Przedmiotem wynalazku jest pompa sseco-tloczeca dwustronnego dzialania znajdujaca zastosowanie w szczególnosci do zasilania kolektorowego systemu wtrysku paliwa silnika spalinowego z samoczynnym zaplonem. Ponadto moze ona pracowac równiez jako sprezarka.Znane sa róznego rodzaju pompy z tlokiem dwustronnego dzialania, jedno lub wielo¬ stopniowe, jedno lub wielocyllndrowe chlodzone powietrzem lub ciecze. Cylindry pomp dwustronnego dzialania maje dwie przestrzenie robocze, po kazdej stronia tloka jedna i kazda z tych przestrzeni Jest wyposazone w zawory robocze, jeden ssawny i jeden tloczny* W znanych cylindrach z tlokami dwustronnego dzialania spotykane se rózne uklady rozmieszczenia zaworów ssawnych i tlocznych, przy czym najbardziej rozpowsze¬ chnione 89 uklady, w których zawór ssawny i tloczny kazdej przeetrzeni roboczej znaj¬ duje eie w tworzecej cylindra mozliwie najblizej jago scianek czolowych. Ponadto zna¬ ne jest umieszczenie zaworów ssawnego i tlocznego przestrzeni roboczej górnej nad tlo¬ kiem w górnej sciance czolowej cylindra, a zaworów ssawnego 1 tlocznego dolnej prze¬ etrzeni roboczej pod tlokiem w tworzecej cylindra. Wedlug Innych znanych ukladów za¬ wory eeawne i tloczne poszczególnych przeetrzeni roboczych rozmieszczone se. symetry¬ cznie i pod ketem ostrym wzgledem osi wzdluznej cylindra.Wade tych rozwiezen sa Ich stosunkowo duze gabaryty i ciezary. Ponadto wystepuje w nich duze straty energetyczne spowodowane stosunkowo duzymi przestrzeniami szkodli¬ wymi, to jest przestrzeniami pozostajecyrai miedzy tlokiem a czolem cylindra w górny® l/lub dolnym zwrotnym polozeniu tloka w cylindrze.Znany Jest z patentu PRL nr 71 678, ki. Fo4639/12 cylinder z tlokiem dwustronnego dzialania. W rozwiazaniu tym zawory ssawny 1 tloczny górnej przestrzeni roboczej cy¬ lindra zostaly zainstalowane w górnej plaszczyznie czolowej cyllndrafe zawór ssawny przestrzeni roboczej pod tlokiem jest oeedzony w tworzacej cylindra, podczas gdy za¬ wór tloczny tej przestrzeni polozony Jest wspólosiowo z osia. cylindra w miejscu dol¬ nej scianki czolowej miedzy tworzacymi cylindra 1 tloka lub tloczyska.2 137 009 W rozwiezeniu wedlug patentu RFN nr 1 021 639 ki* F046, 39/12 pompa charaktery- zuje eie tym, ze tloczek przesuwa eie w jedne strone pod wplywam nacisku krzywki osa¬ dzonej na walku poprzez popych&cz i tloczysko, natomiaet w óruge strone pod wplywem uprzednio sprezonej sprezyny dzialej^csj na odwrotne strone tloczka* Tloczek dzieli cylinder na dwie przestrzenie robocze^ dolne i górne. Przy uniesionym popychaczu rol¬ kowym tloczek zostaje wycisniety w góre przez sprezyne i paliwo zostaje zassane z przewodu esecego przez zawór ssecy, który Jest teraz otwarty do przestrzeni robo¬ czej dolnej „ Przy ruchu popychacza w dól naciska on tloczysko 1 tloczek w dól# W przestrzeni roboczej górnej powstaje dzialanie ssece, gdyz przekrój tloczyska, które do niej wchodzi Jest mniejszy niz powierzchnia tloczka i paliwo zostaje wypchniete z prze¬ strzeni pod tloczkiem poprzez poleczony z nie kanalem zawór zwrotny do przestrzeni roboczej nad tloczkiem* Przy kolejnym ruchu popychacza w góre sprezyna wyciska znowu tloczek ku górze, zawór zwrotny jest zamkniety 1 paliwo z przestrzeni roboczej gór¬ nej tloczone Jest za posrednictwem zaworu tlocznego do przewodu tlocznego, przy czym jednoczesnie paliwo jest zasysane przez zawór ssacy do przestrzeni roboczej dolnej.Rozwiezania opisane nie pozwalaja na samoczynne regulacje wydajnosci pompy. Nie wyka¬ zuje równiez cech akumulatora cisnienia. Ponadto wystepuje w nich nadal znaczne stra¬ ty energetyczne spowodowane przestrzeniami szkodliwymi.Pompa sseco-tloczeca dwustronnego dzialania wedlug wynalazku ma cylinderek z tlo¬ kiem dwustronnego dzialania. Tlok jest dwustopniowy 1 jest napedzany w Jednym kierun¬ ku za pomoce krzywki osadzonej na walku, dzialajecej na rolkowy.popychacz, o który opiera sie dolny koniec czesci tloka o mniejszej srednicy. W przeciwnym kierunku tlok napedzany jest za pomoce sprezyny sciskanej przez tloczysko przy ruchu tloka w góre, przy czym dolny koniec tloczyska opiera sie o górne powierzchnie czesci tloka o wie¬ kszej srednicy. Tlok dzieli cylinderek na dwie przestrzenie robocze, po Jednej z ka¬ zdej etrony tloka, mianowicie przestrzen robocze górne i przestrzen robocze dolne.Kazda z tych przestrzeni ma zawory robocze, jeden ssawny 1 Jeden tloczny, poleczone z przewodami odpowiednio ssecymi 1 tlocznymi. Tlok usytuowany jest w osi korpusu pom¬ py pokrywajecej sie z osle cylinderka. Z jednej strony tloka rolkowy popychacz osa¬ dzony Jest euwliwie w korpusie napedu pompy w ten sposób, ze Jego rolka styka eie z krzywke osadzone na walku. Z drugiej strony tloka tloczysko zakonczone jest od góry cylindrycznym talerzykiem, na którym opiera eie dolnym koncem sprezyna sciskana przez tloczysko.W rozwlezaniu wedlug wynalazku zawór ssawny i zawór tloczny przestrzeni górnej roboczej usytuowane se naprzeciw siebie w jednakowej odleglosci od osi cylinderka po obu Jego stronach w linii prostopadlej do tej osi na wysokosci górnego konca cylin¬ derka, zas zawory przestrzeni roboczej dolnej usytuowane se analogicznie na wysokosci dolnego konca cylinderka. Kazdy z zaworów poleczony jest z dane przestrzenie robocze cylindra poziomym kanalem roboczym. Zawory osadzone se w sciance bocznej cylindrycz¬ nego korpusu pompy. Na górnym koncu korpusu pompy osadzona Jest tuleje robocza, w której suwliwie porusza sie cylindryczny talerzyk tloczyska sciskajecy sprezyne.Górny konisc tej sprezyny opiera sie o drugi talerzyk usytuowany w górnej czesci tu- lei roboczej, dociskany od góry srube regulacyjne wkrecane w pokrywe tej tulei. sruba regulacyjna przed niepozedanym przesunieciem zabezpieczona Jest nakretke ustalajece.Tuleja robocza ma w bocznej sciance otworki wylotowe nadmiaru sprezonego przez tale¬ rzyk tloczyska powietrza lub wycieku nadmiaru medium. Ne dolnym koncu korpusu pompy osadzony jest korpus napedu tloka, przy czym pomiedzy tym koncem korpusu pompy, 8 gór¬ ne powierzchnie rolkowego popychacza usytuowany jest element sprezysty. Oednoczesnie w bocznej sciance korpusu napedu tloka znajduje eie na wysokosci obu konców swobodne¬ go polozenia elementu sprezystego jeden otworek upustowy nadmiaru sprezonego powie¬ trza lub wycieku nadmiaru medium.Konstrukcjo wedlug wynelazku charakteryzuje sie samoczynne regulacje wydajnosci pompy w zaleznosci od zewnetrznego zapotrzebowania tloczonego medium. Zapewnia to137 009 3 scisla zaleznosc skoku tloka od nacisku wstepnego 1 przebiegu charakterystyki sprezy¬ ny sciskanej przez talerzyk tZcoczyska. Ukledy precujece z pompa wedlug wynalazku nie wymagaje zaworów bezpieczenstwa i zaworów przelewowych nawet przy koniecznosci utrzy¬ mania, stalego cisnienia medium w tych ukladach, gdyz w zaleznosci od cisnienia pompo¬ wanego medium nastepuje samoczynna zmiena wydajnosci pompy.Pompa wedlug wynalazku wykazuje cechy akumulatora cisnienia. Zapewnia równiez dzieki srubie regulacyjnej mozliwosc regulacji cisnienia roboczego tloczonego medium, które uzyskuje sie poprzez zmiane nacieku na element sprezysty, który dociska tlok od popychacza poprzez tloczysko pompy. Rozwiezanie to zmniejoza równiez przestrzenie szkodliwe, co pozwala na obnizanie strat energetycznych, a tym samym zwieksza sprawnosc pompy* Przedmiot wedlug wynalazku pokazano w przykladowym wykonaniu na rysunku, który przedstawia podluzny przekrój osiowy poprzez pompe.Pompa sklada sie z cylindrycznego korpusu 1, na którego górnym koncu osadzona jest tuleja robocza 2 tloczyska 3, zas na koncu dolnym mocowany jest korpus 4 napedu dwustopniowego tloka 5. W osi pompy posrodku korpusu 1 usytuowany jest cylinderek 6 z dwuetopnlowym tlokiem 5 dwustronnego dzialania. Tlok 5 dzieli cylinderek 6 na dwie przestrzenie robocze, dolne 7 i górne 8. Kazda z tych przestrzeni wyposazona jest w zawory robocze. Przestrzen dolna 7 wyposazona Jest w zawór ssawny 9 i zawór tloczny 10, natomiast przestrzen robocza górna 8 w zawór esatmy 11 i zawór tloczny 12. Zawór ssawny 9 1 zawór tloczny 10 przestrzeni roboczej dolnej 7 usytuowane ee naprzeciw siebie w jednakowych odleglosciach od oel cylinderka 6, po obu Jego etronach 1 se prostopadle do osi tego cylinderka na wysokosci Jego dolnego konca. Zawór ssawny 11 1 zawór tloczny 12 górnej przestrzeni roboczej 8 usytuowane ee analogicznie wzgledem osi cylinderka 6 na wysokosci jego konce. Wszystkie zawory osadzone se w sciance bo¬ cznej korpusu 1 pompy.Kazdy z zaworów poleczony jest z odpowiadajece mu przestrzenie robocze cylinder¬ ka poziomym kanalem roboczym. Zawór ssawny 9 z dolne przestrzenie robocze 7 poleczo¬ ny jeet kanalem 13, zawór tloczny 10 z dolne przestrzenie robocze 7 kanalem 14, na¬ tomiast zawór ssawny 11 poleczony jest z górne przestrzenie robocze 8 kenalem 15, a zawór tloczny 12 poleczony Jest z przestrzenie robocze górne kanalem 16. Tloczysko 3 swym dolnym koncem opiera ele o górne powierzchnie czesci tloka 5 o wiekszej sred¬ nicy, natomiaet od góry tloczyeko 3 zakonczono Jest cylindrycznym talerzykiem 17 osa- dzonym euwliwie w roboczej tulei 2.W talerzyku 17 ueytuowana Jeet sprezyna 18, które od góry dociskana Jeet cylin¬ drycznym talerzykiem oporowym 19 osadzonym równiez suwliwie w tulei 2 1 jest dociska¬ na od góry regulacyjne srube 20 wkrecane w pokrywe 21 tulei 2, przy czym sruba 20 za¬ bezpieczona jeet przed niepozadanym przesunieciem ustalajece nakretke 22. Tlok 5 kon¬ cem dolnym swej czesci o mniejszej srednicy opiera sie o rolkowy popychacz 23 z rolke 24, który jest osadzony euwliwie, w górnej czesci korpusu 4 napedu tloka 5, Rolka 24 styka sie ewe powierzchnie z krzywke 25 osadzone na w8lku napedowym 26 ulozyskowanym w dolnej czesci korpusu 4 napedu tloka 5. Nadto w korpusie 4 napedu tloka pomiedzy popychaczem 23 a dolnym koncem korpusu 1 pompy usytuowany jest element eprezyety 27. Jednoczesnie w bocznej sciance korpusu 4 napedu tloka na wysokosci obu konców ewobodnego polozenia elementu sprezystego 27 znajduje ele otworki wylotowe 28 nadmiaru eprezonego powietrza lub wycieku nadmiaru medium. Podobnie tuleja 2 ma w bo¬ cznej sciance na wysokosci talerzyka 17 tloczyeka 3, przy ewobodnej sprezynie 18, wy¬ lotowe otworki 29 dla identycznych celów, jak otworki 28 w korpusie 4. Zawory eeawne 9 i 11 poleczone ee od zewnetrznej etrony korpusu 1 z przewodami doprowadzajecyrai me¬ dium, zawór 9 z przewodem 30, a zawór 11 z przewodem 31. Zawory tloczne 10 i 12 pole¬ czone ee z przewodami odprowadzajecymi medium, odpowiednio przewodem 32 i 33.Dzialanie pompy jeet nastepujece. Ze zbiornika medium doplywa do pompy przewodami 30 i 31. Podczae obrotu walka 26 od 0° do 180° popychacz 23 poprzez rolke 24 przeeuwa ele w góre po krzywiznle wznoezecej krzywki 25. Popychacz 23 przesuwa jednoczesnie4 137 009 w góre tlok 5 w cylindorku 6. W czesie przemieszczanie tloka 5 z dolnego polozenie w górne, dolne przestrzen robocze 7 zepelnia sie medium plynecym ze zbiornika po¬ przez przewód 30, zawór ssecy 9 oraz kanal 13, Dednoczesnle medium jeet wytlaczane poprzez tlok 5 z górnej jprzestrzeni roboczej 8 poprzez kanal 16, zawór tloczny 12 i przewód 33 do kolektora« W tym czasie tloczysko 3 przesuwa sie w góre dociskajec talerzykiem 17 sprezyne 18 do oporowego talerzyka 19 w tulei 2. Przy dalszym obrocie walka 26 od 180° do 360° sprezyna 18 poprzez talerzyk 17 przesuwa tloczysko 3, które z kolei przesuwa tlok 5 w polozenie dolne w cylinderku 6. Medium zostaje wytloczone z dolnej przestrzeni roboczej 7 poprzez kanal 14, zawór tloczny 10 oraz przewód 32 do kolektora. Dednoczesnle podczas tego przesuwu tloka 5 górna przestrzen robocza 8 zapelnie sie medium poprzez przewód 31, zawór ssecy 11 i kanal 15.W pompie wedlug wynalazku cisnienie w kolektorze, e wiec tym samym ekok tloka 5 zmienia sie w zaleznosci od wielkosci pobranego medium z kolektora i charakterystyki eprezyny 18 orez nestewienie regulacyjnej sruby 20, Dlugosc skoku tloka 5 jest odwro¬ tnie proporcjonalne do cisnienia panujecego na wylocie pompy. Stan ten ustala sie zgodnie z charakterystyke eprezyny 18, która przy wiekszych cisnieniach medium nie Jeet w stanie przeeunec tloka 5 w polozenie dolne. Tlok 5 zostaje przesuniety do ta¬ kiego polozenia, w którym nastepuje zrównanie sily eprezyny 16 z sile wynikajece z dzielanla cisnienia medium na dolne powierzchnie czynna, tloka 5, Sile sprezyny 18, a wiec i cisnienie w kolektorze, pozwala regulowac sruba 20, Otworki 29 w tulei 2 zabezpieczeJe pompe przed niepozedenym sprezaniem powietrza lub przed medium wyciekajecym na ekutek nieszczelnosci poprzez talerzyk 17 1 tloczy¬ sko 3. Sprezanie takie zmniejszaloby wydajnosc i eprewnosc pompy powodujec obnizenie poziomu uzyskiwanego cisnienie tloczenia medium do kolektora. Podobne role pelnie otworki 28 w korpusie 4 napedu tloka. Zabezpieczaje one pompe przed nlepozedenym spre¬ zaniem powietrza lub wyciekajecym medium przez popychecz 23 lub dolne czesc tloka 5.Wystepowanie tego sprezania zmniejszyloby sile dzialania popychacza 18 na tlok 5 po¬ woduj ec obnizenie uzyskiwanego cisnienie.Pompa wedlug wynelazku moze wspólpracowac z ukladem bez zaworu przelewowego, po¬ niewaz w zeleznoscl od cisnienia tloczonego medium w ukladzie, samoczynnie zmienia sie skok tloka 5 i tym samym wydajnosc pompy. Rozwlezenie wedlug wynalazku przejawia cechy akumulatora cisnienia, gdyz wekutek pobrania z ukladu wspólpracujecego pewnej dawki medium tloczek samoczynnie obniza sie, zwiekszajec tym samym chwilowy wydatek medium orez utrzymuje stale cisnienie w ukladzie. To samoczynne wyrównywanie cisnie* nia w ukladzie ne jeden suw tloka 5 jeet ograniczone objetoscle medium tloczonego przez tlok do ukladu. Przy wiekszej ilosci suwów tloka 5 nastepujs samoczynne dobra¬ nie odpowiedniego ekoku tloka 5 w zaleznosci od wielkosci 1 czestotliwosci upustów czynnika roboczego z ukladu, jak równiez od cisnlsnia medium w ukladzie. Stopniowa¬ nie przekrojów tloka 5 zapewnia zmniejszenie jego skoku przy istnieniu dostatecznie duzego cisnienie w ukladzie.W szczególnym przypadku pracy ne biegu jalowym, pompa wedlug wynalazku pobiera energie tylko na pokonanie oporów w lozyskach oraz pokonanie sil bezwladnosci. Pompa wedlug wynalazku ma duze wydajnosc i sprawnosc. Znajduje zastosowanie przy tloczeniu róznego rodzaju medium, zwlaszcza jako pompa paliwowa do wtryeku paliwa przy silni¬ kach spalinowych z samoczynnym zaplonem. Ponadto moze pracowac jako sprezarka.Zastrzezenia patentowe 1. Pompa eseco-tloczeca dwustronnego dzialania skladajaca sie z cylinderka z tlokiem dwustronnego dzialania - przy czym tlok jest dwustopniowy i Jest napedzany w jednym kierunku ze pomoce krzywki osadzonej na walku, ulozyskowanym w korpusie ne- pedu pompy, dzialajecej na rolkowy popychacz, o który opiera sie dolny koniec czesci tloka o mniejszej srednicy, natomiast w przeciwnym kierunku ze pompce eprezyny sci¬ skanej przez tloczysko przy ruchu tloke w góre, przy czym dolny koniec tloczyeke137 009 5 opiera ele o górne powierzchnie czesci tloka o wiekszej srednicy, zas tlok dzieli cy- linderek na dwie przestrzenie robocze, po kazdej stronie tloka jedna, które to prze¬ strzenie robocze, dolna 1 górna, wyposazone es. w zewory robocze, jeden ssawny 1 jeden tloczny, poleczone odpowiednio z przewodom! seecymi i tloczacymi, ponadto tlok usy¬ tuowany Jest w osi korpusu pompy pokrywajacej sie z osle cyllnderka, jednoczesnie zas rolkowy popychecz osadzony jest euwllwle w korpusie napedu pompy w ten sposób, ze je¬ go rolka styka sie z krzywke osadzone na walku, natomiast tloczysko zakonczone jest od góry cylindrycznym talerzykiem,w którym usytuowany jest dolny koniec sciskanej przez tloczysko sprezyny, znamienne tym, ze zawory robocze ssece /9/ 1 /li/ oraz tloczne /10/ i /12/ osadzone ee w sciance bocznej cylindrycznego korpusu /!/ pompy, no którego górnym koncu zamocowana Jest tuleja robocza /Z/$ w której euw- liwle porusza sie cylindryczny talerzyk /17/ tloczyska /3/ sciskajacy sprezyne /18/, przy czym górny koniec 6prezyny /l8/ opiera sie o osadzony suwllwie w górnej czesci roboczej tulei /2/ oporowy talerzyk /19/, dociskany z góry regulacyjno srube /20/, wkrecane w pokrywe /2i/ roboczej tulei /2/, natomiast na dolnym koncu korpusu /l/ pompy osadzony Jest korpus /A/ napedu tloka /5/, przy czym wewnetrz korpusu /A/ po¬ miedzy górne powierzchnie rolkowego popychacza /23/ a dolnym koncem korpusu /l/ pom¬ py usytuowany jest sprezysty element /27/, Jednoczesnie zawór seecy /9/ i zawór tlo¬ czny /10/ górnej przestrzeni roboczej /8/, usytuowane se na przeciw siebie w jedna¬ kowej odleglosci od osi cylinderke /6/, po obu jego stronach, w linii prostopadlej do tej osi na wysokosci górnego konca cyllnderka, zas zawór ssecy /li/ 1 zawór tlocz¬ ny /12/ dolnej przestrzeni roboczej /7/, usytuowane se analogicznie ne wysokosci dol¬ nego konca cyllnderka /6/, przy czym kazdy z zaworów /9/, /10/ i /ll/f /12/ poleczone ee z odpowiednie przestrzenie robocze fi/ i /6/ poziomym kanalem roboczym, odpowie¬ dnio /13/, /14/ 1 /15/# /16/. 2. Pompa wedlug zastrz. 1, znamienna tym, zs robocza tuleja /2/ ma w bocznej sciance, na wysokosci swobodnego polozenia sprezyny /18/, upustowe otworki /29/, netomiaet korpus /A/ napedu tloka ma w bocznej sciance na wysokosci obu konców swobodnego polozenia sprezystego elementu /27/ jeden upustowy otworek /28/#137 009 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl. PL