Przedmiotem wynalazku jest sposób rozpoznania zaburzenia przeplywu cieczy, zwlaszcza krwi w na¬ czyniach krwionosnych oraz urzadzenie^ do rozpo¬ znania zaburzenia przeplywu cieczy.W badaniach przeplywu krwi przez naczynia krwionosne lub przez serce bardzo istotne jest stwierdzenie, czy przeplyw odbiega od przeply¬ wu laminarnego i czy nie jest zaburzony nip. przez zawezenie naczynia. Rozpoznanie takiego za¬ burzenia w przeplywie krwi ma podstawowe zna¬ czenie diagnostyczne.Do pomiaru predkosci przeplywu krwi stosuje sie znane ultradzwiekowe urzadzenie dopplerowskie oparte; na zasadzie zjawiska Dopplera. Fala ultra¬ dzwiekowa, wyslana w kierunku naczynia krwio¬ nosnego odbija sie na cialkach plynacej krwi. Na skutek zjawiska Dopplera czestotliwosc fali odbi¬ tej zmienia sie wzgledem czestotliwosci fali wy¬ slanej. Zmiana ta, zwana czestotliwoscia dopple- rowska, jest proporcjonalna do predkosci plynacej krwi. Poniewaz predkosc krwi w przekroju naczy¬ nia jest rózna, otrzymuje sie w rezultacie nie jed¬ na czestotliwosc dopplerowska lecz ich szereg, two¬ rzacy widmo czestotliwosci dopplerowskich. W przy¬ padku przeplywu laminarnego wektory predkosci poszczególnych strug cieczy sa równolegle i widmo czestotliwoscii dopplerowskich jest skupione wokól czestotliwosci sredniej.W przypadku przeplywu zaburzonego rozkladu predkosci w naczyniu zmienia sie w zasadniczy sjposób. Oprócz skladowych predkosci skierowanych w kierunku przeplywu krwi wystepuja dodatkowe skladowe skierowane w róznych kierunkach, na skutek powstajacych zawirowan. 5 Znanym sposobem rozpoznania zaburzenia w przeplywie krwi jest analiza widmowa widma cze¬ stotliwosci dopplerowskich. Jest to jednak metoda droga, nie pozwalajaca zawsze na rozpoznanie za¬ burzenia w czasie rzeczywistym, to znaczy w cza- 10 sie dokonywania pomiaru przeplywu krwi. Ponadto uzyskiwana dokumentacja w postaci fotografii wid¬ ma jest uciazliwa, wymaga dodatkowych manipu¬ lacji zwiazanych z fotografowaniem ekranu analiza¬ tora, obróbki fotograficznej i nie Jest metoda cza- 15 su rzeczywistego.Zgodnie z wynalazkiem sposób rozpoznania za¬ burzenia przeplywu cieczy na podstawie widma czestotliwosci uzyskanego z ultradzwiekowego u- rzadzenia dopplerowskiego polega na tym, ze wyt- *o warza sie sygnal napieciowy lub pradowy odpo¬ wiadajacy odwrotnosci najkrótszych odcinków cza¬ sowych przejsc czestotliwosci dorpleroiwskich przez poziom zerowy, po czym znajduje sie róznice lub iloraz pomiedzy wartoscia tego sygnalu oraz jedno- 25 czesnie wytworzonego sygnalu napieciowego lub pradowego odpowiadajacego sredniej czestotliwosci dopplerowskiej.Urzadzenie do rozpoznania zaburzenia przeplywu cieczy, zwlaszcza krwi wedlug wynalazku zawiera 30 ultradzwiekowe urzadzenie dopplerowskie, którego 136 932136 932 3 jedno wyjscie polaczone jest za posrednictwem przetwornika czestotliwosc-napiecie i ukladu usred¬ niajacego z wejsciem utóadu róznicowego lub dzie¬ lacego. Drugie wyjscie urzadzenia dopplerowskiego polaczone jest z drugim wejsciem ukladu rózni¬ cowego lub dzielacego za posrednictwem ukladu Obróbki elektronicznej wytwarzajacego sygnaly na¬ pieciowe o amplitudach odwrotnie proporcjonalnych de odcinków czasowych przejscia sygnalu czestotli¬ wosci dopplerowskiej przez poziom zerowy, oraz za posrednictwem detektora dolaczonego do wyjscia ukladu obróbki elektronicznej.Przedmiot wynalazku zostanie blizej objasniony w przykladzie wykonania na rysunku przedstawia¬ jacym blokowy schemat urzadzenia do rozpoznania zaburzenia przeplywu cieczy.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera ultra¬ dzwiekowe urzadzenie dopplerowskie 1 polaczone z przetwornikiem czestotliwosc-napiecie 2. Sygnal wyjsciowy z przetwornika 2 doprowadzony jest poprzez uklad usredniajacy 3 do ukladu róznico¬ wego 4. Drugie wejscie ukladul róznicowego 4 po¬ laczone jest z wyjsciem detektora 6 dolaczonego do wyjscia ukladu obróbki elektronicznej 5 wyt¬ warzajacego sygnaly napieciowe o amplitudach od¬ wrotnie prooprcjonalnych do odcinków czasowych przejscia sygnalu czestotliwosci dopplerowskiej przez poziom zerowy. Wejscie ukladu obróbki ele¬ ktronicznej 5 polaczone jest z wyjsciem ultra¬ dzwiekowego urzadzenia! dopplerowskiego 1. Wyj¬ scie ukladu róznicowego 4 polaczone jest z urza¬ dzeniem rejestrujacym 7.W typowym ultradzwiekowym urzadzeniu dopple- rowskiim 1 do pomiaru przeplywu krwi, wytwarza sie sygnal o czestotliwosci dopplerowskiej, który zostaje nastepnie doprowadzony do przetwornika czestotliwosc-napiecie 2. Przetwornik ten wytwa¬ rza sygnal napieciowy, prooprcjonamy do wprowa¬ dzonej czestotliwosci dopplerowskiej (sygnaly na¬ pieciowe monza zastapic sygnalami pradowymi).Uzyskany sygnal napieciowy zostaje z kolei usred¬ niony w ukladzie usredniajacym 3 dzieki czemu uzyskuje sie srednia czestotliwosc dopplerowska.Sygnal ten zostaje doprowadzony do) ukladu róz¬ nicowego 4.Jednoczesnie sygnal o czestotliwosci dopplerow¬ skiej zostaje z ultradzwiekowego urzadzenia dop¬ plerowskiego doprowadzony do ukladu obróbki ele¬ ktronicznej 5, gdzie zostaja wytworzone sygnaly napieciowe 6 amplitudach odwrotnie proporcjonal¬ nych do odcinków czasowych przejscia sygnalu cze¬ stotliwosci dopplerowskiej przez poziom zerowy.Dzieki temu uzyskuje sie sygnaly napieciowe, któ¬ rych amplituda jest proporcjonalna do czestotliwo¬ sci przejscial sygnalu czestotliwosci dopplerowskiej przez poziom zerowy. Na wyjsciu ukladu obróbka elektronicznej 5 otrzymuje sie sygnal napieciowy zmieniajacy sie proporcjonalnie do chwilowej cze¬ stotliwosci dopplerowskiej. Poniewaz przy przeply¬ wie zaburzonym zmiany te sa bardzo szybkie, sy¬ gnal napieciowy zostaje poddany detekcji w detek¬ torze 6. Jest to detektor, który usrednia w czasie obwiednie maksymalnych czestotliwosci dopplerow- skdch.J Dzieki temu do ukladu! róznicowego 4 do¬ prowadzony jest sygnal napieciowy proporcjonalny 4 do chwilowej maksymalnej predkosci przeplywu krwi.Po odjeciu w ukladzie róznicowym 4 sygnalów i ukladu usredniajacego 3 otrzymuje sie sygnal, 5 którego wielkosc jest proporcjonalna do róznicy miedzy czestotliwoscia maksymalna a czestotliwo- ,-.-. scia. srednia widma czestotliwosci dopplerowskich.W przypadku przeplywu laminarnego róznica ta jest niewielka pn. dwukrotna dla przeplywów sta- io cjonarnych, natomiast w przypadku przeplywu za¬ burzonego staje sie kilkakrotnie wieksza.Sygnal z ukladu róznicowego 4 doprowadza sie do urzadzenia rejestrujacego 7, którym moze byc pisak lub lampa oscyloskopowa wzglednie kinesko- 15 powa. W przypadku np. pisaka otrzymuje sie w czasie rzeczywistym zapis 8, który bezposrednio pozwala rozpoznac zaburzenie przeplywu. W przy¬ padku zastosowania pisaka wielosladowego mozna wówczas na drugim sladzie otrzymac zapis 9 syg- 20 nalu doprowadzonego bezposrednio z ukladu usred¬ niajacego 3, który pokazuje srednia predkosc prze¬ plywajacej krwi. Mozna równiez w analogiczny sposób sygnal z detektora 6 doprowadzic do urza^ dzenia rejestrujacego 7 z pominieciem ukladu róz- 25 nicowego 4. Otrzymuje sie wtedy zapis sygnalu proporcjonalnego chwilowej maksymalnej predkosci przeplywu krwi.Do powyzszych ukladów pomiarowych mozna za¬ stosowac dodatkowo elektrokardiograf 10, który na * papierze pisaka rysuje slad sygnalu EKG 11.W ten sposób uzyskuje sie .pelna informacje o przeplywie krwi w naczyniu lub w sercu, szczegól¬ nie cenna gdy przeplyw zaburzony wystepuje? tyl¬ ko w czesci cyklu pracy serca. Zapisy 8, 9 pozwa- 35 laja stwierdzic, w jakim okresie pracy serca np. w skurczu lub rozkurczu, nastepuje zaburzenie przeplywu krwi oprócz wielkosci samego przeply¬ wu, która odczytuje sie z zapisu 11. ^ Zastrzezenia patentowe 1. Sposób rozpoznania zaburzenia przeplywu cie¬ czy, zwlaszcza krwi, na podstawie widmai czesto- 45 tliwoscd uzyskanego z ultradzwiekowego urzadze¬ nia dopp?erowskiego, znamienny tym, ze wytwarza sie sygnal napieciowy lub pradowy odpowiadajacy odwrotnosciom najkrótszych odcinków czasowych przejsc czestoliwosoi dopplerowskiej) przez poziom w zerowy, po czym znajduje sie róznice lub iloraz pomiedzy wartosciami tego sygnalu oraz jednoczes¬ nie wytworzonego sygnalu napieciowego lub pra¬ dowego odpowiadajacego sredniej czestotliwosci dop¬ plerowskiej. 55 2. Urzadzenie do rozpoznania zaburzenia prze¬ plywu cieczy, zwlaszcza krwi zawierajace ultra¬ dzwiekowe urzadzenie dopplerowskie, znamienne tym, ze wyjscie ultradzwiekowego urzadzenia dop- plerowskiego <1) polaczone jest z przetwornikiem 60 czestotliwosc-napiecie (2), którego sygnal wyjscio¬ wy^ poprzez uklad usredniatjacy (3) doprowadzony jest do ukladu róznicowego lub dzielacego (4), któ¬ rego drugie wejscie polaczone jest wyjsciem dete¬ ktora (6), dolaczonego do wyjscia ukladu obróbki ciowe o amplitudach odwrotnie proporcjonalnych do odcinków czasowych przejscia sygnalu czestotli¬ wosci dopplerowskiej przez poziom zerowy, przy czym wejscie ukladu obróbki elektronicznej (5) po¬ laczone jest z wyjsciem ultradzwiekowego urza¬ dzenia dopplerowskiego (1), natomiast wyjscie ukla¬ du róznicowego lub dzielacego (4) polaczone jest z urzadzeniem rejestrujacym (7). PL