Przedmiotem wynalazku jeet wielofunkcyjny dodatek eiarkowo-fosforowo-azotowy dla olejów, zwlaszcza do przekladni przemyslowych o okreslonych zawartosciach elarkl, foeforu, szotu, któ¬ re ©pelnieJe role plerwlaetków aktywnych. Plerwleetkl te, wprowadzene ss przez odpowiednie zwiazki lub mieszaniny zwiazków, które zapewniaj o w koneekwencji olejos do przekledni przemy¬ slowych dobre wlasnosci przeciwzuzyciowe, przeclwzatarciowe, wyeoke stabilnosc termookeydecyj- ne, dobre odpornosc na emulgowanie, wreszcie dobre wleenoscl przeciwkorozyjne 1 przeciwrdzewne* istotne se wzajemne etoeunkl miedzy wymienionymi plerwiaetkami, ich etezenle w pakiecie, wresz¬ cie typy zwiezków lub mleezenln, które wprowadzeje plerwleetkl aktywne* Tego typu oleje uszlachetniane wielofunkcyjnymi kompozycjemi eluze do smarowenie prze¬ kladni przemyslowych przenoezecych duze obciezenie, pracujecych w podwyzezczonych temperaturach, a zatem przekledni maezyn walcowniczych, budowlanych, przekledni stosowenych w przemysle csmsn- towym, chemicznym, okretowym 1 energetycznym* Znenych jest kilka typów dodatków, z których powszechnie znane se naftenlen olowiu, siar¬ kowane estry kwasów tluszczowych i ich mlsszanlny* Wedlug patentu St. Zjedn* Am* nr 3 637 500, do tego celu moge byc etoeowene sisrkowane eetry kwaeów tluszczowych. Wg. patentu St. Zjedn* Am* nr 3 568 511 najczesciej stosowany jsst siarkowany olej epermacetowy o zawartosci elsrkl 13% w mlsszsnlnis z neftenlenem olowiu* Stoeowane dotychczae zwiezki lub kompozycje, glównie zawierajece siarke i olów jako pler¬ wleetkl aktywne charakteryzowaly ele dobre emarnoscle, lecz nie poelsdsly wleenoscl tsrmooksy- dscyjnych ne wymaganym poziomie, ezczególnie w eepekcle wzreetajecych wymagan stawienych olejom przekladniowym przez poezczególne galezie przemyelu* Zawartosc olowiu w tego typu dodatkach stwarzala dodatkowe zagrozenie srodowleke neturelnego w przeclwienetwle do proponowanych wedlug wynalazku kompozycji, nie zawierajecych tego pierwiastka.2 132 000 Wielofunkcyjny dodatek aiarkowo-fosforowo-azotowy dla olejów,zwlaszcza do przekladni przemyslowych, wedlug wynalazku, zawiera 60 do 80% masowych siarkowanych astrów kwasów tlusz¬ czowych, O do 2,5% masowych amidów kwasów tluszczowych lub amin tluszczowych i O do 5,0% ma¬ sowych deaktywatorów metali oraz 20 do 40% masowych zwiezków siarkowo-fosforowo-azotowych za¬ wierajecych 25 do 35% ma8owy eh siarki i pierwiastków aktywnych w stosunkach molowych siarki: fosforu? azotu « 1,0 : /O,05 do 0,08/ : /O,05 do 0,07/.Nosnikami siarki sa siarkowane olefiny, siarkowane poliolefiny, sole amoniowe kwasów dwualkilodwutiofoeforowych, sole slkiloamoniowe kwa9Ów dwualkilodwutiofosforowych, trójestry kwasów dwutiofosforowychp nosnikami fosforu sa sole amoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych, sole alkiloamoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych, trójestry kwasów dwutiofosforowych, sa¬ le amoniowe kwasów dwualkllofosforowych, sole alkiloemoniowe kwasów dwualkilofosforowych, trój¬ estry kwa8u fosforowego, nosnikami azotu se sole amoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych 1 dwualkilofosforowych, sole alkiloamoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych 1 dwualkilofosfo¬ rowych. w kompozycji siarkowo-fosforowo-azotowej zawartosc siarki wynosi 15 do 18% masowych, za¬ wartosc fosforu 0,3 do 0,6% masowych i zawartosc azotu 0,1 do 0,3% masowych.Stwierdzono, ze istnieje zjewiska synergizmu miedzy wymienionymi zwiazkami. Nie uzyskano bowiem tak dobrych wyników przy stosowaniu pojedynczych zwiazków jak przy kompozycjach slarkowo- fosforowo-azotowych. w zaleznosci od szczególowego przeznaczenia kompozycja zawiera 0-2,5% amin lub amidów podwyzszajacych dodatkowo wlasciwosci antyrdzewne 1 antykorozyjne oraz 0*5,0% deak¬ tywatorów metali, obnizajacych dodatkowo kataliczne dzialanie metali na szybkosc procesów utle¬ niania w oleju uszlachetnianym.Przyklad I.W reaktorze pierwszym prowadzi sie reakcje tworzenia soli amoniowej, wprowadzajac 970 g /5 moli/ dwuestru butylowego kwasu fosforowego oraz 1335 g /5 moll/ aminy oleinowej• Reakcje prowadzi sie w temp. 90°C przzz i h. w tych warunkach uzyskuje sie produkt A o zawartosci fosforu P - 6,72% i azotu N - 3,04%.W reaktorze drugim prowadzi sie analogiczne reakcje, wprowadzejec 1050 g /5 moli/ aminy oleinowej. Reakcje prowadzi sie w temp. 90°C przez 1 h. W wyniku reakcji uzyskuje sie produkt B o zawartosci P = 6,5% i N - 2,94%.W reaktorze trzecim prowadzi sie reakcje siarkowanie trójestru butylowego kwasu foeforo- wego, wprowadzajec 1250 g /5 moli/ fosforynu trójbutylowsgo, oraz 186 g /5,5 mola/ siarki ele¬ mentarnej* Reakcje prowadzi sie w temp. 130-150°C przez 3 h. Pozostale nieprzereagowana siarke odsecza sie po ochlodzeniu roztworu. Uzyskany produkt C zawiera P a 11,0% i S x 11,35%.Przyklad II, Oo reaktora o pojemnosci 3000 cm wprowadza sie 466,0 g produktu A /przyklad I/, 100,0 g produktu C /przyklad I/f 1366,0 g siarkowanego izobutylenu oraz 8,0 eetru metylowego kwasu oleinowego* Mieszanine ogrzewa sie w temp. 80°C mieszajac przez 1 h* Uzyskany zestaw zwiezków PNS zawiera S » 32%, P - 2,1%, N * 0,7%.Przyklad III. Do reaktora o pojemnosci 3000 cm wprowadza sie 500,0 g produktu B /przyklsd I/, 66,0 g produktu C /przyklad I/, 1266,0 g siarkowanego izobutylenu, 166,0 g estru metylowego kwasu oleinowego* Mieszanine ogrzewa sie w temp* 80°C mieszajec przez 1 h* Uzyskany zestaw zwiezków PNS zawiera S « 29,5%, P « 2,0%, N = 0,73%* Przyklad IV* Do reaktora pierwszego o pojemnosci 5000 cm wprowadza sie 1050,0 g /30%/ zestaw zwiezków PNS /przyklad II/, oraz 2450,0 g /70%/ siarkowanych estrów kwasów tlusz¬ czowych* Kompozycje ogrzane do temp* 80°C miesza sie przez 1 h. Uzyskuje sie kompozycje I o skla¬ dzie S - 15,9%, P - 0.63%, N * 0,21%.Przyklad V* Do reaktora drugiego o pojemnosci 5000 cm3 wprowadza sie 1050,0 g /30%/ zestaw zwiezków PNS /przyklad III/ oraz 2450,0 g /70%/ siarkowanych astrów kwasów tlusz¬ czowych* Kompozycje ogrzane do temp. 80°C miesza sie przez 1 h. Uzyskuje sie kompozycje II o skla¬ dzie S - 15,15%, P - 0,60%, N « 0,22%.Przyklad VI* Do reaktora o pojemnosci 5000 cm3 wprowadza sie 105 g produktu A /przyklad I/, 122,5 g produktu B /przyklad I/, 35 g produktu C /przyklad I/, 17,5 g estru metylo¬ wego kwasu oleinowego, 770 g siarkowanego izobutylenu, 2450,0 g siarkowanych estrów kwasów tlusz¬ czowych. Kompozycje miesza sie przez 1 h w temperaturze 80°c. Uzyskuje sie kompozycje III o skla¬ dzie S - 16,53%, P - 0,54%, N « 0,20%.132 000 3 Przyklad VII. Uzyskane kompozycie I, II, III ea. klarowno, calkowicie rozpuszczal¬ ne w olejach o lepkosciach 50°C 30,0-300,0 ram /s. Wyzej wyplenione oleje badano z dodatkiem poszczególnych kompozycji I, II, III w ilosci A% i porównano z dodatkami typu S-Pb« Wyniki badan eksploatacyjnych zestawów olejowych wedlug tabeli 1 przedstawiono w tabeli 2* Tabela 1 Zestaw olejów do badan 1 Zestaw oleju 1 Skladnik Olej bazowy */ 2 1 o lepkosci 76-80 mm /s w 50 C 1 Olej bazowy x/ 0 1 o lepkosci 170-175 mur/* " 50 C Olej bozowy xx/ ^ o lepkosci 270-280 maT/» * 50 C Kompozycja I Kompozycja II Kompozycja III 1 Naft, Pb ? SEKT I 1 96% 4% 2 i 96% 4% !¦"¦ '¦¦¦ ' '.¦¦¦¦ ¦ — ¦ '"¦ 3 95% 4% 4 89% "36 x/ olej bazowy z dodatkiem 1% wiskozatora i 0,003% dodatku przeciwplennego xx/ olej bazowy z dodatkiem 3% wiskozatora 1 0,003% dodatku przeciwplennego Tabela 2 Wyniki badan zestawów olejowych I Zestaw I olejowy 1 2 1 3 ! 4 1 1 80 0,40 0,40 0,37| 0,69 j - ¦ Srednica skaz w /mm/ przy obclezenlu iv N x 9,61 100 0,64 0,56 0,54 0,90 | 126 1,66 ,1,49 1,46 ' i.2i| 160 1 1,79 1,72 1,52 1,44 J 200 1,99 1,94 1,67 1,76 250 2,34 2,26 1,91 2.13 1 315 2,71 2,45 2,5el 2,58 400 zespj 3,3^ 3,12J 3,0^ Próba 20Nx9,8i i h sredni¬ ca ska¬ zy /mm/ 0,25 0,25 j 0,25 1 0,39 | Korozja wg ASTM 130 na nl.Cu 1 a la 1 1 a 1 1 8 Zmiany nlanlu 280 LK mg KOH/g - 1,7 1 - 7,4 I przy utle- w czasie h Zmiana /wzrost w 50° " * 1 - 22,1 [ j 69,9 1 Zastrzezenie patentowe Wielofunkcyjny dodatek siarkowc-fosforowo-azotowy dla olejów,zwlaszcza do przekladni prze¬ myslowych z udzialem siarkowanych estrów kwasów tluszczowych, znamienny tym, ze zawiera 60 do 80% masowych siarkowanych estrów kwasów tluszczowych 1 O do 2,5% masowych amidów kwasów tluszczowych lub amin tluszczowych i O do 5,0% masowych desktywatorów metali oraz 20 do 40% masowych zwlezków siarkowo-fosforowo-azotowych zawierajacych 25 do 35% masowych pierwieetków aktywnych w stosunkach molowych siarki} fosforu i azotu » 1,0 : /O,05 do 0,08/ : /O,05 do 0,07/ przy czym nosnikami siarki aa siarkowane olefiny, siarkowane poliolefiny, sole amoniowe kwasów4 132 000 dwualkilodwutiofoeforcwych, sole alkiloamoniowe kwasów dwuelkilodwutiofoeforowych, trójestry kwaaów dwutiofosforowych, nosnikami fosforu ss, sole amoniowe kwasów dwualkilodwutlofosforowych, sole alkiloeminowe kwasów dwualkiladwutiofosforowych, trójestry kwasów dwutlofosforowych, sols amoniowe kwasów dwualkilofoeforowych, sole alkiloamoniowe kwasów dwualkllofosforowych, trój¬ estry kwasu fosforowego, nosnikami azotu sa sale amoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych 1 dwualkilofoeforowych, sole alkiloamoniowe kwasów dwualkilodwutiofosforowych i dwualkilofosforo¬ wych, tak by zawartosc siarki w kompozycji wynosila 15 do 18% masowych, zawartosc fosforu 0,3 do 0,6% masowych 1 zawartosc azotu 0,1 do 0,3% masowych.Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl. PL