazku do pomp odsrodkowych, lecz wynalazek ten moze byc równiez sto¬ sowany w Innych rodzajach maszyn od¬ srodkowych.Na rysunku fig. 1 przedstawia w prze¬ kroju jedna z odmian pompy odsrodko¬ wej; fig. 2 — w przekroju inna odmiane; fig. 3 — widok zprzodu oraz w przekroju pompy, uwidocznionej na fig. 2; fig. 4 — w zarysie inna odmiane pompy odsrodko¬ wej.Jedna z tarcz wirnika jest wyposazona w lopatki, osadzone w niej sztywno, dru¬ ga zas, oddzielona od poprzedniej, posiada rowki, dopasowane ksztaltem odpowied¬ nio do rozmieszczenia lopatek, przyczem tarcza ta posiada taka grubosc, aby lopatki mogly byc wsuwane do jej rowków. Tar¬ cze przesuwaja sie ku sobie tak, ze pod¬ czas zsuwania ich lub rozsuwania szero¬ kosc lopatek, mierzona na powierzchni miedzy tarczami wirnika, moze byc zmie¬ niana w granicach ustalonych zgóry.Fig. 1 przedstawia jedna z odmian ta¬ kiego urzadzenia w zastosowaniu do pom¬ py odsrodkowej. Pompa posiadla oslone 1, wyposazona w plyte podstawowa la, oslo¬ ne Ib i kierownice lc, zaopatrzona w kol¬ nierz Id, do którego jest przysrubowana pokrywa 2 z przylaczona rura doprowa¬ dzajaca. Na wale 3 jest umocowana tarcza 4, wyposazona w lopatki 5. Wal jest zaor patrzony We wspólsrodkowe wydrazenie, w którem znajduje sie drazek 6, polaczo¬ ny z umieszczonym w pokrywie krzyzul- cem 7, przymocowanym sztywno do prze¬ suwanej tarczy 8, zaopatrzonej w rowki 9.Rowki sa dopasowane swym ksztal¬ tem do lopatek 5. Za dlawnica 16 wal 3 posiada otwory podluzne 10, z których wy¬ staja konce krzyzu!ca 11, umocowanego na drazku 6. Do krzyzulca U sa przymo¬ cowane pierscienie 12 i 13% stanowiace prowadnice umieszczonego pomiedzy nie¬ mi pierscienia 14. Krzyzulec 11 jest prze¬ suwany w otworach podluznych 10 Wzdluz walu 3 zapomoca dowolnego ukladu, pola¬ czonego z ogniwem 15. Z powyzszego wy¬ nika, ze drazek 6 bedzie przesuwal tarcze 8 w prawo w razie odsuwania ogniwa 15 od wirnika pompy równolegle do walu pompy, przez co zostanie zijiniejszona po¬ wierzchnia robocza lopatek 5 i zmieni sie wydajnosc pompy. Pomiedzy piasta tarczy 8 a pokrywa 2 jest umieszczony pierscien ze skóry lub innego szczeliwa.Wspóldzialajace ze soba tarcze wirni¬ ka, umieszczone w pewnej odleglosci od siebie i dajace si^ zsuwac lub rozisuwac, sa wyposazane w lopatki, zachodzace jed¬ na za druga, i dopasowane sa do siebie ksztaltem, przyczem umozliwione jest zsu¬ wanie lub rozsuwanie tych tarcz celem zftiiany szerokosci tych lopatek.Rozstawione w pewnej odleglosci od siebie tarcze moga wspóldzialac ze soba w ten sposób, iz jedna z mich napedza dru¬ ga, wzglednie obydwie moga byc zaklino¬ wane na wale napedzajacym wzglednie napedzanym. — 2 —Taki przyklad wykonania przedstawie^ no na fig. 2 i 3 w zastosowaniu do pompy odsrodkowej. Na wale 20 sa umocowane tarcza 22 oraz lopatki 21. Na tulei 23 jest umieszczona tarcza 24 z lopatkami 25. Lo¬ patki 21 i 25 zachodza jedne na* drugie (fig. 3). Na tulei 23 jest wkrecony pier¬ scien 26, przesuwany wraz z nia zapomo- ca uchwylu 28 wzdluz walu pompy przy poruszaniu dzwigni 27. W razie przesuwa¬ nia lej tulei 23 w lewo (lig. 2) tarcza 24 wraz z lopatkami 25 bedzie przesunieta tak, iz lopatki przykryja wiecej lopatki 21, wobec czego powierzchnia robocza lopa¬ tek zmniejszy sie, a wydajnosc pompy od¬ powiednio sie zmieni. Wal obraca sie w lozysku "walkowym 26a oraz w lozysku kufkowem 2Sa. Na pierscieniu 26 moga byc umieszczone lozyska oporowe.Zsuwnie i rozsuwanie lopatek wirnika jest uskuteczniane w rozmaity sposób; do tego celu mozna stosowac np. tarcze nie- okragle, sruby nastawne, dzwignie, uru¬ chomiane z zewnatrz, które moga byc u- rzadzone tak, aby byly poruszane zapor moca przyrzadów, uruchomianych pod dzialaniem zmiennego czynnika, np. obcia¬ zenia pompy, zapotrzebowania wody, zmiany szybkosci lub zmiany napedu.Wirnik moze obracac sie *w plaszczy¬ znach pionowej lub poziomej, a pompa zo¬ staje wyposazona w odpowiednie otwory, przez które woda odplywa lub doplywa.Woda moze doplywac do pompy wspól¬ osiowo do jej wirnika z jednej lulb oby¬ dwóch stron, przyGzem w ostatnim przy¬ padku na wirnik oddzialywa zrównowazo¬ ne cisnienie.W pewnych przypadkach, np. w razie zastosowania 'wirnika "wielostopniowego, moga byc stosowane rpwniez nieruchome wience lopatek kierowniczych.Oslona pompy jest wyposazona w spi¬ ralnie rozszerzajaca sie kierownice, pro¬ wadzaca wode do przewodu tlocznego.Woda, tloczona przez tarcze pompy ze znaczna szybkoscia obwodowa, otrzymuje dalszy ruch obrotowy w oddzielnej komo^ rze, nieco wiekszej od komory pompy, ce¬ lem unikniecia straty energji w wirach, 'tworzacych sie w rurze tlocznej.Urzadzenie mozna równiez zastosowac w sprezarkach odsrodkowych, zbudowa¬ nych na podobienstwo pomp odsrodko¬ wych, które to Sprezarki sa uzyiwame do sprezania powietrza do preznosci, nieprze- kraczajacej zwykle 260 — 380 mm slupa wody.Lopatki moga byc osadzone na nieprze- sUwnej stronie wirnika sprezarki.Urzadzenia niniejsze nadaja sie zwla¬ szcza do napedzania szeregu poszczegól¬ nych zespolów tego rodzaju zapómoca Wspólnego zródla energji.Celem utaikniecia uderzen i wirów w glównym strumieniu wody tloczonej, wy¬ wolywanych przez poszczególne strumie¬ nie wytwarzane przez lopatki, wirnik pom¬ py jest wykonany tak, ze 'woda jest stop¬ niowo wprowadzana z poszczególnych strumieni do strumienia glównego w kie¬ runku, w którym plynie. Tarcza50 (fig. 4) otrzymuje taka krzywizne 50a na swym obwodzie obok tarczy 53, aby woda byla skierowywana wedlug strzalki 51, a dalej strumien glówliy plynal ku wylotowi we¬ dlug strzalek52. r Na wale napedzajacym 61 jest osadzo¬ na tuleja 64, wyposazona w kanaly 65, któremi woda dbplywa od wlotu 66 do ka¬ nalów 67 wirnika. Te kanaly 65 moga po¬ siadac ksztalt spiralny ltib srubowy, na¬ dajacy wodzie odpowiedni kierunek. PL