Wynalazek dotyczy pompy o promie¬ niowi rozmieszczonych tlokach, wykony¬ wajacych posuwiste ruchy zwrotne w obracajacych sie cylindrach.Pompa moze byc uzyta do plynów lub jako sprezarka. Moze równiez dzialac jako silnik zapomoca plynu rozdzielanego w odpowiedni sposób w cylindrach i bedace¬ go pod cisnieniem.W urzadzeniu osiagnieto zamiane stalego ruchu obrotowego tloków na ruch posuwisto zwrotny bez potrzeby stosowa¬ nia korbowodów, korb lub czopów kolan¬ kowych. Pompa dozwala równiez na zmia¬ ne objetosci cylindrów przez zmiane sko¬ ku tloka W cylindrze; mozna tez tloki za¬ trzymac, zmienic kierunek przeplywu ply¬ nu, nie zmieniajac kierunku obrotu pompy i to nawet w czasie jej dzialania. W tym celu pompa posiada cztery cylindry, z któ¬ rych kazde dwa przeciwlegle sa ze soba sztywno polaczone i ustawione nakrzyz, przyczem te pary cylindrów obracaja sie okolo dwóch równoleglych osi obrotu. Dal¬ sza czescia skladowa jest zupelnie sztywny krzyzak o równych ramionach, na koncach których zamocowane sa sztywno tloki pompy, przyczem krzyzak miesci sie zu¬ pelnie swobodnie miedzy cylindrami. Prze¬ mieszczenie jednego lozyska wzgledem drugiego stanowi o ruchu posuwisto-zwrot¬ nym tloków, podczas gdy srodek krzyza¬ ka opisuje linje kolowa o srednicy, odpo¬ wiadajacej odleglosci srodków lozysk.Odleglosc miedzy temi osiami obrotu równa sie pólbwie skoku tloków w cylin¬ drze. Jedna para cylindrów obraca sie o- kolo stalej osi, która jest wal napedny,podczas gdy lozysko drugiej pary cylin¬ drów daje sie przesuwac w odniesieniu do tej osi na prawo lub na lewo o dlugosc, równa polowie skoku tloka w danym cy¬ lindrze, pozostajac jednak w plaszczyznie, utworzonej ze srodków obu lozysk.Wedlug wytnalazku kazda para prze¬ ciwleglych cylindrów posiada po jednem urzadzeniu rozdzielczem. Urzadzenie skla¬ da sie ze stalej komory, stanowiacej jedna calosc z lozyskiem, oraz z ruchomej komo¬ ry, umieszczonej na wspólnym dzwigarze obu przeciwleglych cylindrów, a polaczo¬ nej stale z obu koncami cylindrów, leza¬ cych na plycie.Rysunki przedstawiaja tytulem przy¬ kladu sposób wykonania pompy* wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia w zarysie jednocylindrowa pompe, fig. 2 — pompe w przekroju pionowym Wzdluz linji / — I* na fig. 3, fig. 3 — pionowy przekrój pompy wzdluz linji II — IV na fig. 2, fig. 4 — sta¬ le lozysko pompy i stala komore rozdziel¬ cza w perspektywie, fig. 5 — plyte jednej pary cylindrów, na której widac ruchoma komore rozdzielcza; fig. 6 — przekrój po¬ przeczny plyty wzdluz linji /// — ///' na fig. 5.Przyjmujac (fig. 1), ze pompa sklada sie z jednego tylko cylindra C, obracaja¬ cego sie okolo srodka obrotu Oc, oraz z tloka P, polaczonego sztywno z tloczy- skiem T, obracajacem sie kolb stalego punktu Op, wówczas widac, ze po obrocie cylindra C o dowolny kat kolo srodka obro¬ tu Oc, obróciloby sie tloczysko T kolo punktu Op, tworzac z osia podluzna cylin¬ dra kat a, co wywblaloby silna reakcje, doprowadzajaca tloczysko w os podluzna cylindra. Te pozornie szkodliwe sily unie¬ mozliwialyby dzialanie pompy, wskutek czego, aby ich uniknac, zastosowywano do¬ tychczas kolanka miedzy poszczególnemi czesciami, np. miedzy tlokiem a tloczy- skiem. W niniejszem urzadzeniu uniknie¬ to wystepowania tych szkodliwych sil przez przesuwanie wewnetrznego konca tloczyska T wzdluz osi cylindra.Urzadzenie niniejsze sklada sie z czte¬ rech cylindrów 1, 2, 3, 4 (fig. 2 i 3). Cylin¬ dry 1 i 3 sa. sztywno umocowane na plycie 5, podczas gdy cylindry 2 i 4 sa podobnie umocowane na plycie 6, stale zlaczonej z walem 7, obracajacym sie w lozysku 8, u- mocowanem na podstawie 9. Drugie lozy¬ sko 11 walu 10 daje sie przesuwac w pod¬ stawie 12 prostopadle do walu 10. Prze¬ ciwlegle pary tloków 13 i 15 oraz 14 i 16 (fig. 2) polaczone sa tloczyskami 17 i 18 tej samej dlugosci. Tloczyska sa ustawio¬ ne wzgledem siebie prostopadle i tak zla¬ czone, ze stanowia sztywny krzyzak 19, nie zmieniajacy swego ksztaltu, o równych ramionach i umieszczony miedzy obu ply¬ tami 5 i 6, przyczem przeciwlegle pary cy¬ lindrów laczy i utrzymuje w polozeniu na- krzyz.Podczas obracania walu 7 zapomoca np. kola 20, cylindry 2 i 4 obracaja sie i zabieraja krzyzak 19, przenoszacy ruch na cylindry 1, 3, obracajace sie kolo walu lo¬ zyska 11. Z chwila gdy osie lozysk 8 i 11 stanowia linje prosta, to wszystkie czesci maszyny obróca sie kolo tej wspólnej osi, ptzyczem nie bedzie zadnego- prze¬ suniecia wzglednego miedzy cylindrami a tlokami; jezeli jednak ruchome lozysko 11 przesunie sie w podstawie 12 zapomoca np. korbki 21, dzialajacej na dzwigar 22 lozyska 11, wówczas przeciwlegla para cylindrów 1 i 3, umieszczona na plycie 5, obróci sie pod wplywem krzyzaka 19 kolo osi, nie stanowiacej jednak linji prostej z sia obrotu walu 7. Cylindry 1 i 3, po prze¬ sunieciu lozyska 11 okolo Walu 10, obraca¬ ja sie po jednem kole, podczas gdy cylin¬ dry 2 i 4 obracaja sie kolo walu 7, opisu¬ jac inne kolo.Przyjmujac, ze cylindry 1 i 3 zajmuja polozenie poziome, a cylindry 2 i 4 — po¬ lozenie pionowe, tern samem srodek krzy¬ zaka 19 ze srodkiem walu 7 stanowi jeden — 2 —punkt, gdyz sztywny krzyzak posiada równe ramiona, musi miec stale swój sro¬ dek w skrzyzowaniu sie osi podluznych przeciwleglych par cylindrów. Wskutek tego tloki 14 i 16 znajda sie w srodku swe¬ go skoku, gdy tlok 13 znajdzie sie na kon¬ cu swego skoku u spodu cylindra 1, a tlok 15 — na koncu swego skoku u glowicy cy¬ lindra 3. Skoro cylindry 2 i 4 wykonaja Ys obrotu kolo walu 7 w kierunku strzal¬ ki A, cylimjdry 1 i 3 opisza równiez Vs obro¬ tu, ale kblo walu 10, a skrzyzowanie osi cylindrów znajdzie sie w punkcie 23, do¬ kad przesunie sie srodek sztywnego krzy¬ zaka 19, wskutek czego tloki 15 i 16 cy¬ lindrów 3 i 4 posuna sie ku obwbdowi pom¬ py, a tloki 13 i 14 cylindrów 1 i 2 posuna sie ku srodkowi. Gdy cylindry 2 i 4 wyko¬ naja H obrotu, srodek krzyzaka 19 znaj¬ dzie sie na osi walu 10, a tlok 14 cylindra 2 osiagnie najdalszy punkt swego skoku, podczas gdy tlok 16 cylindra 4 osiagnie koniec swego skoku ku srodkoWi. W tym czasie tloki 13 i 15 zajma srodkowe polo¬ zenie w cylindrach 1 i 3.Tak wiec krzywa, opisywana przez sro¬ dek krzyzaka 19, jest miejscem geome- trycznem wierzcholków kata prostego, któ¬ rego jedno ramie przechodzi stale przez os walu 7, drugie zas przez os wa¬ lu 10.Z tego wynika, ze srodek krzyzaka 19, po dokonaniu jednego obrotu przez kazdy cylinder, wykonywa dwa obroty po kole 24 o srednicy równej odleglosci 'osi lozysk 8 i 11, sl kazdy tlok wykona dwa skoki, których dlugosc równa jest podwójnej od¬ leglosci tych osi tak, ze na kazdy tlok przypadna dwa ssania i dwa tloczenia tamze znajdujacego sie plynu. Z tego wi¬ dac, ze mozna zmieniac skok tloka nawet w czasie dzialania pompy przez przesunie¬ cie ruchomego lozyska 11.Kazda para przeciwleglych cylindrów posiada po jednem urzadzeniu rozdziel- czem, pokazanem na fig. 3 — 6.Urzadzenie doprowadzajace plyn skla¬ da sie ze stalej komory 25, stanowiacej jedna calosc z lozyskiem i posiadajacej przeciwlegle umieszczone otwory 26, 27, polaczone stale z przewodem ssawnym 28 i tlocznym 29. Komora ograniczona jest z zewnatrz powierzchnia o ksztalcie stozka scietego i posiada walcowe wydrazenie 30 na wal 7, przymocowany do plyty 6. Ply¬ ta 6 zawiera obrotowa komore 31, ograni¬ czona powierzchnia o ksztalcie scietego stozka, w której znajduja sie otwory 32 i 33, umieszczone przeciwlegle i laczace ko¬ more 31 z przewodami 34 i 35 oraz 36 i 37.Przewody 34 i 36 lacza sie z przeciwlegle- mi koncami cylindra 4, a przewody 35 i 37 — z koncami cylindra 2 tak, ze plyn wytlaczany przez tlok, poruszajacy sie w kierunku strzalki C, zostanie przetloczony przez przewody 34 i 35 do otworu 33 ko¬ mory 31, który to otwór 33 zgadza sie w tym czasie z otworem 26 stalej komory 25, z której plyn dostaje sie do fury tlocznej 29. W tejze samej chwili otwór 32 zgadza sie z otworem 27, wskutek czego plyn z rury ssawnej 28 plynie przewodami 36 i 37 do cylindrów 2 i 4, w których ruch tlo¬ ków Wytwarza ssanie. Urzadzenie roz¬ dzielcze cylindrów 1 i 3 jest podobne do podanego wyzej. Z powyzszego wynika, ze dzialanie pompy jest bardzo podatne, gdyz zapomoca zwyklego przesuniecia ru¬ chomego lozyska otrzymuje sie bieg jalo¬ wy bez zmiany skoku tloka lub tez—zmia¬ ne kierunku ssania i tloczenia plynu. Z drugiej strony zmiana skoku moze sie od¬ bywac w czasie dzialania pompy bez po¬ trzeby zmieniania kierunku obrotu, co np. pozwala puscic ja na bieg jalowy bez obcia¬ zenia silnika, a potem wydajnosc znacznie powiekszyc.Mozna równiez kilka pomp polaczyc równolegle ze soba, przyczem ruchome lo¬ zysko jednej pompy bedzie lozyskiem sta¬ lem sasiedniej.Nalezy zaznaczyc, ze pompa moze 3 —dzialac jako silnik. W tym przypadku plyn pod cisnieniem, rozdzielany w odpo¬ wiedni sposób na kazda pare przeciwle¬ glych cylindrów, bedzie przesuwal tloki, które beda obracac cylindry oraz w&ly 7 i 9. PL