Niniejszy wynalazek dotyczy zlacza, uksztaltowanego na podobienstwo zwykle¬ go przegubu kulowego i nadajacego sie zwlaszcza do wezów lub przewodów ru¬ rowych, np. grzejnych przewodów poja¬ zdów kolejowych.Znane przeguby kulowe, stosowane do laczenia wezów lub rur, wykazuja te wade, ze moga byc zginane pod katem w stosun¬ kowo malych granicach lub tez, jezeli dzie¬ ki znacznym wymiarom umozliwione jest znaczne wychylanie sie czasz przegubów, a mianowicie, gdy czasze posiadaja duze powierzchnie slizgowe, zlacza sa ciezkie i zazwyczaj powoduja znaczne zmiany kie¬ runku przelotu i zmiany przekroju, wsku¬ tek czego w osrodku (np. grzejnym lub temu podobnym), przeplywajacym przez przewód, wystepuja czesto zmiany prez¬ nosci, wiry, skupienia i t. d.f wywolujace straty na preznosci i inne niepozadane zjawiska.Ponadto przeguby kulowe, stosowane dotychczas jako zlacza, posiadaja te wa¬ de, ze wytworzone przez nie polaczenie pomiedzy obydwiema czaszami kulistemi musi byc uszczelnione. Szczeliwo musi, oczywiscie, znajdowac sie pod tak znacz- nem cisnieniem, aby najwieksze nawet ci¬ snienie, panujace w przewodzie, nie mo-?-«* glo spowodowac przesuniecia sie szczeliwa " z rlasci#ego nKu «pólozenia. Wymaga to mtfcrr^i^iezKrej*lodowy wewnetrznej i zewnetrznej czasz kulistych, ciezkich we¬ zów i utrudnia poslugiwanie sie zlaczem.Cisnienie, wywierana przez wewnetrzna czasze kulista i szczeliwo na czasze ze¬ wnetrzna, powoduje znaczne tarcie pomie¬ dzy czaszami i szczeliwem, co utrudnia ru¬ chy przegubu i znacznie zwieksza zuzycie czasz i szczeliwa.Znane przeguby wezowe, zaopatrzone w czopy obrotowe, przeguby Cardan'a i tym podobne konstrukcje wykazuja prze- dewszystkiem wady, stale wystepujace przy stosowaniu czopów, osi, przegubów pierscieniowych i tym podobnych, a któ¬ rych unikniecie jest celem stosowania przegubowych zlacz kulowych. Propono¬ wane do zmniejszenia tych wad polacze¬ nie jednoosiowego przegubu obrotowego z kulistemi czaszami lozyskowemi, maja- cemi czynic czesci przegubu wzgledem sie¬ bie w malych granicach ruchomemi wszech¬ stronnie, maja znów te wade, ze uszczel¬ nienie polaczenia przewodów nie moze byc uskuteczniane niezaleznie od sprze¬ zenia czesci przegubu ze soba, wsku¬ tek czego musi przejmowac mechaniczne obciazenia.Zadanie wynalazku polega na usunie¬ ciu rzeczonych wad, co osiaga sie przez zastosowanie kulowego zlacza przegubo¬ wej skladajacego sie z dwóch czasz ku¬ listych, utrzymywanych zapomoca np. na¬ kretki i tworzacych calkowity przegub ku¬ lowy, przyczem zlacze to jest tern zna¬ mienne, ze czesc zewnetrznej czaszy ku¬ lowej polaczona z nasadka lacznikowa 3, jest zaopatrzona w wewnetrzny wystap 4, uszczelniajacy przegub kulowy na we¬ wnetrznej powierzchni wewnetrznej cza¬ szy kulistej.Zlacze jest wedlug wynalazku uksztal¬ towane w takt 6posób, ze umozliwia przy¬ najmniej w jednym z kierunków znacznie wieksze wychylenie wzglednie moze byc zgiete pod znacznie wiekszym katem, niz w innych kierunkach. Wedlug wynalazku zwiekszona ruchliwosc zlacza kulowego w jednym wzglednie kilku kierunkach zostaje osiagnieta dzieki temu, ze nietylko krawedz zewnetrznej czaszy przegubu jest w zna¬ ny sposób zaopatrzona w jedno wzglednie dwa przeciwlegle sobie wyciecia, lecz rów¬ niez miejsce przejscia zewnetrznej czaszy kulistej w okragla nasadke lacznikowa wzglednie w wystep uszczelniajacy posia¬ da przekrój owalny, np. eliptyczny, co umozliwia wieksza ruchliwosc przegubu w kierunku mniejszej osi elipsy, niz w kie¬ runku wiekszej jej osi.Przejscie to moze byc z latwoscia wy¬ konane tak, aby nie wymagalo zmiany po¬ wierzchni przekroju, a wiec aby przeswit przejscia byl równy wzglednie prawie równy przeswitowi rury wzglednie weza, dzieki czemu osrodek, przeplywajacy przez zlacze, doznaje jak najmniejszych strat, wynikajacych wskutek tarcia oraz zmiany kierunku przeplywu.Na rysunku jest przedstawiony przy¬ klad wykonania przegubu kulowego we¬ dlug wynalazku.Przegub kulowy sklada sie z dwóch czesci /, 2, z których wewnetrzna czesc 1 tworzy nieruchoma czesc lozyskowa, która moze byc np. przymocowana na stale do pojazdu kolejowego. Czesc zewnetrzna 2 posiada u góry w miejscu a dwa przeciw¬ legle sobie wyciecia, spód zas jej b prze¬ chodzi wydluzonym przekrojem (oznaczo¬ nym linija przerywana) w okragla nasadke lacznikowa 3, sluzaca do przylaczania we¬ za. Dzieki temu, przegub posiada, poza moznoscia poruszania sie dookola osi po¬ dluznej, te wlasnosc, ze moze sie wiecej wychylac w kierunku, wyznaczonym przez wyciecia oraz mniejsza os eliptycznego przeswitu przejscia, niz w innych kierun¬ kach.Przegub, wzglednie zlacze., jest uszczel- - 2 —nione zapomoca pierscieniowego^stepu 4, stykajacego sie z nieruchoma wewnetrz¬ na czasza kulista 1 za posrednictwem pier¬ scienia uszczelniajacego 5, Aby zlacze moglo byc zastosowane zatówno do osrod¬ ków sprezonych, jak i do rozprezonych, pierscien uszczelniajacy posiada ksztalt podwójnego mankieta uszczelniajacego; o ile jednak zlacze ma byc stosowane wy¬ lacznie do przewodów, pracujacych pod cisnieniem, mozna go wykonac w postaci mankieta zwyklego.Aby powierzchnie slizgowe czasz we¬ wnetrznej i zewnetrznej 2 byly mozliwie jak najmniej narazone na zuzycie, a ruch¬ liwosc przegubu byla zapewniona, pomie¬ dzy czaszami 1 i 2 znajduje sie narzad smarowniczy, np. Wkladka 10, zabezpie¬ czona calkowicie przed wplywami ze- wnetrznemi.Zewnetrzna ruchoma czasza kulista jest wykonana z dwóch czesci a i b, pola¬ czonych zapomoca nakretki 6 tak, iz czesci te moga byc przestawiane wzgledem sie¬ bie, dzieki czemu z jednej strony mozna z latwoscia wyrównywac zuzycie powierzch¬ ni slizgowych obydwóch przegubowych czasz kulistych 1 i 2, z drugiej zas — osia¬ gnac nalezyte przyleganie i wlasciwe po¬ lozenie pierscienia uszczelniajacego 5 wzgledem wewnetrznej powierzchni sliz¬ gowej wewnetrznej czaszy /. Czasze 1 i 2, w przeciwienstwie ido innych przegubów tego rodzaju, nie moga byc przesuwane w kierunku swej osi podluznej, dzieki czemu nietylko zaoszczedza sie pierscien 5, gdyz nie jest on wystawiony na mechaniczne obciazenie polaczenia przegubowego, lecz równiez osiaga sie dokladne uszczelnienie.Czesci a i 6 zewnetrznej czaszy kulo¬ wej musza sie znajdowac w takiem wzgle¬ dem siebie polozeniu, by z jednej strony os podluzna wyciec czesci a i z drugiej strony mala os geometryczna owalnego miejsca przejsciowego czesci 6 lezaly w jednej plaszczyznie, gdyz tylko wtedy we¬ wnetrzna czasza 1 moze w tejipi^szczyznie wykonac wieksze wychylenie katowe^Aby zabezpieczyc w tern polozeniu czysci a i b od przekrecania sie wzgledem siebie, w czesci b sa osadzome sztyfty albo wkretki 7, slizgajace sie w gdpovriednic|i wycieciach pionowych czesci La i umozli¬ wiajace przesuwanie sie wzgledem siebie czesci aib tylko wzdluz ich;psi podluznej.Aby nakretka 6 nie mogla odkrecic .sie samoczynnie, co zmniejszyloby dpoisk wzajemny powierzchni slizgowych czasz kulistych oraz pierscienia 5 do czaszy we¬ wnetrznej, nakretka 6 jest zaopatrzona w srube dociskowa 8, zapobiegajaca obhiz- nianiu sie nakretki 6.Aby skroplmy, wzglednie woda der szczowa, przenikajace przez pierscien 5 i dopiywajlace pomiedzy czasze, mogly byc usuniete w kilku miejscach zewnetrz¬ nej czaszy b sa wykonane otwory odply¬ wowe 9. PL