Przedmiotem wynalazku jest wezel lozyskowania pedni silnika, zwlaszcza silnika turbinowego, znaj¬ dujacy zastosowanie w budowie maszyn przeply¬ wowych.W budowie maszyn przeplywowych gdy istnieje potrzeba osiagniecia zamierzonych predkosci kry¬ tycznych silnika stosuje sde elastyczne podparcie .lozyska pedni. Celowym jest równiez czestokroc, zastosowanie tlumika drgan ruchu lozyska, którym najczesciej jest tlumik olejowy. Przy tym caly we¬ zel lozyskowy musi miec okreslone cechy dyna¬ miczne charakeryzujace sie odpowiednia sztywno¬ scia i tlumieniem.Parametrami wplywajacymi na te cechy sa prze¬ de wszystkim sztywnosc elementów sprezystych podparcia, sztywnosc uszczelnien przestrzeni olejo¬ wej, oraz wielkosc szczeliny przestrzeni olejowej.Wezel lozyska musi byc takze uszczelniony, aby zapobiec ucieczce oleju smarujacego lozysko. Roz¬ wiazanie konstrukcyjne wezla lozyskowania winno byc jednoczesnie takie, aby zmiescil sie on w prze¬ strzeni ograniczonej elementami silnika takimi jak tarcze wirnika i kadluby, bez potrzeby na przyklad zwiekszenia dlugosci silnika.W znanym rozwiazaniu (The Pratt and Whithey PT6A-41 Engine Deseriptive Notes, str. 18 i 19 wyd.UACL Lonaueil, Quebec 22 October 1973) wezel lozyskowy bez tlumienia, ma element sprezysty podparcia lozyska wykonany w postaci dwu cien¬ iu 15 M kosciennych wspólsrodkowych tulei polaczonych za pomoca srub. Labiryntowe uszczelnienie lozyska jest zwiazane z kadlubem silnika. Omawiane roz¬ wiazanie, poza brakiem tlumienia, wymaga duzo miejsca w kierunku osiowym, a wiec jest nieprzy¬ datne dla przypadków gdzie na przyklad zaraz przy lozysku musi byc umieszczone kolo lub kola zebate. Ponadto przemieszczenia lozyska wynika¬ jace z ugiecia elementu sprezystego powoduja zmiane luzu promieniowego uszczelnienia labiryn¬ towego lozyska co pociaga za soba koniecznosc zwiekszenia tego luzu.W innym rozwiazaniu (Katalog Turbomeca Tur- mo III 770457 Imprimerie TURBOMECA Avril 1977, str. 8, 9) w którym ruch lozyska kulkowego spre¬ zarki odrsodkowej jest tlumiony za pomoca oleju, element sprezysty stanowi elastyczna tuleja ze wzdluznymi wycieciami. Tlumik olejowy nie ma uszczelnien przestrzeni, w której znajduje sie olej, a zatem moze miec tylko bardzo mala szczeline, co jest dopuszczalne jedynie dla niektórych zasto¬ sowan. I to rozwiazanie cechuje sie równiez bardzo duza dlugoscia.Celem wynalazku bylo opracowanie takiej kon¬ strukcji wezla aby przy zachowaniu malych wy¬ miarów umozliwiala elastyczne podparcie lozyska z tlumieniem ruchu poprzecznego oraz wlasciwym uszczelnieniem.Zadanie to spelnia wezel lozyskowania pedni sil- 136 999136 999 3 4 Wobec powyzszego nie dojdzie do zniszczenia wir¬ nika.Istote wynalazku przyblizy, nie zawezajac zakre¬ su jego stosowania przyklad wykonania przedsta- • wiony na rysunku na którym wezel przedstawio¬ ny jest w przekroju wzdluznym.Przymocowana do kadluba 1 silnika obudowa 2 lozyska 3 pedni ma zewnetrzna czesc cylindryczna zlozona z beleczek 4 utworzonych, przez wyciecia 10 wykonane w powloce czesci cylindrycznej oraz scia¬ ne czolowa uksztaltowana tak, ze jej czesc 5 jest elastyczna, a dalsza czesc przechodzi w tuleje 6 labiryntowego ulszczelnienia 7 lozyska 3 od strony wirnika. Wymiary i uksztaltowanie przejsc bele- w czek 4 w kolnierz obudowy i w sciane czolowa o- raz grubosc elastycznej czesci 5 sciany czolowej sa dobierane w zaleznosci od przewidywanych wa¬ runków pracy wezla. Lozysko 3 unieruchomione jest w obudowie 2 przez dokrecenie nakretek 8 20 jego zewnetrznego pierscienia. W kadlub 1 silni¬ ka wcisniety jest Jcorpus 9 tlumika olejowego wy¬ posazony w czesci czolowej w wystepy 10 wcho¬ dzace luzno w otwory 11 wykonane w elastycz¬ nej czesci 5 sciany czolowej obudowy 2. Pomiedzy M czolem korpusu 9 i czescia 5 sciany czolowej za¬ chowany jest Jewien niezbedny luz L. Pomiedzy korpusem 9 tlumika i czescia obudowy 2, w któ¬ rej unieruchomiony jest zewnetrzny pierscien lozy¬ ska 3 znajduje sie przestrzen olejowa P tlumika, uszczelniona umieszczonymi w korpusie 9 pierscie¬ niami 12, 13 i 14, do której olej doplywa z kana¬ lu 15 olejowego poprzez otwory 16 wykonane w korpusie 9.W czasie pracy silnika w wyniku dzialania na lozyska 3 pedni zmiennej sily poprzecznej ulega odksztalceniu sprezysty element podparcia lozyska, to znaczy, beleczki 4 oraz elastyczna czesc 5 czo¬ lowej sciany, wskutek czego obudowa 2 przemiesza cza sie promieniowo w stosunku do korpusu 9 tlu¬ mika olejowego co powoduje, ze przestrzen P ole¬ jowa staje sie na obwodzie nie symetryczna. Prze¬ mieszczanie sie oleju w zmieniajacej sie na obwo¬ dzie szczelinie przestrzeni olejowej powoduje tlu- mienie ruchu lozyska. Umieszczenie dwóch pier¬ scieni 13 i 14 uszczelniajacych przestrzen P ole¬ jowa tlumika od strony wirnika, zabezpiecza sku¬ tecznie przed mozliwoscia przedostania sie oleju do kanalu przeplywowego silnika, co byloby wysoce M niepozadane.W przypadku gdyby zdarzylo sie zniszczenie be¬ leczek 4 obudowy 2, przed uszkodzeniem lozysko¬ wania pedni zabezpiecza wystepy 10 korpusu 9 tlumika, wchodzace w otwory 11 obudowy 2, po- w n^ewaz, uniemozliwia obrót obudowy 2 chroniac w 4en sposób uszczelnienie 12, 13, 14 przestrzeni o- lejowej tlumika. Natomiast przesunieciu sie obu¬ dowy 2 w kierunku osiowym zapobiegnie zetknie¬ cie sie sciany czolowej obudowy z czolem korpusu H tlumika. nika zwlaszcza silnika turbinowego, w którym lo¬ zysko podparte jest elastycznie z tlumieniem za pomoca oleju, skladajacy sie z obudowy lozyska i koapusu tlumika polaczonych z kadlubem silnika oraz pierscieni uszczelniajacych, gdzie wedlug wy¬ nalazku czesc obudowy, mianowicie jej zewnetrzna czesc cylindryczna wykonana w postaci odpowied- Lnio uksztaltowanych beleczek utworzonych poprzez wyciecia w powloce czesci cylindrycznej oraz czesc jej sciany czolowej, stanowia element elastycznego podparcia lozyska. Pierscienie uszczelniajace tlu¬ mika olejowego umieszczone sa w korpusie tlumi¬ ka, tak, ze od strony wirnika jest ich co najohniej dwa. Ponadto integralny fragment obudowy lozy¬ ska stanowi nieruchoma tuleje uszczelnienia lozy¬ ska. A takze, korpus tlumika posiada wystepy wchodzace luzno w otwory wykonane w scianie czolowej obudowy, przy czym zachowany jest pe¬ wien luz osiowy pomiedzy czolem korpusu tlumika i sciana czolowa obudowy.Rozwiazanie wedlug wynalazku gwarantuje osia¬ gniecie szeregu korzysci, jak np. znaczne, w sto¬ sunku do dotychczas stosowanych zmniejszenie wy¬ miarów wezla, co ma szczególne znaczenie w no¬ woczesnych simakach o duzych predkosciach obro¬ towych, umozliwiajac osiagniecie wymaganych pred¬ kosci krytycznych wirnika i obnizajac jego mase.Dzieki posobneimu uzyciu beleczek i elastycznej sciany czolowej obudowy jako elementu elastycz¬ nego podparcia lozyska, mozna stosunkowo latwo uzyskac wymagana sztywnosc podparcia, droga do¬ boru wymiarów beleczek i grubosci czolowej scia¬ ny, przy czyim przechodzenie beleczek z jednej stro¬ ny w kolnierz obudowy, a z drugiej w sciane, pozwala na takie ich uksztaltowanie, ze unika sie niekorzystnej koncentracji naprezen.Rozwiazanie wedlug wynalazku dzieki temu, ze tuleja uszczelnienia lozyska jest integralnym frag¬ mentem obudowy, zapewnia calkowita szczelnosc wezla, znacznie upraszczajac konstrukcje uszczel¬ nienia lozyska i eliminujac zawodne uszczelki, nie¬ zbedne gdy tuleja uszczelnienia jest laczona. Po¬ nadto stalo sie mozliwe zwielokrotnienie uszczel¬ nienia tlumika olejowego od strony tarczy wirni¬ ka, praktycznie eliminujac przecieki oleju do ka¬ nalu przeplywowego silnika. To, ze tuleja uszczel¬ nienia lozyska jest integralna czescia jego obudo¬ wy, umozliwia uzycie labiryntowego uszczelnienia lozyska z bardzo malym luzem, bowiem oba ele¬ menty uszczelnienia moga miec tylko niewielkie przemieszczenie promieniowe, wynikajace jedynie z luzu' wewnetrznego lozyska.Wskutek tego uszczelnienie odznacza sie dobra skutecznoscia i pewnoscia dzialania. Równiez bar¬ dzo istotna zaleta rozwiazania wedlug wynalazku, jest zabezpieczenie wezla na wypadek pekniecia beleczek, wówczas obudowa lozyska moze przemie¬ scic sie jedynie o wielkosc luzu osiowego miedzy czolem korpusu tlumika i jej czolowa sciana, a obrotowi obudowy zapobiegaja wylstepy korpusu tlumika wchodzace w otwory wykonane w scianie obudowy, dzieki temu nie ulegna uszkodzeniu pier¬ scienie uszczelniajace przestrzen olejowa tlumika.Zastrzezenia patentowe 1. Wezel lozyskowania pedni silnika, -zwlaszcza silnika turbinowego, w którym lozysko podparte 10 16 20 ss M 35 40 BO N 0136 999 jest elastycznie, z tlumieniem za pomoca oleju, skladajacy sie z obudowy lozyska i korpusu tlu¬ mika zwiazanych z kadlubem silnika oraz z pier¬ scieni uszczelniajacych, znamienny tym, ze czesc obudowy (2), mienowicie jej zewnetrzna czesc cy¬ lindryczna zlozona jest z beleczek (4) utworzonych przez wyciecie wykonane w powloce czesci cylin¬ drycznej i czesc (5) jej sciany czolowej, stanowia elementy elastycznego podparcia lozyska (3) oraz, ze w korpusie (9) tlumika olejowego od strony wirnika umieszczone sa co najmniej dwa pierscie¬ nie (13, 14) uszczelniajace przestrzen (P)v olejowa tlumika. 10 2. Wezel wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze nieruchoma tuleja (6) uszczelnienia (7) labirynto¬ wego lozyska (3) jest integralna czescia obudowy (2) lozyska. 3. Wezel wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze korpus (9) tlumika olejowego ma wystepy (10) wchodzace luzno w otwory (11) wykonane w cze¬ sci (5) czolowej sciany obudowy (2), przy czym zachowany jest pewien luz (L) osiowy pomiedzy czolem korpusu (9) i wewnetrzna strona sciany (5) czolowej. PL