Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do oznaczania temperatur kleikowania skrobi, zwlaszcza w przemysle ziemniaczanym oraz w badaniach podstawowych.Znane dotychczas i stosowane sposoby pomiaru kleikowania skrobi opieraja sie glów nie na obserwowaniu zmian wystepujacych we wlasciwosciach galeczek i zawiesiny skrobi w trakcie jej podgrzewania. Do takich wlasciwosci naleza: obraz mikroskopowy, dwójlomnosc, przyjmowanie barwników, rozpuszczalnosc, sedymentacja, wspólczynnik zalamania swiatla, lepkosc, objetosc, ilosc pobieranego ciepla, widmo rentgenowskie i spektrum rezonansu magnetycznego.Najczesciej stosowana metoda oznaczania kleikowania skrobi jest metoda mikroskopowa (Richter M., Augustat S., Schierbaum F.:Ausgewfilte Methoden der Starkechemie. VEB Fachbuch- verlag, Leipzig, 1968, ss. 104-106). Rzadziej stosowane sa inne metody, np.: wiskozymetry czna (Oosten B. J.: Starke 32, 1980, ss. 272-275), kalorymetryczna (Wootton M, Bamunnarachchi A.: Starke 31, 1979, ss. 201-204), rentgenograficzna (TakedaCH., Hizikuri S.: Journal ofthe Agricultu- ral Chemical Society of Japan 48, 1974, ss. 663-669).Do znanych i obecnie najczesciej stosowanych w praktyce urzadzen do oznaczania temperatur kleikowania skrobi nalezy mikroskop polaryzacyjny z ogrzewanym stolikiem i zamontowanym w nim termometrem pomiarowym, przy czym w polu widzenia okularu obserwuje sie zarówno obraz preparatu jak i skale temperaturowa /Zeiss, Jena, DD. Typ „Bótius".Umieszczajac na podgrzewanym stoliku mirkoskopu polaryzacyjnego preparat zawiesiny skrobi, w miare wzrostu temperatury obserwuje sie w okularze równoczesnie obraz zmian jego w postaci zaniku dwójlomnosci i zachodzace zmiany temperatury na skali termometru. Jako poczat¬ kowa temperature kleikowania przyjmuje sie moment zaniku swiecenia w swietle spolaryzowanym trzech pierwszych galeczek skrobi, a za temperature koncowa moment, w którym w polu widzenia pozostaja trzy ostatnie swiecace galeczki.Inne znane urzadzenie do oznaczania temperatur kleikowania skrobi stanowi zestaw sklada¬ jacy sie z mikroskopu wyposazonego w filtry polaryzacyjne, ogrzewany stolik Koflera, fotoko¬ mórke zasilana sucha bateria i rejestrator w ukladzie natezenie pradu — czas (Berry G. K. White G.W. : An objective method for the measurement of starch gelatinization temperatures Journal of Food Technology. 1, 1966. ss. 249-256).2 137920 Stosujac powyzsze urzadzenie, na ogrzewany stolik Koflera umieszczony pod obiektywem mikroskopu naklada sie szkielko z preparatem skrobi, która w miare ogrzewania wykazuje zanik dwójlomnosci, obserwowany jako zmiany w swieceniu w swietle spolaryzowanym. Zachodzace zmiany w natezeniu swiatla podlegaja zapisowi na rejestratorze za posrednictwem wlasciwie umieszczonej fotokomórki. Wzrost temperatury preparatu wyznaczany jest w oparciu o znany staly przyrost temperatury ogrzewanego stolika Koflera i znana szybkosc przesuwu tasmy rejestra¬ tora, a temperatury kleikowania skrobii odczytywane sa z uzyskanego ta droga wykresu.Znane tez jest i stosowane urzadzenie, w którym do mikroskopu polaryzacyjnego z podgrze¬ wanym stolikiem zamontowane sa uklady pomiarowe swiatla i temperatury, podlaczone do zacisków rejestratora w ukladzie X-Y (patent PL nr 125 859). Uklad pomiarowy swiatla stanowi umieszczony w mikroskopie wewnatrz kanalu przeznaczonego do montowania kamery fotografi¬ cznej, fotorezystor pomiarowy, zasilacz stabilizowany pradu stalego o napieciu 6 V, wstepny uklad kompensacyjny, miernik natezenia pradu stalego i opornik. Zastosowany uklad pmiarowy tempe¬ ratury stanowi umieszczona koncem pomiarowym w otworze podgrzewanego stolika mikroskopu termopara z podlaczonym urzadzeniem kompensacyjnym.Istota sposobu wedlug wynalazku jest okreslanie zmian pradu przewodzonego przez zawiesine skrobi w wodzie destylowanej oraz w czasie kleikowania. Do tej pora nie znana byla zaleznosc miedzy wartoscia pradu przewodzonego przez zawiesine skrobi w wodzie a stopniem skleikowania skrobi.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada zasilany z sieci 220 V uklad pomiarowy pradu pola¬ czony z zaciskami osi Y rejestratora pracujacego w ukladzie X-Y, uklad pomiarowy temperaturyn polaczony z zaciskami osi X tego rejestratora oraz mieszadlo.Uklad pomiarowy pradu stanowia — pracujace w ukladzie mostkowym —czujnik kondensa¬ torowy, zasilacz stabilizowany pradu stalego, uklad kompensacyjny temperatury, oporniki i potencjometry.Czujnik kondensatorowy stanowia dwa metalowe krazki (elektrody) izolowane od siebie i ustawione wzgledem siebie równolegle. Uklad kompensacyjny temperatury sklada sie z termistora i potencjometru lub termopary i wzmacniacza pradu stalego. Zastosowany uklad pomiarowy temperatury stanowi umieszczona koncem pomiarowym miedzy elektrodami czujnika kondensatorowego znana termopara polaczona poprzez urzadzenie kompensacyjne z rejestratorem.Czujnik kondensatorowy z umieszczonym pomiedzy jego elektrodami mieszadlem, czujni¬ kiem elementu pomiarowego kompensatora temperatury i czujnik termopary ukladu pomiaro¬ wego temperatury umieszczone sa w naczyniu zawierajacym roztwór skrobi w destylowanej wodzie, które zanurzone jest w medium grzejnym.Przedmiotowe rozwiazanie urzadzenia zgodnie z istota wynalazku pozwala dzieki zastosowa¬ niu ukladów pomiarowych pradu i temperatury oraz rejestrastora w ukladzie X-Yna otrzymanym wykresie okreslic w sposób obiektywny temperatury kleikowania skrobi.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawionejest na rysunku, na którym fig. 1 uwidaczniaje w ukladzie blokowym, fig. 2 — schemat wycinkowy ukladu pomiarowego pradu, fig. 3 — schemat wycinkowy ukladu pomiarowego temperatury, a fig. 4 — typowy wykres kleikowania skrobi.W naczyniu szklanym 1 umieszczonym w lazni wodnej o stalym wzroscie temperatury w jednostce czasu, z zanurzonym w nim obrotowym mieszadle lopatkowym zamontowany jest czujnik kondensatorowy 2 zasilany z sieci pradu zmiennego o napieciu 220 V i czestotliwosci 50 Hz poprzecz zasilacz stabilizowany pradu stalego 3 o napieciu 10 V.Uklad pomiarowy pradu 4oprócz czujnika kondensatorowego 2 posiada uklad kompensacyjny temperatury 5, którego element pomiarowy umieszczony jest miedzy elektrodami czujnika kondensatorowego 2 oraz oporniki 6 i potencjometry 7. Koncówki ukladu pomiarowego pradu 4 odchodzace z czujnika kondesatoro- wego 2 i ukladu kompensacyjnego temperatury 5 podlaczone sa do zacisków osi Y rejestratora 8 pracujacego w ukladzie X-Y.Uklad pomiarowy temperatury 9 stanowi wmontowana koncem pomiarowym miedzy elektro¬ dami czujnika kondesatorowego 2 termopara 10, której koncówki, jedna bezposrednio, a druga poprzez urzadzenie kompensacyjne 11 podlaczone sa do zacisków osi X rejestratora 8pracujacego w ukladzie X-Y.Jako urzadzenie kompensacyjne 11, w ukladzie pomiarowym temperatury 9 wykorzystuje sie kompensator elektroniczny, wzglednie termos napelniony woda z lodem wyposazony w dwie probówki, w których usytuowane sa konce przewodu koncówki termopary.137920 3 Celem wykonania pomiaru temperatur kielkowania skrobi do umieszczonego w podgrzewa¬ nej lazni wodnej naczynia szklanego, z umieszczonym wewnatrz obrotowym mieszadlem lopatko¬ wym miedzy elektrodami czujnika kondesatorowego 2, wlewa sie 4% zawiesine skrobi w wodzie destylowanej, w taki sposób, aby poziom zawiesiny byl 2-3 cm powyzej górnej elektrody czujnika.Miedzy elektrodami czujnika kondensatorowego 2, poza mieszadlem, znajduje sie czujnik ele¬ mentu pomiarowego ukladu kompensacji temperatury 5 i czujnik pomiarowy termopary 10, którego konce umieszcza sie w probówkach napelnionych woda, zanurzonych w wodzie z lodem napelniajacej termos 11, co zapewnia utrzymanie stalej temperatury poziomu odniesienia wynosza¬ cej 0°C. Koncówki termopary 10 podlacza sie do zacisków osi X rejestratora 8, a koncówki ukladu pomiarowego pradu 4 do zacisków osi Y tego rejetratora i nastawia sie odpowiednio jego czulosci.Wlacza sie ogrzewanie lazni wodnej, w której umieszczone jest naczynie szklane 1 z czujnikiem kondensatorowym 2 i obroty mieszadla. Nastepnie wlacza sie rejestrator 8 i poprzez zasilacz stabilizowany 3, uklad pomiarowy pradu 4.Pomiar zaczyna sie przy temperaturze 35°C. Po wykresleniu krzywej przez rejestrator 8 pomiar przerywa sie przy temperaturze 80°C. Urzadzenie wylacza sie, myje sie naczynie 1 z czujnikiem kondensatorowym 2 i schladza laznie wodna.Na wykreslonej krzywej wyznacza sie temperatury poczatkowa ti i koncowa t2 kleikowania skrobi w punktach przegiecia krzywej. Na podstawie dlugosci odcinka na osi X zawartego miedzy temperatura 35°C i 80°C skaluje sie os temperatury. Calosc pomiaru zamyka sie w czasie ok. 40 rpinut.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób oznaczania temperatur kleikowania skrobi, zwlaszcza w przemysle ziemniaczanym oraz w badaniach podstawowych, znamienny tym, ze rejestruje sie zmiany pradu przewodzacego przez zawiesine skrobi w wodzie destylowanej oraz w czasie kleikowania skrobi. 2. Urzadzenie do oznaczania temperatur kleikowania skrobi, zwalszcza w przemysle ziemnia¬ czanym oraz w badaniach podstawowych zawierajace rejestrator oraz uklad pomiarowy pradu i uklad pomiarowy temperatury, który stanowi termopara polaczona poprzez urzadzenie kompen¬ sujace z zaciskami osi X rejestratora, znamienne tym, ze podlaczony do zacisków osi Y rejestratora (8) uklad pomiarowy pradu (4) zasilany z sieci 220 V poprzez zasilacz stabilizowany pradu stalego (3) stanowi czujnik kondensatorowy (2), kompensator temperatury (5), oporniki (6) i potencjome¬ try (7), przy czym pomiedzy elektrodami czujnika kondensatorowego (2) umieszczonego w naczy¬ niu (1) zanurzonym w medium grzejnym usytuowane jest mieszadlo, czujnik elementu pomiarowego kompensatora temperatury (5) i czujnik termopary (10) ukladu pomiarowego temperatury (9).i 137920 220V 50 H; kr I U 220V 50 Hz 10 ~^h-K rejestr. osY Rg. 2 ] E rejestr, os X iir Fig. 3137920 Yl HO oj KI 40 A»M III^M !¦! ¦lllllH III I1IMIII 60 Fig.4 80 temp.°C PL