Przedmiotem wynalazku jest sposób rafinowania metali, a zwlaszcza usuwania z metali takich zanieczyszczen jak srebro i zloto z olowiu lub zelazo z cyny, w trakcie stosowania którego dane zanieczyszczenia zostaje wydzielone z roztworu metalicznego poprzez schladza¬ nie, poprzedzone lub nie poprzedzone dodaniem reagentów oraz nastepnie sa zgarniane w postaci kozucha z powierzchni stopionego metalu.W praktyce przemyslowej czesto korzystne jest prowadzenie rafinacji w co najmniej dwóch etapach, przy czym kozuch zawierajecy zanieczyszczenia usuwa sie z kepieli stipionego metalu podczas pierwszego etapu rafinacji, prowadzonej we wzglednie wysokiej temperaturze, zas kozuch utworzony w trakcie drugiego etapu, przy nizszej temperaturze, zawraca sie do nastepnego wsadu metalicznego poddawanego rafinacji w pierwszym etapie. Dzieki temu kozuch z drugiego etapu, za¬ wierajecy znacznie nizsze stezenie zanieczyszczen niz kozuch z pierwszego etapu, ulega wzboga¬ ceniu przez likwidacje i/lub reakcje w trakcie pierwszego etapu, a zatem do odzyskania cennych zanieczyszczen jako produktów ubocznych albo tez do zawracania do pierwszego etapu w tym sposo¬ bie odzyskiwania metali przeznacza sie mniejsze ilosc materialu wsadowego* Do typowych sposobów tego rodzaju nalezy dwuetapowe usuwanie zelaza z cyny, w którym po usunieciu kozucha zawierajecego cyne i zelazo w temperaturze nieco powyzej 496°C, cyne pozosta¬ le w piecu tyglowym chlodzi sie do temperatury nieco wyzszej od temperatury topnienia cyny, wyno- szecej 232 C, przy czym kozuch powstaly w trakcie tego chlodzenia zawraca sie do nastepujecego wsadu cyny w wysokotemperaturowym etapie rafinacji w tym celu, aby zaszla w nich likwidacja.Innym znanym sposobem tego rodzaju jest sposób Parkesa, w którym kepiel olowiowe zawiera¬ jece, srebro miesza sie z cynkiem w celu utworzenia stopu cynkowo-srebrowego, który w postaci stalej wyplywa na powierzchnie kepieli, a nastepnie jest z niej zgarniany i kierowany do dalszego przerobu* Sposób Parkesa wymaga stosowania dodatkowo cynku, jeet pracochlonny i czasochlonny, oraz wymaga znacznych ilosci paliwa na podgrzewanie komory grzewczej pieca tyglowego, a jego istotna zalete jest stosunkowo maly pobór energii elektrycznej sluzacej do napedzania mieszadla* pomp2 129 574 i dmuchaw, wymagajacych w zasadzie niewielkich zabiegów konserwacyjnych. Wielosc odmian teao sposobu, w jakich jest on stosowany, odzwierciedla dazenia do zoptymalizowania bilansu wszystkich tych czynników kosztorodnych, i wynika z róznic zawartosci srebra /a niekiedy takze i zlota oraz miedzi/ w poddawanej obróbce kepieli olowiowej,' a takze stad, ze olów poddawany obróbce ma niekiedy sklad dosc staly a czasem bardzo zmienny.W szczególnosci sposób Parkesa prowadzi sie w dwóch etapach, przy czym kepiel olowiowe miesza sie z cynkiem w drugim etapie rafinacji. Kepiel olowiowe schladza sie, a powstajecy kozuch 0" stosunkowo niskiej zawartosci srebra usuwa sie z jej powierzchni i zawraca do pierwszego etapu obróbki nastepnej porcji olowiu. Po wmieszaniu tego kozucha w nastepne porcje olowiu, z powierzchni kepieli olowiu usuwa sie kozuch o duzej zawartosci zanieczyszczen, to znaczy majecy duze zawartosc srebra przy dosc niskim sto¬ sunku cynku do srebra, aby nastepnie poddac go operacji odzyskiwania z niego srebra, cynku i olowiu.Masa kozucha o duzej zawartosci zanieczyszczen, usuwanego z kepieli, zalezy od zawartosci srebra w olowiu stanowiacym wsad oraz od stosowanej metody obróbki, przy czym w przyblizeniu wynosi 3% wagi olowiu. Masa kozucha o niskiej zawartosci zanieczyszczen z drugiego etapu, jest silnie uzalezniona od metody obróbki, przy czym w przyblizeniu wynosi 7-10% wagi olowiu, a niekiedy moze byc nawet wieksza. Zgarnianie kozucha, utworzonego w drugim etapie, wymaga znacznego nakladu pracy. Ponadto , w praktyce nie¬ mozliwe jest unikniecie tworzenia sie podczas chlodzenia w tym drugim etapie procesu skrzepnietej warstwy stopu cynkowo-srebrowego na powierzchni tygla. Usuniecie tej warstwy wymaga równiez znacznych nakladów pracy.W celu zmniejszenia pracochlonnosci zwiazanej ze zgarnianiem kozucha w drugim etapie stosuje sie pewne zabiegi, polegajace na ponownym dodawaniu cynku w pierwszym etapie i/lub schaladzaniu kepieli olowiu w trakcie zgarniania kuzucha po to, aby pozos¬ tawic mniejsze ilosc srebra w olowiu po pierwszym etapie. Oba te zabiegi pochlaniaje dodatkowe koszty, a w szczególnosci stanowie o zwiekszonym zuzyciu cynku, zwiekszonym czasie obróbki oraz zwiekszonych kosztach paliwa.W sposobie Parkesa kepiel ochladza sie powoli'przez wypromieniowanie ciepla lub konwekcje z powierzchni tygla oraz obudowy pieca, wspomagane za pomoce wymuszonego ciegu powietrza omywajacego zewnetrzna powierzchnie tygla lub okresowe polewanie wode powierzchni kepieli olowiowej z nastepnym recznym mieszaniem, umozliwiajecym ponowne rozpuszczenie sie powstalych przy tym bryl skrzepnietego olowiu, a pochlaniajacym znaczne naklady pracy zywej. ' To powolne schladzanie jest niekorzystne, poniewaz znacznie wydluza czas obróbki, a po drugie wymaga zwiekszonego zuzycia cynku bedacego wynikiem dluzszego czasu reago¬ wania fazy wydzielonej z kepieli stopionego metalu.Gdy z kolei zwiekszy sie szybkosc chlodzenia, np. przez zwiekszenie ciagu powietrza omywajacego zewnetrzna powierzchnie tygla, wówczas na jego wewnetrznej powierzchni zaczynaja sie osadzac krysztaly stopu cynkowo-srebrowego. Bezposrednie chlodzenie powierzchni kapieli stopionego metalu za pomoca strug wody powoduje powstawanie pekniec na scianie tygla, a w zwiazku z tym jego zywotnosc jest znacznie ograniczona.Zaden ze znanych sposobów rafinowania metali nie zapewnia uzyskiwania zupelnie jednorodnej kapieli stopionego olowiu, o Jednakowej temperaturze w calej objetosci tej kapieli, co oznacza, ze nawet w przypadku, gdy pobrana z niej próbka wskazuje na zadowa¬ lajacy stopien od srebrzenia, wsad moze nie byc calkowicie odsrebrzony na wskros.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wskazanych niedogodnosci zwiazenych ze stoso¬ waniem znanych sposobów, zas zadaniem wynalazku jeet opracowanie sposobu rafinacji metali wymagajacego zuzycia reagentów i paliwa w ilosci bliskiej wartosci teoretycznej.129 574 3 przy minimalnym czasie trwania procesu rafinacji, niewielkiej pracochlonnosci wymaganej do zgarniania kozucha i przy maksymalnej wydajnosci danego pieca tyglowego.Sposób rafinowania metali zgodnie z wynalazkiem polega na tym, ze jednoczesnie z mieszaniem stopionego metalu do jego powierzchni doprowadza sie w sposób ciagly ciecz chlodzaca oraz ogranicza sie jej rozplywanie za pomoce zespolu chlodzacego tylko do pewnej czesci powierzchni stopionego metalu, a przy tym ciecz chlodzace doprowadza sie w ilosci dostatecznej do spowodowania silnago schlodzenia stopionego metalu z szybkoscia 20-50°C/godz., i tym samym utworzenia jednoczesciowej, zagregowanej masy zestalonego kozucha, zawierajecego krysztaly zanieczyszczen wydzielone na skutek tego schladzania, oraz niewielka ilosc metalu poddawanego rafinacji, przy czym przed tym silnym schladza¬ niem oddziela sie od siebie te jednoczesciowe- zagregowane mase kozucha oraz stopiony metal* Zgodnie z wynalazkiem stosuje sie zespól chlodzacy w postaci ramy, korzystnie wykonanej ze stali, zaopatrzonej w scianke wewnetrzne i zewnetrzna umieszczone wspólsro-i dkowo wzgledem siebie, umiejscawia sie go w tyglu pieca tyglowego w zetknieciu z powierz¬ chnia stopionego metalu tak, aby scianki ograniczaly pomiedzy soba wieksza czesc górnej powierzchni stopionego metalu, i pomiedzy te scianki wprowadza sie ciecz chlodzaca, bezposrednio na te zasadnicza czesc powierzchni tak, aby ciecz chlodzaca byla powstrzy¬ mywana przez te scianki przed rozplywaniem sie na zewnatrz ramy i aby zapobiec bezpos¬ redniemu schladzaniu przez te ciecz chlodzaca pozostalej czesci powierzchni stopionego metalu.Alternatywnie, stosuje sie zespól chlodzacy w postaci pierscieniowego koryta, korzystnie wykonanego ze stali, zaopatrzonego w scianke wewnetrzna i zewnetrzna oraz dno znajdujace sie miedzy tymi sciankami, umieszcza sie go w tyglu pieca tyglowego w bezposrednim zetknieciu jego dna z wieksza czescia powierzchni stopionego metalu i wprowadza sie ciecz chlodzaca do tego koryta, a przy tym ogranicza sie ja tymi scian¬ kami nie dopuszczajac do rozplywania sie jej po pozostalej czesci tej powierzchni stopionego metalu, aby odprowadzic energie cjLeplne bezposrednio z tej wiekszej czesci powierzchni stopionego metalu poprzez dno. 3ako ciecz chlodzaca stosuje sie wode.W przypadku rafinowania olowiu przed schladzaniem i jednoczesnym mieszaniem do olowiu dodaje sie cynku. Rafinowanie olowiu korzystnie przeprowadza sie w dwóch eta* pach, przy czym swiezy wsad olowiu wprowadza sie podczas pierwszego etapu, zas olów ostatecznie rafinowany odprowadza sie w drugim etapie, przy pozostawieniu w kazdym przy¬ padku w drugim etapie kozucha utworzonego z jednoczesciowej, zagregowanej masy rozpartej w tyglu, po czym kozuch pochodzacy z drugiego etapu miesza sie ze swiezym wsadem olowiu wprowadzonego do pierwszego etapu.Alternatywnie, przed rozdzieleniem rafinowanego olowiu i kozucha nastepujacym w drugim etapie, umieszcza sie centralnie zaslepke w tyglu, na powierzchni stopionego metalu, a przy koncu okresu krzepniecia, umozliwiajacego przejscie co najmniej sladów zanieczyszczen z olowiu do kozucha, wyjmuje sie te zaslepke pozostawiajac wolna przestrzen na wskros tego kozucha, po czym kozuch i olów oddziela sie od siebie przez wprowadzenie pompy poprzez ten otwór i odciagniecie olowiu z tygla z pozostawieniem w nim kozucha, przy czym kozuch pozostawiony w tyglu w przypadku kazdego drugiego etapu miesza sie ze swiezym wsadem olowiu wprowadzonego do pierwszego etapu kolejnej operacji rafinowania* W przypadku rafinowania cyny zawierajacej zelazo jako zanieczyszczenie, jednoczesciowa, zagregowana mase zakrzeplego kozucha usuwa sie z tygla wraz z zespolem chlodzacym i pod¬ daje sie wzbogaceniu przez odwirowanie lub likwidacje w celu otrzymania mieszaniny wzbogaconej w cyne, po czym te wzbogacona mieszanine poddaje sie dalszej obróbce w ce¬ lu odzyskania zawartej w niej cyny.4 129 574 Sposób wedlug wynalazku zapewnia najszybsze chlodzenie w porównaniu ze znanymi sposobami, bez mozliwosci tworzenia sie krysztalów na powierzchni wewnetrznej tygla oraz umozliwia uzyskiwanie kepieli stopionego metalu o jednorodnej strukturze w calej jej objetosci, eliminujac zupelnie przypadki tworzenia sie pozastandardowych skladów . chemicznych. Sposób rafinacji metali wedlug wynalazku nie wymaga ponadto zadnych nakladów pracy przy zgarnianiu kozucha w drugim etapie rafinacji oraz pozwala na uzyskiwanie maksymalnej wydajnosci rafinowania, miedzy innymi przez to, ze tworzecy sie kozuch odznacza sie niske zawartoscie metalu poddawanego rafinacji.Przedmiot wynalazku zostanie blizej omówiony na przykladach wykonania za pomoce rysunku, na którym fig.l przedstawia piec tyglowy w poczetkowej fazie rafinowania olowiu, fig.2 -» ten sam piec w innej fazie rafinowania, fig. 3 A - zespól chlodzacy w przekroju plaszczyzne pionowe, fig, 3 D - ten sam zespól chlodzecy w widoku z góry, zas fig. 4 przedstawia zespól chlodzecy w innym wykonaniu, w czesciowym widoku perspe¬ ktywicznym* Na fig« 1 jest przedstawione napelnianie olowiem tygla 10, z którego zostala odpompowana poprzednia porcja odsrebrzonego olowiu, W celu ograniczenia do minimum tworzenia sie piany w trakcie napelniania olowiem tygla, kapiel olowiowe 12 doprowadza sie do dennej czesci tyglayzlaf pomoce lancy 14, przechodzacej skosnie przez centralny otwór w kozuchu 16 pozostalym po poprzednim wsadzie. Do tygla 10 jest wprowadzona równiez termopara 18 do mierzenia i rejestrowania temperatury kepieli wypelniajecej tygiel.Po napelnieniu tygla 10 oraz doprowadzeniu kepieli do temperatury okolo 460°C przez podgrzewanie komory grzewczej 28 za pomoce palnika 20, poprzez otwór w kozuchu 16 wprowadza sie mieszadlo, umieszczajac je w polozeniu gotowosci do mieszania kepieli.Nastepnie uruchamia sie to mieszadlo na okres okolo 30 minut. W tym czasie kozuch ulega stopieniu i wymieszaniu z kepiele olowiowe.Nastepnie wyjmujo sie mieszadlo 22 z tygla, po czym zgarnia sie f w znany sposób, kozuch zawierajecy znaczne ilosc odzyskiwanych skladników, bez schladzania olowiu. Po zgarnieciu z powierzchni kepieli kozucha dodaje sie cynku i miesza go z olowiem w tempel* raturze okolo 460°C w ciegu okolo pól godziny, Zedane ilosci cynku se podane w tabeli iL Tabela Zawartosc Ag w olo-j wiu, czesci na milion 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 Dodatek cynku, jakd % wsadu olowiu urno wiajecy otrzymanie: 10 czesci na milion Ag 0,76 0,93 1,09 1.24 1,37 1,51 1,64 1,76 ¦ii8i»aa«8 5 czesci na milior Ag sa«a ss iass h asi 0,96 1,13 1,29 1,44 1,57 1.71 1,84 1,96 zli- J i i129 574 6 Po wmieszaniu cynku do olowiu wyjmuje sie mieszadlo 22 z tygla, umieszcza sie na swym miejscu zespól chlodzecy 30 i tloczy sie do niego wode 24 za pomoca przewodu gietkiego 27* Nastepnie ponownie wprowadza sie mieszadlo 22 do tygla, w celu wprawiania olowiu w ruch wirowy, jak to przedstawiono na fig.2, przy czym równoczesnie chlodzi sie olów za pomoce zespolu chlodzacego 30* W praktyce stwierdzono, ze wydajne*mieszadlo, takie jak zwykle stosuje sie do mieszania cynku lub kozucha z olowiem, powoduje powstawanie nadmiernych ilosci piany na powierzchni kapieli, a przy tym i tlenków* Mozna rozmaicie zapobiegac powstawaniu tlen¬ ków. Zwyczajne mieszadlo rafinacyjne korzystnie napedza sie okresowo /np* w ciagu 2 min* w kazdym przypadku obnizenia sie temperatury kapieli o 10 C/ lub tez stosuje sie miesza-, dla o bardzo malym skoku wirnika. Najkorzystniej jednak stosuje sie zwykle, bardzo wydajne mieszadlo mfinacyjne, dzialajace w trakcie okresu schladzania z'preci!;oscia niz- sza od normalnej• Podczas schladzania kapieli palniki 20 sa wylaczone, jednakze nie dopuszcza sie do przeplywu chlodzacego powietrza poprzez komore grzewcza 20, aby nie wystepowalo schladzanie olowiu poprzez scianki tygla i nie tworzyla sie na nich skrzepnieta warstwa stopu, która trzeba by zeskrobywac z nich, W takich warunkach mieszania kozuch zawierajacy srebro i cynk oraz niewielka zawartosc olowiu krzepnie na chlodzonej woda powierzchni zespolu chlodzacego 30. Pod¬ czas mieszania doprowadza sie strumien wody chlodzacej o niewielkim natezeniu dla uzupel¬ nienia ubytków parujacej wody. Chlodzenie i mieszanie kontynuuje sie, dokad termopara 18 nie wykaze, ze temperatura olowiu zbliza sie do temperatury jego krzepniecia* Wtedy wlacza sie mieszadlo 22 i wyjmuje je z tygla, zamyka sie doplyw wody i unosi do góry zespól chlodzacy 30, pozostawiajac kozuch do zestalenia sie w postaci tzw* przewieszki z otworem srodkowym, w którym olów ma pozostawac w stanie cieklym, aby mozna bylo wprowadzic wstepjnie ogrzany przewód i odpompowac odsrebrzony olów do dalszej rafinacji* W tym stanie tygiel zaopatrzony w przewieszke utworzona ze skrzepnietego kozucha jest przygotowany na przyjecie nastepnej porcji olowiu przeznaczonego do odsrebrzania* Tym sposobem czas chlodzenia w drugim etapie zmniejsza sie z 12 godzin do 2 - 5 godzin dla tygla 200 - 250 tonowego, a przy tym zostaje calkowicie wyeliminowana praca zwiazana ze zgarnianiem kozucha* Zespól chlodzacy 30, przedstawiony na fig* 3 A i 3 B, ma postac pierscieniowego koryta, utworzonego przez scianke spodnia 33, stanowiaca dno oraz przeciwlegle scianki obwodowe 34, 35* Cala konstrukcje usztywniaja promieniowe zebra 36 rozmieszczone w pew¬ nych odstepach katowych* Zebra te sa zaopatrzone w otwory 37 zapewniajace utrzymywanie sie stalego poziomu wody* Do podnoszenia 1 opuszczania tego zespolu w trakcie jego uzytkowania wykorzystuje sie zaczepy 38 rozmieszczone w odstepach katowych okolo 120°* Koryto to przed uzyciem go do schladzania powierzchni olowiu lub cyny powinno byc zasadniczo pelne wody, aby zapobiec jego znieksztalcaniu sie po zetknieciu z gora¬ cym metalem* Woda moze byc doprowadzana bezposrednio, np* za pomoca gietkiego przewodu 27, który jest ukazany na fig*l, aby zapewnic chlodzenie kapieli olowiu za posrednictwem zespolu chlodzacego 30* Preferuje sie jednak rozwiazanie, w którym taki przewód gietki 27 jest przylaczony do otworu wlotowego rury 40, która zasila w wode dysze rozbryzgowe 42 rozmieszczone katowo wokól kolistego przewodu zasilajacego 44* Wymiary zespolu chlodzacego 30 moga sie znacznie róznic wzgledem siebie* Stwierdzono jednakze, ze zadowalajace wyniki w przypadku pieca tyglowego o srednicy 4.2 m osiaga sie stosujac zespól wykonany ze stalowej blachy o grubosci 13 mm, o sred¬ nicy wewnetrznej i zewnetrznej wynoszacych odpowiednio okolo 1,3 m oraz 3,6 m. Wystar¬ cza, gdy zespól chlodzacy 30 ma glebokosc okolo 16 mm*6 129 574 Na fig* 4 jest przedstawiony w rzucie perspektywicznym i w przekroju pionowym piec tyglowy wyposazony w zespól chlodzecy 50ff który umozliwia chlodzenie powierzchni olowiu przez bezposrednie stykanie jej z wode. Zespól 50 zawiera oddzielna pierscieniowe scian!:-e wewnetrzne 52 i zewnetrzne 54f bez leczecej je scianki spodniej, stanowiecej dno. Scianka wewnetrzna 52 jest poleczona'z rame 56 mieszadla za pomoce wsporników 58 natomiast scianka zewnetrzna 54 jest podpierana przez scianke tygla 10 za pomoce uchwy- ' tów 60 i zwykle jest pozostawiana wewnetrz tygla* W przypadku stosowania zespolu chlodzecego 50 wodzie chlodzecej znajdujecej sie w nim umozliwia sie calkowite wyparo-i wanie przed wyjeciem scianki wewnetrznej 52 z tygla przy koncu cyklu. Scianka wewnetrz-. na 52 ma ksztalt litery V w przekroju poprzecznym, w celu ulatwienia wyjmowania jej z .kozucha. Wode chlodzece najkorzystniej doprowadza sie w podobny sposób, do opisanego w odniesieniu do fig. 3 A i 3 B, za pomoce przewodu gietkiego 27.Korzystne jest zastosowanie zeber 39 promieniowo rozciegajecych sie po spodniej stronie zespolu chlodzecego 30, jak przedstawiono na fig* 3 A, w celu wymuszenia na olowiu przeplywu promieniowego, oslabiajacego zawirowania lub eliminujacego wirowa¬ nie olowiu. Zawirowania i wirowanie olowiu, Jesli silniejsze, moze spowodowac tworze¬ nie sie piany na powierzchni kepieli, a takze utrate cynku przez utlenianie. Oednakze j zespoly chlodzece równiezvbez takich zeber dzialaje zadowalajeco, o ile prawidlowo dobierze sie predkosc mieszadla* Jak to przedstawiono na fig.3 A, zebra 39 wystaje ponizej scianki spodniej 33 i se usytuowane promieniowo, przy czym ich szerokosc jest dostosowana do glebokosci zalegania kozucha lub jest nieco wieksza od tej glebokosci.Do wprawiania olowiu w ruch wirowy korzystnie stosuje sie dowolne mieszadla nada- jece sie do tego celu, przy czym moge one lecz nie musze byc zaopatrzone w beben lub oslone otaczajece lopatki wirnika* Mieszadlo korzystnie jest wyposazone w dwubiegowy lub zmiennej predkosci uklad napedowy, który umozliwia uzywanie mieszadla do mieszania cynku lub kozucha z olowiem w celufrozpuszczenia w nim, w którym to przypadku jest ono napedzane z optymalne predkoscie, oraz do mieszania kepieli podczas cyklu jej chlodze¬ nia, w którym to przypadku jest ono napedzana równiez z predkoscie optymalne, lecz nizsze niz poprzednio. Korzystne jest równiez stosowanie dwóch mieszadel, kazde do wykonywania oddzielnego zadania, albo tez to samo mieszadlo moze byc wprawiane w ruch okresowy podczas cyklu chlodzenia, jak to zostalo opisane powyzej.Optymalna predkosc mieszadla podczas chlodzenia jest uzalezniona od ksztaltu tygla i mieszadla. Im wieksza jest predkosc, tym szybsze jest chlodzenie i tym mniejsza ilosc olowiu przedostaje sie do kozucha* Oezeli do kozucha zostanie przeniesiona zbyt mala ilosc olowiu, to pojawiaje sie trudnosci w rozpuszczaniu kozucha w nastepnej porcji wsadu olowiowego* Oesli mieszanie jest zbyt szybkie, to wystepuje tworzenie sie plany na powierzchni kepieli, co jest równiez niepozedane. Korzystnie predkosc te dobiera sie tak, aby zasadniczo nie tworzyla sie piana, ilosc olowiu przenoszonego do kozucha byla wzglednie niska, a okres chlodzenia optymalnie krótki.Zespól chlodzecy ma takie wymiary, aby jego otwór srodkowy mial o kilka centyme¬ trów wieksze srednice niz wirnik mieszadla, zas scianka zewnetrzna miala srednice o okolo 60 centymetrów mniejsze niz scianki tygla* Po wyjeciu mieszadla, do wolnej przestrzeni znajdujecej sie w srodkowej czesci kozucha korzystnie wprowadza sie zaslepke, jesli chce sie pozostawic tygiel na jakis czas do ustania sie przed rozpoczeciem odpompowywania. Tego rodzaju zabieg stosowania zaslepki nie jest konieczny, gdy predkosc mieszadla Jest dobrana prawidlowo, poniewaz praktycznie cala zawartosc srebra i cynku wydzielonego podczas chlodzenia przechodzi d<| kozucha, zas olów moze byc od^pompowany gdy tylko zostanie wyjete mieszadlo i zespól129 574 7 chlodzacy oraz gdy zostania wprowadzona wstepnie ogrzana pompa* W przypadku wykonywania wynalazku w dwóch etapach korzystne mozliwoscia technolo¬ giczne jest wykonywanie drugiego etapu w dwóch zabiegach. Wówczas oba zabiegi drugiego ¦ etapu realizuje sie w niezaleznym piecu tyglowym, przy czym kozuch bogaty w zanieczysz¬ czenia, utworzony w drugim etapie miesza sie nastepnie ze swiezym wsadem olowiu w tyglu pierwszego etapu, aby uzyskac kozuch jeszcze bogatszy w zanieczyszczenia w pierwsty^ etapie.Podobny do powyzszego jest sposób usuwania zelaza z cyny, lecz jest prostszy, poniewaz nie jest potrzebny zaden reagent do wydzielenia zelaza z cyny. Po usunieciu kozucha w pierwszym etapie, przy temperaturze nieco powyzej 496°C do tygla wprowadza sie na swoje miejsce zespól chlodzecy 30 lub 50 oraz mieszadlo 22, dzialajece w ten sap sposób, jaki zostal opisany powyzej w odniesieniu do odsrebrzania olowiu.Na spodniej powierzchni zespolu chlodzecego tworzy sie narost krysztalów stopu cynowo-zelazowego w osnowie skrzepnietej cynyf nie tworzy sie on jednak na sciankach tygla, których sie nie chlodzi. Gdy temperatura cyny spadnie do okolo 240 - 450°C, wylecza sie mieszadlo 22 i wyjmuje je z tygla, nastepnie przerywa sie doplyw wody oraz; usuwa sie zespól chlodzecy. Po kilku minutach, po ustaniu sie kepieli, w trakcie których niewielka czesc krysztalów opada na dno tygla* wprowadza sie wstepnie ogrzane pompe i odciega rafinowane cyne. Nastepny wsad stopionej cyny, jaki zostaje wprowadzony do tygla, roztapia kozuch, umozliwiajec usuniecie piany przez zgarnianie lub odwirowywanie, zgodnie ze stosowane praktyke.Przyklad. W przyblizeniu 177 ton wstepnie rafinowanego olowiu zawierajecego! 1610 czesci na milion srebra zostalo wprowadzone do nominalnie 210-cio tonowwgo tygla do odsrebrzania, w którym to tyglu znajdowal sie 30 tonowy kozuch z poprzedniego wsadu..Temperatura wsadu zostala podniesiona do 460°C, a nastepnie po okolo 2,5 godzinnym mieszaniu majecym na celu rozpuszczenie kozucha i dalszym mieszaniu trwajecym jeszcze okolo 0,5 godziny zostal usuniety kozuch o wadze okolo 3 ton, bogaty w zanieczyszczenia^ Nastepnie do tygla zostalo wprowadzone 1670 kg cynku i wymieszane w temperaturze 460°C ! w ciegu okolo 30 minut.Nastepnie zostal umieszczony na swym miejscu w tyglu zespól chlodzecy / o sred¬ nicy wewnetrznej 130 cm oraz o srednicy zewnetrznej 360 cm, przy czym pomiedzy nim a scianke tygla pozostawala 30-to centymetrowa wolna przestrzen/ oraz mieszadlo, po czym nastepilo mieszanie i chlodzenie. Po pieciu godzinach temperatura olowiu spadla do 320°C. Mieszadlo mialo trzy lopatki o srednicy 63 cm, ustawione pod ketem 10°, za¬ miast jak dotychczas 30°, aby umozliwic pozedane powolne mieszanie przy 210 obrotach ! na minute. Po usunieciu zespolu chlodzecego i mieszadla do tygla zostala wprowadzona ' wstepnie ogrzana pompa, za pomoce której olów zostal odpompowany do dalszego odcynkowa¬ nia, przy czym tygiel byl lekko podgrzewany. Otrzymano 175 ton odsrebrzonego olowiu o zawartosci srebra 4 czesci na milion* Zastrzezenia patentowe 1. Sposób rafinowania metali, polegajecy na utrzymywaniu w etanie stopionym , netalu poddawanego rafinacji w tyglu pieca tyglowego, mechanicznym mieszaniu stopionego! metalu, doprowadzooiu cieczy chlodzecej do powierzchni stopionego metalu i oddzielaniu I otrzymywanego kozucha i rafinowanego metalu, znamienny tym, ze jednocze* snie z mieszaniem do powierzchni stopionego metalu doprowadza sie w sposób ciegly ciecz: chlodzece oraz ogranicza sie jej rozplywanie za pomoce zespolu chlodzecego tylko do3 129 574 pewnej czesci powierzchni stopionego metalu, a ciecz chlodzace doprowadza sie w ilosci dostatecznej do spowodowania silnego schlodzenia stopionego metalu z szybkoscia 20-50QC/godz., i tym samym utworzenia jednoczesciowej, zagregowanej masy zestalonego kozucha, zawierajecego krysztaly zanieczyszczen wydzielone no skutek tego schladzania, oraz niewielka, ilosc metalu poddawanego rafinacji, przy czym przed tym silnym schladza¬ niem oddziela sie od siebie te jednoczesciowe, zagregowane mase kozucha oraz stopiony metal* 2. Sposób wedlug zastrz.1, znamienny tym, ze stosuje sie zespól chlodzecy w postaci ramy, korzystnie wykonanej ze stali, zaopatrzonej w scianke wewnetrz¬ ne i zewnetrzne umieszczone wspólsrodkowo wzgledem siebie, umiejscawia sie go w tyglu pieca tyglowego w zetknieciu z powierzchnie stopionego metalu tak, aby scianki ogranicza^ ly pomiedzy 3obe wieksze czesc górnej powierzchni stopionego metalu, i pomiedzy scianki wprowadza sie ciecz chlodzece, bezposrednio na te zasadnicze czesc powierzchni tak, aby ciecz chlodzaca byla powstrzymywana przez te scianki przed rozplywaniem sie na zewnetrz ramy i aby zapobiec bezposredniemu schladzaniu przez te ciecz chlodzece pozostalej czes¬ ci tej powierzchni stopionego metalu* 3* Sposób*wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie zespól chlodzecy 3tanowiecy pierscieniowe koryto, korzystnie wykonane ze stali, zaopatrzone w scianke wewnetrzne i zewnetrzne oraz dno znajdujace sie miedzy tymi sciankami, umiesz¬ cza sie go w tyglu pieca tyglowego w bezposrednim zetknieciu jago dna z wieksze czescie powierzchni stopionego metalu i wprowadza sie ciecz chlodzece do tego koryta, a przy tym ogranicza sie je tymi sciankami nie dopuszczajec do rozplywania sie jej po pozostalej czesci tej powierzchni stopionego metalu, aby odprowadzic energie cieplne bezposrednio z tej wiekszej czesci powierzchni stopionego metalu poprzez dno. 4. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, ze jako ciec£ chlodzece stosuje sie wode. 5. Sposób wedlug zastrz* 1, znamienny tym, ze w przypadku rafinowania olowiu przed schladzaniem i jednoczesnym mieszaniem do olowiu dodaje sie cynku. 6# Sposób wedlug zastrz.5 znamienny t y m, ze rafinowanie .przeprowadza eie w dwóch etapach, przy czym swiezy wsad olowiu wprowadza sie podczas pierwszego etapu, zas olów ostatecznie rafinowany odprowadza sie w drugim etapie, przy pozostawieniu w kazdym przypadku w drugim etapie kozucha utworzonego z jednoczesciowej, zagregowanej masy rozpartej w tyglu, po czym kozuch pochodzecy z drugiego etapu miesza sie ze swiezym wsadem olowiu wprowadzonego do pierwszego etapu. 7. Sposób wedlug zastrz.5, znamienny tym, ze rafinowanie przeprowadza sie w dwóch etapach, przy czym swiezy wsad olowiu wprowadza sie podczas pierwszego eta¬ pu, zas olów ostatecznie rafinowany odprowadza sie w drugim etapie przy pozostawieniu w kazdym przypadku w drugim etapie l masy rozpartej w tyglu, a ponadto przed rozdzieleniem rafinowanego olowiu i kozucha nastepujacym w drugim etapie, umieszcza sie centralnie zaslepke w tyglu na powierzchni stopionego metalu, a przy koncu okresu krzepniecia, umozliwiajacego przejscie co najmniej] sladów zanieczyszczen z olowiu do kozucha, wyjmuje sie te zaslepke pozostawiajac wolne przestrzen na wskros tego kozucha, po czym kozuch i olów oddziela sie od siebie przez wprowadzenie pompy poprzez ten otwór i odciagniecie olowiu z tygla z pozostawieniem w nim kozucha, przy cz/m kozuch pozostawiony w tyglu w przypadku kazdego drugiego etapu miesza sie ze swiezym wsadem olowiu wprowadzonego do pierwszego etapu kolejnej operacji rafinowania.129 574 9 8# Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny t y mF ze w przypadku rafino*' wania cyny zawierajecej zelazo jako zanieczyszczenie, jednoczesciowe, zagregowane mase zakrzeplego kozucha usuwa sie z tygla wraz z zespolem chlodzecyg i poddaje sie wzboga¬ caniu przez odwirowywanie lub likwidacje w celu otrzymania mieszaniny wzbogaconej w cyne, po czym te wzbogacone mieszanine ppddaje sie dalszej obróbce w celu odzyskania zawartej w niej cyny.FIG.l FIG.2 37 '60 F1G.3A 36 37 CO 33129 574 FIG.3B FIG.4 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.CenaiOOzl PL