Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do transmisji sygnalów informacyjnych, zwlaszcza stereofonicznych, na fali o jednej czestotliwosci nosnej w pojedynczym kanale radiowym, znajdujace zastosowanie w radiofonii, zwlaszcza w zakresie fal hektrometrowych.Stan techniki. Z opisu patentowego nr 4218 586 Stanów Zjednoczonych Ameryki Pln. znany jest sposób transmisji sygnalów stereofonicznych, polegajacy na przesylaniu sygnalów stereofoni¬ cznych w kwadraturze na fali nosnej zmodulowanej amplitudowo suma sygnalów stereofonicznych i zmodulowanej fazowo katem, którego tangens równy jest stosunkowi róznicy sygnalów stereofo¬ nicznych do obwiedni zmodulowanej amplitudowo fali nosnej. Urzadzenie realizujace znany sposób transmisji sygnalów stereofonicznych zawiera modulator kwadraturowy, zbudowany z dwóch modulatorów iloczynowych, przesuwnika fazy realizujacego przesuniecie o kat n/2, genera¬ tora przebiegu nosnego i sumatora. Jedno wejscie pierwszego modulatora iloczynowego jest polaczone z wyjsciem generatora przebiegu nosnego, a jedno wejscie drugiego modulatora iloczy¬ nowego jest polaczone poprzez przesuwnik fazy z generatorem przebiegu nosnego, a na pozostale wejscia modulatorów iloczynowych, stanowiace wejscia modulatora kwadraturowego, jest poda¬ wana suma i róznica sygnalów stereofonicznych. Wyjscia modulatorów iloczynowych i wyjscie generatora przebiegu nosnego sa polaczone z wejsciami sumatora, którego wyjscie jest wyjsciem modulatora kwadraturowego. Wyjscie to jest polaczone poprzez ogranicznik amplitudy z wejsciem wielkiej czestotliwosci modulatora amplitudy, na którego wejscie modulujace jest doprowadzana suma sygnalów stereofonicznych.Znany sposób i urzadzenie umozliwiaja nieznieksztalcona transmisje sygnalów stereofoni¬ cznych w zakresie fal hektometrowych szczególnie przy malych glebokosciach modulacji, nato¬ miast gdy glebokosc modulacji jest duza widma czestotliwosciowe zmodulowanych sygnalów moga nie miescic sie w pasmie pojedyncznego kanalu radiowego, a ich obciecie staje sie zródlem znieksztalcen przy demodulacji odbieranych sygnalów. Sygnal zmodulowany wytworzony znanym sposobem wymaga do detekcji specjalnego ukladu korekcji obwiedni, zawierajacego dzielnik analogowy. Utrudnia on proces detekcji i czyni go bardziej podatnym na wzrost szumów.2 128192 Istota wynalazku. Wynalazek dotyczy sposobu transmisji sygnalów informacyjnych, zwlaszcza stereofonicznych, polegajacego na przesylaniu w kwadraturze sygnalów zawierajacych informacje o sygnalach informacyjnych i zmodulowaniu przebiegu nosnego suma sygnalów informacyjnych.Istota wynalazku polega na tym, ze przebieg nosny moduluje sie fazowo katem, którego sinus podwojonej wartosci jest równy stosunkowi róznicy sygnalów informacyjnych do obwiedni prze¬ biegu nosnego zmodulowanego amplitudowo suma sygnalów informacyjnych, przy czym jako sygnaly przesylane w kwadraturze stosuje sie sygnaly informacyjne, które z dodana uprzednio skladowa stala pierwiastkuje sie. Przedmiotem wynalazku jest takze urzadzenie do transmisji sygnalów informacyjnych, zawierajace dwa sumatory, których jedne wejscia sa polaczone ze zródlem stalopradowym, a na drugie wejscia sa doprowadzane sygnaly informacyjne, oraz wyposa¬ zone w modulator kwadraturowy, którego wyjscie jest polaczone poprzez ogranicznik amplitudy z jednym wejsciem modulaotra amplitudy, a na drugie wejscie modulatora amplitudy jest podawana suma sygnalów informacyjnych. Urzadzenie wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze jest dodatkowo wyposazone w uklady pierwiastkujace wlaczone miedzy wyjscia sumatorów a wejscia modulatora kwadraturowego. W alternatywnym rozwiazaniu urzadzenia zgodnego z wynalaz¬ kiem, oprócz ukladów pierwiastkujacych zastosowano matryce sumacyjno-róznicowa, która jest wlaczona miedzy wyjscia ukladów pierwiastkujacych a wejscia modulatora kwadraturowego.Zasadnicza zaleta wynalazku, wynikajaca z pierwiastkowania sygnalów modulujacych prze¬ biegi nosne bedace w kwadraturze, jest obnizenie poziomu pozapasmowych skladników widma czestotliwosciowego sygnalu zmodulowanego. Ponadto usuwana przez ogranicznik amplitudy obwiednia sygnalu wyjsciowego modulatora kwadraturowego jest pierwiastkiem z obwiedni kom¬ patybilnej dla detektora liniowego, w wyniku czego detekcja sygnalów informacyjnych jest zna¬ cznie ulatwiona i moze byc przeprowadzana w rózny sposób.Objasnienie figur rysunku. Przedmiot wynalazku jest objasniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy urzadzenia do transmisji sygnalów stereo¬ fonicznych wyposazonego w uklady pierwiastkujace, a fig. 2 — schemat blokowy urzadzenia do transmisji sygnalów stereofonicznych wyposazonego w uklady pierwiastkujace i matryce sumacyjno-róznicowa.Przyklady realizacji wynalazku.Przyklad I. Urzadzenie do transmisji sygnalów stereofonicznych, przedstawione na fig. 1, zawiera dwa sumatory 1, 2, przy czym na jedno wejscie pierwszego sumatora 1 jest podawany sygnal stereofoniczny z mikrofonu 3, a na jedno z wejsc drugiego sumatora 2 jest podawany sygnal stereofoniczny z drugiego mikrofonu 4. Pozostale wejscia sumatorów 1,2 sa polaczone ze stalopra- dowym zródlem 5. Wyjscia sumatorów 1,2 sa polaczone poprzez oddzielne pierwiastkujace uklady 6, 7 z wejsciami kwadraturowego modulatora 8. Kwadraturowy modulator 8 stanowia dwa iloczynowe modulatory 9, których wyjscia sa polaczone z trzecim sumatorem 10, przy czym wejscie wielkiej czestotliwosci jednego iloczynowego modulatora 9 jest polaczone poprzez przesuwnik fazy 11 realizujacy przesuniecie o kat +II/4 z wyjsciem generatora 12 przebiegu nosnego, a wejscie wielkiej czestotliwosci drugiego iloczynowego modulatora 9 jest polaczone z wyjsciem generatora 12 poprzez przesuwnik fazy 13 realizujacy przesuniecie o kat -II/4. Wyjscie sumatora 10, bedace jednoczesnie wyjsciem kwadraturowego modulatora 8, jest polaczone poprzez ogranicznik ampli¬ tudy 14 z wejsciem wielkiej czestotliwosci modulatora amplitudy 15, oraz poprzez kwadratowy detektor obwiedni 16 z modulujacym wejsciem modulatora amplitudy 15. Wyjsciowy sygnal modulatora amplitudy 15 jest doprowadzany do anteny nadawczej. Modulator amplitudy 15 i generator 12 przebiegu nosnego stanowia standardowe wyposazenie nadajników radiofonicznych pracujacych w zakresie fal hektometrowych.Sposób transmisji sygnalów stereofonicznych wedlug wynalazku, których zródlem sa mikro¬ fony 3, 4, jest realizowany w przykladowym urzadzeniu nastepujaco. Transmitowane sygnaly stereofoniczne sa sumowane w sumatorach 1, 2 ze skladowa stala doprowadzana ze staloprado- wego zródla 5. Uzupelnione skladowa stala sygnaly stereofoniczne sa pierwiastkowane w ukladach 6, 7, a nastepnie podawane na wejscia kwadraturowego modulatora 8, który realizuje przesylanie sygnalów wejsciowych w kwadraturze na fali nosnej generowanej przez generator 12. Na wyjsciu kwadraturowego modulatora 8 otrzymuje sie przebieg nosny zmodulowany amplitudowo-fazowo, który ma obwiednie niekompatybilna dla liniowego detektora obwiedni.128192 3 W celu uzyskania obwiedni kompatybilnej, sygnal wyjsciowy kwadra turowego modulatora 8 przepuszcza sie przez ogranicznik amplitudy 13, otrzymujac na jego wyjsciu przebig nosny zmodu¬ lowany wylacznie fazowo, który nastepnie w modulatorze amplitudy 14jest modulowany amplitu¬ dowo sygnalem sumy sygnalów stereofonicznych pochodzacym z wyjscia kwadratowego detektora obwiedni 15. W wyniku powyzszego do anteny nadawczej jest doprowadzany sygnal o przebiegu czasowym (1 + L + R)cos{ot + 0,5arc sin[(L~R)/(l + L + R)]}, gdzie 1 oznacza poziom niezmodulo- wanej fali nosnej, L, R — sygnaly stereofoniczne, wartosc chwilowa sygnalów stereofonicznych nie przekracza przedzialu ±0,5 i poziom skladowej stalej wynosi 0,5, w wyniku czego wartosci chwilowe sygnalów pierwiastkowanych nie osiagaja wartosci ujemnych. Sygnaly w poszczególnych miejscach urzadzenia maja postac: na wyjsciach pierwiastkujacych ukladów 6, 7: \/b,5 + L,' \/Q,5 + R,' na wyjsciach iloczynowych modulatorów 9: (V0,5+L'cosot — /0,5 + L'sinft)t), (\/t),5 + R'cosot + \/D,5 + R sincwt), na wyjsciu kwadraturo- wego modulatora 8 Vl + L + R'cos M + 0,5 arc sin [(L —R)/(l + L + R)]}, a na wyjsciu ograni¬ cznika amplitudy 13: cos{ot + 0,5arc sin [(L — R)/( 1 + L -I- R)]}.Przykladu. Urzadzenie do transmisji sygnalów stereofonicznych, przedstawione na fig. 2, jest zbudowane analogicznie jak opisano w przykladzie pierwszym z ta róznica, ze jest wyposazone w sumacyjno-róznicowa matryce 17, wlaczona miedzy wyjscia pierwiastkujacych ukladów 6, 7 a wejscia kwadraturowego modulatora 8, w którym wejscie wielkiej czestotliwoscijednego iloczyno- wego modulatora 9 jest polaczone bezposrednio z generatorem 12 przebiegu nosnego, natomiast przesuwnik fazy 13, wlaczony miedzy generatorem 12 a drugim iloczynowym modulatorem 9, realizuje przesuniecie fazy o kat II/2.Realizacja sposobu wedlug wynalazku w tak zbudowanym urzadzeniu przebiega analogicznie jak opisano w przykladzie pierwszym, a róznice konstrukcyjne powoduja, ze sygnaly na wyjsciach iloczynowych modulatorów 9 maja postac: (\/0,5 + L + \/0,5 + K)" coswt i —(V0,5 + L— \/0,5 + RVsinoit, co nie zmienia postaci sygnalu wyjsciowego modulatora kwadraturowego 8 i sygnalu doprowadzanego do anteny nadawczej.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób transmisji sygnalów informacyjnych, zwlaszcza stereofonicznych, polegajacy na przesylaniu w kwadraturze sygnalów zawierajacych informacje o sygnalach informacyjnych i zmodulowaniu przebiegu nosnego suma sygnalów informacyjnych, znamienny tym, ze przebieg nosny moduluje sie równiez fazowo katem, którego sinus podwojonej wartosci jest stosunkiem róznicy sygnalów informacyjnych do obwiedni przebiegu nosnego zmodulowanego amplitudowo suma sygnalów informacyjnych, przy czym jako sygnaly przesylane w kwadraturze stosuje sie sygnaly informacyjne, które z dodana uprzednio skladowa stala pierwiastkuje sie. 2. Urzadzenie do transmisji sygnalów informacyjnych, zwlaszcza stereofonicznych, zawiera¬ jace dwa sumatory, których jedne wejscia sa polaczone ze zródlem stalopradowym, a na drugie wejscia sumatorów sa doprowadzane sygnaly informacyjne, oraz wyposazone w modulator kwad¬ raturowy, którego wyjscie jest polaczone poprzez ogranicznik amplitudy z jednym wejsciem modulatora amplitudy, a na drugie wejscie modulatora amplitudy jest doprowadzana suma sygnalów informacyjnych, znamienne tym, ze miedzy wyjscia sumatorów (1,2) a wejscia kwadratu¬ rowego modulatora (8) sa wlaczone pierwiastkujace uklady (6, 7). 3. Urzadzenie do transmisji sygnalów informacyjnych, zwlaszcza stereofonicznych, zawiera¬ jace dwa sumatory, których jedne wejscia sa polaczone ze zródlem stalopradowym, a na drugie wejscia sumatorów sa doprowadzane sygnaly informacyjne, oraz wyposazone w modulator kwad- raturowy, którego wyjscie jest polaczone poprzez ogranicznik amplitudy z jednym wejsciem modulatora amplitudy, a na drugie wejscie modulatora amplitudy jest podawana suma sygnalów informacyjnych, znamienne tym, ze wyjscia sumatorów (1,2) sa polaczone poprzez pierwiastkujace uklady (6, 7) z wejsciami sumacyjno-róznicowej matrycy (17), której wyjscia sa polaczone z wejsciami kwadraturowego modulatora (8).128192 16 8 | ri 1 V~ Uf 2 7 dH V~ X ?w4 11 12 10 13 -*4 X \9 Fig. 1 15 14 V 3 1 6 17 8 , 16 15 \- : 1—: 14 r- t .;—' Fig. 2 PracowniaPoligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Ona 100 zl PL