Przedmiotem wynalazku jest nadajnik wytwarzajacy pole elektromagnetyczne przeznaczone do dokladnego i zdalnego okreslania polozenia otworów wiertniczych stosowanych powszechnie w górnictwie podziemnym przy prowadzeniu robót udostepniajacych badz przygotowawczyeh• Znane jest urzadzenie do lokalizacji chybionego otworu wiertniczego, zlozone z sondy nadawczej wspólpracujacej z odbiornikiem lokaoyjnym wyposazonym w ferrytowa antene kierun¬ kowa* Antena ta o duzej dobroci zabudowana jest na statywie z podzialka katowa? Sonda na¬ dawcza tego urzadzenia, w wewnatrz wrzecionowatej glowicy, stanowiacej jej zakonczenie, ma umieszczone dwa nadajniki sygnalów o róznych czestotliwosciach, najkorzystniej 895 fcHz i 305 kHz. Nadajniki te sa zasilane z akumulatorów umieszczonych w czesci srodkowej sondy w pojemniku wykonanym z materialu izolacyjnego* Ponadto od dolu cylindryczna obudowa sondy zakonczona jest wymiennym lacznikiem redukcyjnym wyposazonym w skosne otwory do odprowa¬ dzania pluczki# Inny znany nadajnik lokacyjny, stosowany w górnictwie do dokladnego, zdalnego okresla¬ nia polozenia ludzi odcietych przez zawal, ma antene magnetyczna w postaci cewki nawinie¬ tej bezposrednio na ferrytowym rdzeniu o duzej dlugosci, korzystnie okolo 66 mm» Baza tran¬ zystora w ukladzie generacyjnym tego nadajnika jest polaczona jednoczesnie z dwoma konden¬ satorami, przy czym druga koncówka pierwszego kondensatora jest polaczona bezposrednio z emiterem tranzystora, a druga koncówka drugiego kondensatora polaczona jest z emiterem tylko dla skladowej stalej pradu przez uzwojenie cewki Indukcyjnej obwodu rezonansowego* Znane sa równiez urzadzenia nadawcze stosowane w radionawigacji i radiolokacji, które niestety nie nadaja sie do stosowania w osrodkach elektrycznie niejednorodnych i anizotro¬ powy eh o duzym i nieokreslonym tlumieniu krótszych fal radiowych. Tlumienie to stwarzaja warstwy skal i wyrobiska kopalniane wyposazone w róznego rodzaju elementy metalowe, które ponadto sa przyczyna powstawania blizej nieokreslonego pola magnetycznego*2 131 865 Iatota nadajnika lokacyjnego wedlug wynalazku polega na tym, ze do wzbudzania elektro¬ magnetycznego pola indukcji wykorzystuje sie zerdz wiertnicza, w której jest umieszczony miedziany przewód izolowany polaczony galwanicznie z koncówka wiertla. Drugi koniec izolo¬ wanego przewodu jest polaozony z jednym z zacisków generatora zasilanego stabilizowanym zaeilaozem. Natomiast drugi zacisk tego generatora jest polaczony z zerdzia wiertnicza.Generator tego nadajnika sklada sie z bramki elektronicznej zbocznikowanej z jednej strony generatorem o ozestotliwosoi 1050 Hz, a z drugiej generatorem o czestotliwosci 10 kHz i po- laozonej poprzez przelacznik rodzaju pracy z astabilnym multiwibratorem. Z drugiej strony braaika ta jest polaczona ze wzmacniaczem mocy zbooznikowanym automatycznym zabezpieczeniem i wyposazonym w zaciski wyprowadzone na zewnatrz generatora. Taka konstrukcja nadajnika po¬ zwala dokladnie ustalac miejsce i kierunek przebiegu otworu oraz glebokosc zalegania wiert¬ la w stosunku do miejsca pomiaru. Dzieki zastosowaniu dwóch generatorów o bardzo zróznico¬ wanej czestotliwosci uzyskano znacznie wyrazniejszy sygnal slyszalny z wiekszej odleglosci niz w znanych dotychczas nadajnikach o podobnym rozwiazaniu.Przedmiot wynalazku jest dokladniej wyjasniony na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia generator wraz z zerdzia wiertnioza w przekroju osiowym, fig. 2 - schemat blokowy gene¬ ratora wysokiej czestotliwosci, fig. 3 - sposób lokalizacji wiertla metoda minimum, fig. 4 - sposób ustalania polozenia i glebokosci wiertla, a fig. 5 i ' - przyklady namiarów otworów wiertniczych w górotworze.Jak uwidoozniono na fig. 1 i 2 nadajnik lokacyjny wedlug wynalazku sklada sie ze znanej zerdzi wiertniczej 1 z koncówka 2 urabiajaca calizne górotworu. Y/ewnatrz tej zerdzi jest umiesz ozony izolowany przewód miedziany 3 polaczony galwanicznie jednym koncem z koncówka 2, a drugim wyprowadzonym na zewnatrz z jednym zaciskiem 4 generatora wysokiej czestotliwon- sci WGW zasilanym stabilizowanym zasilaczem "Z" o napieciu 24 V. Drugi zacisk 5 tego gene¬ ratora jest polaczony z zerdzia wiertnicza 1. W ten sposób powstaje obwód zamkniety, któ¬ rego jednym elementem jest izolowany przewód 3i a drugim metalowa zerdz wiertnicza 1.Generator nadajnika wGtt sklada sie z elektronicznej bramki 6 zbocznikowanej z jednej strony generatorem 7 o czestotliwosci akustycznej 1050 Hz, a z drugiej generatorem 8 o czestotliwosci 10 kHz. Bramka ta jest polaczona z jednej strony poprzez przelacznik ro¬ dzaju pracy 9 z astabilnym multiwibratorem 10, a z drugiej ze wzmacniaczem mocy 11. Wzma¬ cniacz ten jest równiez polaczony z automatycznym zabezpieczeniem 12 i jest wyposazony w dwa zaciski 4 i 5 wyprowadzone na zewnatrz. W czasie pracy generatora WGM przez obwód zam¬ kniety zlozony z izolowanego przewodu 3, koncówki 2 i zerdzi wiertniczej 1 poplynie prad o czestotliwosci akustycznej emitujac dookola siebie pole elektromagnetyczne odbierane za pomoca sondy znanego odbiornika lokacyjnego 13» Odbierany sygnal akustyczny charakteryzuje sie tym, ze gdy sonda odbiornika 13 znajdzie sie na wprost wiertla 14, slyszy sie minimum sygnalu, a po obu stronach tego wiertla sygnal najpierw sie wzmaga, po czym stopniowo ma¬ leje tak jak to uwidoczniono na fig. 3.Pomiar glebokosci zalegania wiertla 14 wykonuje sie wykorzystujac metode minimum, to znaozy sonda odbiornika 13 manipuluje sie tak, aby przy minimum sygnalu odbiornik znalazl sie nad lub na wprost wiertla 14. Nastepnie z lewej i z prawej strony tak ustalonego punk¬ tu wykonuje sie w podobny sposób namiary pod katem 45° (fig. 4). Odleglosc pomiedzy srod¬ kowym punktem namiarowym i punktem z lewej lub z prawej strony jest szukana glebokoscia, na której znajduje sie wiertlo 14. Jezeli w badanym wyrobisku nie ma mozliwosci ustawienia sondy odbiornika 13 pod katem 45°» wówczas ustawia sie ja pod dowolnym katem tak, jak to uwidoczniono na fig. 5 i 6# Glebokosc zalegania wiertla 14 w tym przypadku oblicza sie z zaleznosci boków i katów utworzonego trójkata prostokatnego.131 865 3 Zastrzezenie patentowe Nadajnik lokaoyjny dla zdalnego okreslania polozenia otworów wiertniczych stosowanych w podziemiach kopaln, przy prowadzeniu robót górniczych, znamienny tym, ze wewnatrz zerdzi wiertniczej (1) ma umieszczony miedziany przewód izolowany (3) polaczony galwanicznie z koncówka wiertla (2) oraz ma zasilacz stabilizowany "Z" i generator HG" wy¬ sokiej czestotliwosoi polaozony jednym zaciskiem (4) do izolowanego przewodu (3), a drugim zaciskiem (5) do zerdzi (1), który to generator sklada sie z elektronicznej bramki (6) zbooznikowanej z jednej strony generatorem (7) o czestotliwosci akustycznej 105C Hzf a z drugiej strony generatorem (8) o czestotliwosci akustycznej 10 kHz oraz astabilnego multi- wibratora (10) polaczonego z elektroniozna bramka (6) poprzez przelacznik rodzaju pracy (9) i ze wzmaoniaoza mocy (11) zbocznikowanego automatycznym zabezpieczeniem vic) oraz wyposa¬ zonego w dwa zaciski (4) i (3) wyprowadzone na zewnatrz* 4 3 2 / / l i j ¦ j j ¦ ¦ . Rg1i 131 665 M xi Rg. 2 TTTTTTTTVTTnTTTrrTT—_ ,Z __._ jL IW Rg. 3131 865 /W- / / y /• < T^ ^c / y / / 7 W I Fig. 4 Fig5 % Fig. 6 PL