Przedmiotem wynalazku jest lacze selsynowe, znajdujace zastosowanie w systemach automa¬ tycznego sterowania ukladami napedowymi.Z publikacji Z. Bajorek „Elektromaszynowe elementy automatyki", WNT, Warszawa 1969, znane jest lacze selsynowe zbudowane z selsyna nadawczego i z selsyna odbiorczego, które sa wyposazone w jednofazowe uzwojenia wzbudzajace i w trójfazowe uzwojenia synchronizujace.Uzwojenia wzbudzajace sa polaczone ze zródlem napiecia wzbudzenia, natomiast uzwojenia synchronizujace sa polaczone ze soba. Uzwojenia wzbudzajace i synchronizujace poszczególnych selsynów lacza maja taka sama lub rózna liczbe par biegunów, a przelozenie lacza równe jest stosunkowi par biegunów uzwojen selsyna odbiorczego do liczby biegunów uzwojen selsyna nadawczego ijest wartoscia stala dla danego lacza selsynowego. W celu uzyskania zmiany przeloze¬ nia lacza stosuje sie przekladnie mechaniczna.Regulacja przelozenia lacza selsynowego przy uzyciu przekladni mechanicznej zmniejsza niezawodnosc jego dzialania, wplywa na pogorszenie sprawnosci ukladów wspólpracujacych z laczem oraz powoduje zwiekszenie bledu wskazan lacza.Wynalazek dotyczy lacza selsynowego, skladajacego sie z selsyna nadawczego i z co najmniej jednego selsyna odbiorczego, które to selsyny sa wyposazone w jednofazowe uzwojenia wzbudza¬ jace oraz w trójfazowe uzwojenia synchronizujace.Istota wynalazku polega na tym, ze wzbudzajace uzwojenie nadawczego selsyna i wzbudzajace uzwojenie co najmniej jednego odbiorczego selsyna oraz synchronizujace uzwojenie nadawczego selsyna i synchronizujace uzwojenie co najmniej jednego odbiorczego selsyna posiadaja przela- czalna liczbe par biegunów pola magnetycznego. Poza tym wzbudzajace uzwojenie nadawczego i wzbudzajace uzwojenie odbiorczego selsyna sa wyposazone w dodatkowe zezwoje, które sa dola¬ czone do srodków tych wzbudzajacych uzwojen.W zaleznosci od polaczen miedzy uzwojeniami istnieja cztery warianty uzwojenia lacza wedlug wynalazku.W pierwszym wariancie w laczu selsynowym wystepuja nastepujace polaczenia: poczatki obu wzbudzajacych uzwojen oraz koniec wzbudzajacego uzwojenia odbiorczego selsynajest polaczony z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla, a koniec wzbudzajacego uzwojeniar 2 128 533 nadawczego selsyna i dodatkowe zezwoje odbiorczego selsyna sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla. Poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia odbiorczego selsyna sa polaczone ze soba, zas poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwoje¬ nia nadawczego selsyna sa polaczone ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchroni¬ zujacego uzwojenia odbiorczego selsyna.W drugim wariancie w laczu selsynowym wystepuja nastepujace polaczenia: wzbudzajace uzwojenia selsynów nadawczego i odbiorczego sa polaczone ze soba równolegle i zasilane ze zródla, natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia nadawczego selsyna sa pola¬ czone z poczatkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia odbior¬ czego selsyna.W trzecim wariancie w laczu selsynowym wystepuja nastepujace polaczenia: poczatki i konce wzbudzajacych uzwojen obu selsynów sa polaczone z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla, a dodatkowe zezwoje sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla. Poczatki pasm fazowych w kazdym z synchronizujacych uzwojen sa polaczone ze soba, a srodki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia nadawczego selsyna sa polaczone ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia odbiorczego selsyna.W czwartym wariancie w laczu selsynowym wystepuja nastepujace polaczenia: poczatki wzbudzajacych uzwojen obu selsynów i koniec wzbudzajacego uzwojenia nadawczego selsyna sa polaczone z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla, a dodatkowe zezwoje nadawczego selsyna i koniec wzbudzajacego uzwojenia odbiorczego selsyna sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla. Poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia nadawczego selsyna sa polaczone ze soba, zas srodki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia nadawczego selsyna sa polaczone z poczatkiem odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia odbiorczego selsyna.Zaleta lacza selsynowego wedlug wynalazku jest uzyskanie lacza o regulowanym przelozeniu bez koniecznosci stosowania przekladni mechanicznej: ten korzystny stutek jest mozliwy do osiagniecia przez przelaczanie liczby par biegunów uzwojen selsynów. Dodatkowe zewzoje dola¬ czone do uzwojen wzbudzajacych zapewniaja jednakowe wartosci sil elektromotorycznych indu¬ kowanych w synchronizujacych uzwojeniach selsynów oraz umozliwiaja regulacje przestrzennego rozkladu i wartosci indukcji w szczelinach powietrznych selsynów.Przedmiot wynalazlu w przykladzie wykonania jest odtworzony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ideowy lacza selsynowego o przelozeniu 1:1, fig. 2 — schemat ideowy lacza selsynowego o przelozeniu 1,5:1, fig. 3 — schemat ideowy lacza selsynowego o przelozeniu 2: l,a fig. 4 — schemat ideowy lacza selsynowego o przelozeniu 3:1.Przykladowe lacze selsynowe o regulowanym przelozeniu zawiera nadawczy selsyn 1, którego jednofazowe uzwojenie wzbudzajace 2 jest wyposazone w dodatkowe zezwoje 3 dolaczone do srodka wzbudzajacego uzwojenia 2. Trójfazoweuzwojenie synchronizujace 4 nadawczego selsyna 1 jest skojarzone w gwiazde, przy czym oba uzwojenia 2 i 4 sa wykonane jako uzwojenia o przelaczalnej z dwóch na cztery liczbie par biegunów pola magnetycznego. Wzbudzajace uzwojenie 5 i synchronizujace uzwojenie 6 odbiorczego selsyna 7 sa zbudowane analogiczniejak uzwojenia 2 i 4 nadawczego selsyna 1, z ta róznica, ze liczba par biegunów pola magnetycznego uzwojen 5 i 6 jest przelaczalna z czterech na szesc. Kazde wzbudzajace uzwojenie 2 i 5 selsynów 1 i 7 ma wyprowa¬ dzone na zewnatrz trzy zaciski zasilajace, z których jeden jest polaczony zpoczatkiem uzwojenia 2 i 5, drugi — z koncem uzwojenia 2 i 5, a trzeci — z dodatkowymi zezwojami 3. Kazde synchronizu¬ jace uzwojenie 4 i 6 ma wyprowadzone na zewnatrz szesc zacisków z których trzy sa polaczone z poczatkami poszczególnych pasm fazowych uzwojenia 4 i 6, a trzy pozostale sa polaczone ze srodkami poszczególnych pasm fazowych uzwojenia 4 i 6. W celu uzyskania przelozenia lacza selsynowego równego 1:1 uzwojenia 2, 4, 5 i 6 oraz dodatkowe zezwoje 3 laczy sie nastepujaco.Poczatki obu wzbudzajacych uzwojen 2 i 5 oraz koniec wzbudzajacego uzwojenia 5 odbior¬ czego selsyna 7 laczy sie zjednym przewodem doprowadzajacym sinusoidalne napiecie ze zródla 8, koniec wzbudzajacego uzwojenia 2 nadawczego selsyna 1 i dodatkowe zezwoje 3 odbiorczego selsyna 7 laczy sie z drugim przewodem doprowadzajacym sinusoidalne napiecie ze zródla 8, natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 6 odbiorczego selsyna 7laczy sie128533 3 ze soba, zas poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 4 nadawczego selsyna 1 laczy sie ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 6 odbiorczego selsyna 7. Takiuklad polaczen odpowiada liczbie par biegunów pola magnetycznego uzwojen 2 i 4 nadawczego selsyna 1 równej cztery i liczbie par biegunów pola magnetycznego uzwojen 5 i 6 odbiorczego selsyny 7 równej cztery.Wzbudzajace uzwojenie 2 nadawczego selsyna 1 wytwarza pulsujace pole magnetyczne o liczbie par biegunów równej cztery, a w synchronizujacym uzwojeniu 4 tego selsyna 1 indukowane sa sily elektromotoryczne o wartosci proporcjonalnej do indukcji magnetycznej w szczelinie po¬ wietrznej nadawczego selsyna 1 oraz do elektrycznego kata przesuniecia miedzy osia synchronizu¬ jacego uzwojenia 4, a osia pola magnetycznego. Wzbudzajace uzwojenie 5 odbiorczego selsyna 7 wytwarza pulsujace pole magnetyczne o liczbie par biegunów równej cztety, a w synchronizujacym uzwojeniu 6 odbiorczego selsyna 7 indukowane sa sily elektromotoryczne o wartosci proprocjonal- nej do indukcji magnetycznej w szczelinie odbiorczego selsyna 7 i do elektrycznego kata przesunie¬ cia miedzy osia synchronizujacego uzwojenia 6 a osia pola magnetycznego.Dodatkowe zwzwoje 3 zapewniaja jednakowe wartosci sil elektromotorycznych indukowa¬ nych w synchronizujacych uzwojeniach 4 i 6. Obrót wirnika nadawczego selsyna 1 wywoluje powstanie róznicy sil elektromotorycznych indukowanych w synchronizujacych uzwojeniach 4 i 6 oraz przeplyw pradów wytwarzajacych moment obrotowy w odbiorczym selsynie 7. W wyniku tego wirnik odbiorczego selsyna 7 obraca sie o kat elektryczny równy katowi elektrycznemu obrotu wirnika nadawczego selsyna 1. Z równosci katów elektrycznych obrotu wirników obu selsynów 1 i 7 oraz z równosci liczby par biegunów uzwojen obu selsynów wynika równosc katów geometry¬ cznych obrotu obu wirników.W celu uzyskania przelozenia lacza równego 1,5:1 uzwojenia selsynów 1 i 7 laczy sie nastepu¬ jaco. Wzbudzajace uzwojenia 2 i 5 laczy sie ze soba równolegle i zasila ze zródla 8, natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 4 nawadczego selsyna 1 laczy sie z poczat¬ kami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 6 odbiorczego sylsyna 7.Liczba par biegunów pola magnetycznego uzwojen 2 i 4 nadawczego selsyna 1 wynosi cztery, a liczba par biegunów pola magnetycznego uzwojen 5 i 6 odbiorczego selsyna 7 wynosi szesc. Ze wzgledu na zachowanie równosci katów elektrycznych obrotu wirników selsynów 1 i 7, stosunek geometrycznego kata obrotu wirnika nadawczego selsyna 1 do geometrycznego kata obrotu wirnika odbiorczego selsyna 7 równy jest stosunkowi liczby par biegunów pola magnetycznego uzwojen 5 i 6 odbiorczego selsyna 7 do liczby par biegunów pola magnetycznego uzwojen 2 i 4 nadawczego selsyna 1. Przelozenie lacza wynosi zatem 6:4 czyli 1,5:1.Przy polaczeniu uzwojen selsynów 1 i 7 w sposób przedstawiony na fig. 3, gdzie poczatki i konce wzbudzajacych uzwojen 2 i 5 obu selsynów 1 i 7 sa polaczone z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla 8, a dodatkowe zezwoje 3 sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla 8, natomiast poczatki pasm fazowych w kazdym z synchroni¬ zujacych uzwojen 4 i 6 sa polaczone ze soba, a srodki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 4 nadawczego selsyna 1 sa polaczone ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchroni¬ zujacego uzwojenia 6 odbiorczego selsyna 7, liczba par biegunów pola magnetycznego nadawczego selsyna 1 równa jest dwa, a odbiorczego selsyna 7—cztery. Przelozenie lacza wynosi zatem 4:2, czyli 2:1. W ukladzie polaczen przedstwionym na fig. 4 poczatki wzbudzajacych uzwojen 2 i 5 obu selsynów 1 i 7 i koniec wzbudzajacego uzwojenia 2 nadawczego selsyna 1 sa polaczone z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla 8, a dodatkowe zezwoje 3 nadawczego selsyna 1 i koniec wzbudzajacego uzwojenia 5 odbiorczego selsyna 7 sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla 8, natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 4 nadawczego selsyna 1 sa polaczone ze soba, zas srodki pasm fazowych synchronizuja¬ cego uzwojenia 4 nadawczego selsyna 1 sa polaczone z poczatkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia 6 odbiorczego selsyna 7.Liczba par biegunów pola magnetycznego nadawczego selsyna 1 wynosi dwa, a drugiego selsyna 7— szesc. Przelozenie lacza wynosi zatem 6:2, czyli 3:1. W przykladowym laczu selsyno- wym uzyskuje sie wiec, przez przelaczania liczby par biegunów pola magnetycznego, mozliwosc realizacji czterech róznych przelozen.^ 128533 Zastrzezenia patentowe 1. Lacze selsynowe, skladajace sie z selsyna nadawczego i z co najmniej jednego selsyna odbiorczego, które to selsyny sa wyposazone w jednofazowe uzwojenia wzbudzajace oraz w trójfazowe uzwojenia synchronizujace, znamienne tym, ze wzbudzajace uzwojenie (2) nadawczego selsyna (1) i wzbudzajace uzwojenie (5) co najmniej jednego odbiorczego selsyna (7) oraz synchro¬ nizujace uzwojenie (4) nadawczego selsyna (1) i synchronizujace uzwojenie (6) co najmniejjednego odbiorczego selsyna (7) posiadaja przelacza!na liczbe par biegunów pola magnetycznego, nato¬ miast wzbudzajace uzwojenie (2) nadawczego selsyna (1) i wzbudzajace uzwojenie (5) odbiorczego selsyna (7) sa wyposazone w dodatkowe zezwoje (3), które sa dolaczone do srodkówtych wzbudza¬ jacych uzwojen (2) i (5). 2. Lacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze poczatki obu wzbudzajacych uzwojen (2) i (5) oraz koniec wzbudzajacego uzwojenia (5) odbiorczego selsyna (7)jest polaczony zjednym przewo¬ dem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8), a koniec wzbudzajacego uzwojenia (2) nadawczego selsyna (1) i dodatkowe zezwoje (3) odbiorczego selsyna (7) sa poaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8), natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (6) odbiorczego selsyna (7)sa polaczone ze soba, zas poczatki pasm fazowych synchroni¬ zujacego uzwojenia (4) nadawczego selsyna (1) sa polaczone ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (6) odbiorczego selsyna (7). 3. Lacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze wzbudzajace uzwojenia (2) i (5) obu selsynów(l) i (7) sa polaczone ze soba równolegle i zasilane ze zródla (8), natomiast poczatki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (4) nadawczego selsyna (1) sa polaczone z poczatkami odpowiadaja¬ cych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (6) odbiorczego selsyna (7). 4. Lacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze poczatki i konce wzbudzajacych uzwojen (2) i (5) obu selsynów (1) i (7) sa polaczone zjednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8), a dodatkowe zezwoje (3) sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8), natomiast poczatki pasm fazowych w kazdym z synchronizujacych uzwojen (4) i (6) sa polaczone ze soba, a srodki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (4) nadawczego selsyna (1) sa pola¬ czone ze srodkami odpowiadajacych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (6) odbior¬ czego selsyna (7). 5. Lacze wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze poczatki wzbudzajacych uzwojen (2) i (5) obu selsynów (1) i (7) i koniec wzbudzajacego uzwojenia (3) nadawczego selsyna (1) sa polaczone z jednym przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8) a dodatkowe zezwoje (3)nadawczego selsyna (1) i koniec wzbudzajacego uzwojenia (5) odbiorczego selsona (7) sa polaczone z drugim przewodem doprowadzajacym napiecie ze zródla (8), natomiast poczatki pasm fazowych synchro¬ nizujacego uzwojenia (4) nadawczego selsyna (1) sa polaczone ze soba, zas srodki pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (4) nadawczego selsyna (1) sa polaczone z poczatkami odpowiadaja¬ cych im pasm fazowych synchronizujacego uzwojenia (6) odbiorczego selsyna (7).128 533 Figi Fig 2128 533 Rg3 l l T \ Fig 4 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL