Przedmiotem wynalazku sa wiazania rozdzielnych konstrukcji samolotów platowych przezna¬ czone do laczenia skrzydel z kadlubami.W znanych konstrukcjach samolotów platowych skrzydla laczy sie z kadlubami w sposób trwaly za pomoca dzwigarów, zlacz, podluznie oraz poszycia. Czynniki ekonomiczne oraz potrzeba zwiekszenia bezpieczenstwa podrózy wskazuja na oplacalnosc budowy rozdzielnych konstrukcji lotniczych.Przykladem rozwiazania technicznego rozdzielnej konstrukcji platowca jest budowa malego samolotu przedstawiona w opisie patentowym USA nr 814 395. Wedlug wymienionego wynalazku samolot posiada odlaczana kabine pasazerska, która zamocowana jest na platformie zespalajacej skrzydlo i usterzenie. Zastosowanie wymienionego rozwiazania w budowie duzych platowców spowodowaloby znaczny przyrost ciezaru calkowitego oraz pogorszenie charakterystyki aerody¬ namicznej samolotów.Wiazania rozdzielnych konstrukcji samolotówplatowych przeznaczone do laczenia skrzydel z kadlubami charakteryzuja sie tym, ze skrzydla proste i skosne oraz typu delta laczone sa z kadlubami za pomoca blokad kadluba platowca, blokad skrzydla, dzwigarów czopowych oraz zamków, zas ciagla sterowe sa laczone zlaczami tloczkowymi. Ponadto wynalazek cechuje sie tym, ze blokadia kadluba samolotu o skrzydle prostym lub skosnym ma ksztalt lukowatego dzwigara o dwustronnie scietej scianie czolowej, który jest zamocowany w kadlubie, zas blokada kadluba platowca supersonicznego ma postac lukowatego dzwigara o dwustronnie wcietej scianie czolowej z ramionami bocznymi, umocowanego we wnece kadluba oraz w przylegajacych do niego platach skrzydla. Podobnie blokady skrzydel prostych lub skosnych przednie i tylne, maja ksztalt lukowa¬ tych dzwigarów o dwustronnie wcietych scianach czolowych zamocowanych w nasadowych czes¬ ciach ukladów nosnych, zas przednia blokada skrzydla typu delta ma postac lukowatego dzwigara z ramionami bocznymi o dwustronnie scietej scianie czolowej zwierajacego skrzydlo z przodu, natomiast tylna blokada ma ksztalt eliptyczny i zamocowana jest we wnece znajdujacej sie w skrzydle. Wynalazek charakteryzuje sie równiez tym, ze skrzydlo jest zlaczone z boku z kadlubem za pomoca dzwigarów czopowych osadzonych w kadlubie, które posiadaja ruchoma podstawe2 127 882 czopa przesuwana za pomoca przekladni, zas wspólpracujace z czopami dzwigarów jarzma zam¬ ocowane sa w skrzydle. Ponadto wynalazek cechuje sie tym, ze zamki zlozone sa z lukowatego dzwigara o dwustronnie scietej scianie czolowej lub dzwigara eliptycznego posiadajacego jednos¬ tronnie scieta sciane czolowa, które to dzwigary osadzone sa na trzonach amortyzatorów z lewarami, przy czym zamek w samolocie o skrzydle prostym lub skosnym zamocowany jest we wnece kadluba, zas zamek samolotu supersonicznego umocowanyjest do zewnetrznej powierzchni skorupy kadluba. Indywidualne cieglo sterowe jest polaczone za pomoca zlacza tloczkowego, którego tloczek jest umieszczony przed komora detonacyjna, a wystepy tego tloczka wspólpracuja z tuleja przytrzymujaca z posrednictwem kuleczek koncówke drugiej czesci ciegla sterowego.Podstawowa cecha wiazan rozdzielnych konstrukcji lotniczych wedlug wynalazku jest to, ze nie zwiekszaja one ciezaru calkowitego samolotu. Wzmacniaja natomiast wytrzymalosc konstruk¬ cji oraz umozliwiaja ich wymiane w przypadku uszkodzenia lub zuzycia.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia rzut aksonometryczny blokady kadluba samolotu o skrzydle prostym lub skosnym, fig. 2 rzut aksonometryczny blokady skrzydla prostego lub skosnego, fig. 3 jarzmo dzwigara czopowego, fig.3a fragment dzwigara czopowego, fig. 4 zamek samolotu o skrzydle prostym lub skosnym, fig. 5 przekrój podluzny elementu amortyzujacego, fig. 6 przekrój poprze¬ czny kadluba samolotu o skrzydle prostym lub skosnym, fig. 7 umiejscowienie blokady przedniej w skrzydle prostym lub skosnym samolotu dolnoplatowego, fig. 7a umiejscowienie blokady tylnej w skrzydle prostym lub skosnym samolotu dolnoplatowego, fig. 8 umiejscowienie blokady przedniej w skrzydle prostym lub skosnym samolotu górnoplatowego, fig. 8a umiejscowienie blokady tylnej w skrzydle prostym lub skosnym samolotu górnoplatowego, fig. 9 fragment kadluba samolotu o skrzydle prostym lub skosnym ukazujacy umiejscowienie zamka we wnece, fig. 10 fragment kad¬ luba ukazujacy polaczenie ze skrzydlem prostym lub skosnym za pomoca wiazan, fig. 11 blokade kadluba samolotu supersonicznego, fig. 12 blokade przednia skrzydla typu delta, fig. 13 blokade tylna skrzydla typu delta, fig. 14 dzwigar zamka samolotu supersonicznego, fig. 15 umiejscowienie blokady kadluba we wnece kadluba i przyleglych platach skrzydla typu delta fig. 15a umiejscowie¬ nie blokady przedniej skrzydla typu delta oraz jarzma dzwigara czopowego, fig. 15b fragment kadluba ukazujacy powierzchnie przylegajaca do skrzydla, fig. 16 fragment skrzydla typu delta z wneka, fig. 16a fragment kadluba samolotu supersonicznego ukazujacy zamocowanie zamka i dzwigara czopowego po stronie zewnetrznej, zas fig. 17 przedstawia zlacze tloczkowe.Skrzydla proste lub skosne samolotów doinoplatowych zawieraja zespoly sluzace do ich mechanizacji oraz uklady o wysokim stopniu zuzywania sie takie jak silniki napedowe, pradnice, podwozie tylne oraz zbiorniki paliwa. Wiazania skladaja sie z blokadyl kadluba 20, blokady 2 skrzydla przedniej i tylnej, dzwigarów 3 czopowych oraz zamka 4. Blokada 1 kadluba20 ma ksztalt lukowatego dzwigara o dwustronnie scietej scianie 5 czolowej, (fig 1), i sluzy do zaparcia przedniej blokady 2 skrzydla, której sciana 6 czolowa ma dwustronne wciecie wykonane pod tym samym katem, (fig. 2). Tylna blokada 2 skrzydla posiada taki sam ksztalt jak blokada 2 przednia.Wymienione elementy maja konstrukcje lekkich dzwigarów lotniczych.Jarzmo 8 i wspólpracujacy z nim dzwigar 3 czopowy przedstawiaja fig. 3 oraz fig. 3a. Dzwigary 3 czopowe sluza do bocznego zespolenia skrzydla z kadlubem 20 samototu. Czop dzwigara 3 znajduje sie na przesuwanej podstawie umieszczonej w prowadnicy. Podstawa czopa dzwigara 3 jest przesuwana za pomoca przekladni 7 zebatej. Dzwigary 3 czopowe sa umocowane w skorupie kadluba 20 po stronie zewnetrznej. Podstawa z jarzmem 8 jest zamocowana w skrzydle. Katy nachylenia scianek nosnych jarzma 8 oraz czopa dzwigara 3 sa równe katom sciecia blokad 1, 2 kadluba 20 oraz skrzydla. Zamek 4 sluzy do zaparcia tylnej blokady 2 skrzydla i ostatecznego zlaczenia ukladu nosnego z kadlubem 20 samolotu.Konstrukcja zamka 4 jest przedstawiona na fig. 4. Dzwigar 9 zamka 4 ma taki sam ksztalt jak blokada 1 kadluba 20 i jest polaczony z trzonami trzech amortyzatorów 10, które sa wsparte na lewarach 11 sluzacych do poziomej regulacji. W poblizu scianek 13 nosnych znajduja sie tarczowe sprzegla 12 elektromagnetyczne blokujace amortyzatory 10 wówczas, gdy dzwigar 9 zamka 4 jest w polozeniu wysunietym do przodu. Wszystkie elementy zamka 4 sa mocowane bezposrednio do wzmocnionej w tym miejscu konstrukcji kadluba 20.127882 3 Przekrój podluzny jednego elementu amortyzujacego zamka 4 przedstawia fig. 5. Dlugosc trzona, który wychodzi poza tuleje amortyzatora 10, równa sie dlugosci cofniecia dzwigara 9 zamka 4 do tylu w czasie rozlaczania skrzydla i kadluba 20. Tuleja amortyzatora 10 przechodzi przez otwór w sciance 13 nosnej. Tarczowe sprzeglo 12 elektromagnetyczne jest umieszczone na tulei amortyzatora 10 w pewnej odleglosci od scianki 13. Przeplyw pradu elektrycznego przez uzwojenie i wzbudzenie pola magnetycznego powoduje przyciagniecie elementu ruchomego sprzegla 12. W nastepstwie tego, wystepuje wyparcie kuleczek 14 blokujacych amortyzator 10 i miekkie cofniecie sie dzwigara 9 zamka 4 do tylu pod dzialaniem ciezaru skrzydla. Wylaczenie pradu powoduje zanik pola magnetycznego i sciagniecie elementu ruchomego sprzegla 12. Gdy dzwigar 9 zamka 4 ponownie powróci do pozycji wyjsciowej, nastepuje samoczynne zablokowanie amortyzatorów 10. Amortyzatory 10 w stanie zablokowanym sa przesuwane poziomo za pomoca lewarów 11. Konstrukcja kazdego lewara 11 jest zlozona z obudowy 15 polaczonej za pomoca sprezyn z wypustem 16. Pomiedzy obudowa 15 i wpustem 16 znajduje sie element 17 rozpierajacy.Przez calosc konstrukcji pojedynczego lewara 11 przechodzi nagwintowany wal 18 zespolony z przekladnia 19 zebata. Przez obrót malego kola zebatego nastepuje przesuniecie elementu 17 rozpierajacego do góry i przemieszczenie wypustu 16 oraz amortyzatora 10 zamka 4 do przodu.Konstrukcja kadluba 20 samolotu jest dostosowana do odlaczanego ukladu nosnego i spelnia warunki kabiny cisnieniowej. Kadlub 20, w poblizu mocowania przednich i tylnych wiazan, jest wypukly z waskimi poziomymi plaszczyznami 20a z obu stron. Dalej kadlub 20 przyjmuje ksztalt owalny.Przekrój pionowy kadluba 20 samolotu dolnoplatowego przedstawia fig. 6. Blokada 1 kad¬ luba 20 samolotu dolnoplatowego jest umieszczona we wnece 20b. Na zewnatrz wystaje tylko skosna sciana 5 czolowa blokady 1. Przednie dzwigary 3 czopowe sa zamocowane w miejscu poziomych plaszczyzn 20a w skorupie kadluba 20. Usytuowanie tych dzwigarów 3 w poblizu przednich wiazan zapewnia rozdzielnej konstrukcji platowca duza wytrzymalosc na wystepujacy w tym miejscu silny opór interferencyjny i dobra charakterystyke aerodynamiczna samolotu. Kolejne dzwigary 3 czopowe sa mocowane w owalnej skorupie kadluba 20, zas kazdy czop dzwigara 3 jest ustawiony na podstawie pod katem 90° wzgledem poziomego przekroju skrzydla.Figura 7 oraz fig. 7a przedstawiaja zamocowanie blokad 2 w skrzydle samolotu dolnoplato¬ wego. Przednia blokada 2 skrzydla jest zamocowana z przodu w miejscu 21 nasadowym ukladu nosnego. Natomiast tylna blokada 2 skrzydlajest zamocowana w ukladzie nosnym w miejscu 22 od strony Tamka 4.Na figurze 8 oraz fig. 8a jest przedstawione umocowanie blokad 2 w skrzydle samolotu górnoplatowego. Podobnie jak wyzej, przednia blokada 2 skrzydla jest umocowana wp miejscu 23 przedniej nasadowej czesci ukladu nosnego, podczas gdy tylna blokada 2 skrzydlajest umocowana w miejscu 24 tylnej nasadowej czesci ukladu nosnego. Blokady 1, 2 kadluba 20 i skrzydla sa polaczone z podluznicami, ozebrowaniem oraz poszyciem. Krawedzie skorupy przednej wneki 20b i górnego poszycia skrzydla sa lekko skosne w kierunku przeciwnym wzgledem lotu. Taksamojest uksztaltowana krawedz skorupy wneki 25 zamka 4. Tensposób polaczenia rozdzielnej konstrukcji platowca sprzyja dobrej charakterystyce warstwy przysciennej i ogranicza powstawanie zawirowan przy duzych predkosciach. Czesc górnego poszycia 26 skrzydla zachodzi na dzwigar 9 zamka 4 i umozliwia glebokie cofniecie sie tego elementu wiazan lotniczych oraz swobodne odlaczenie skrzydla od kadluba 20.Zamek 4 jest umieszczony we wnece 25 wykonanej w skorupie kadluba 20, (fig. 9). Amortyza¬ tory 10 sa zamocowane bezposrednio do wzmocnionej w tym miejscu skorupy kadluba 20. Dzwigar 9 zamka 4 przylega dokladnie do wewnetrznych scian wneki 25 na calej dlugosci przsuwania.Polaczenie skrzydla z kadlubem 20 samolotu dolnoplatowego za pomoca opisanych wiazan przestawia fig. 10. Przed zlaczeniem skrzydla z kadlubem 20 samolotu, dzwigar 9 zamka 4 musi byc cofniety do tylu i zablokowany. Kiedy uklad nosny zostanie podniesiony do wysokosci wiazan laczy sie zlacza przewodu paliwa, ukladu elektrycznego orazciegiel sterowych. Zlaczanie skrzydla z kadlubem 20 musi nastepowac w ruchu skosnym, wprowadzajacym blokade 2 skrzydla w blokade 1 kadluba 20, a czopy dzwigarów 3 w ich jarzma 8. Po zlaczeniu skrzydla z kadlubem 20 samolotu dolnoplatowego nalezy zwolnic dzwigar 9 zamka 4, który zostaje przesuniety przez amortyzatory 10 do przodu i samoczynnie zablokowany. Kolejna czynnoscia jest docisniecie blokad 1, 2 za pomoca lewarów 11. Podobnie nalezy docisnac dzwigary 3 czopowe. W ten sposób cala konstruk-4 127882 cja samolotu dolnoplatowego jest silnie spieta wiazaniami. Podobnie sa skladane samoloty górno- platowe. Wiazania rozdzielnych konstrukcji platowców supersonicznych o skrzydlach typu delta skadaja sie z blokady 27 kadluba 41, blokady 28 skrzydla przedniej i blokady 29 tylnej, dzwigarów 3 czopowych oraz zamka 30. Dzwigary 3 czopowe maja taka sama konstrukcje jak w platowcach o skrzydlach skosnych. Pozostale wiazania uwzgledniaja specyfike samolotów supersonicznych.Blokada 27 kadluba 41 ma ksztalt kolisty i wyprowadzone po obu stronach ramiona 31, (fig. 11). Zapewniaja one duza statecznosc rozdzielnych konstrukcji lotniczych. W miejscu oddzialywania oporu interferencyjnego w czasie lotu wystepuja tylko sily wyciagajace dzwigar.Sciana 32 czolowa blokady 27 kadluba 41 posiada dwustronne wciecie. Zaglebienia 33 umieszczone w obu ramionach 31 blokady 27 kadluba 41 powiekszaja kat zespolenia przednich wiazan, a tym samym zwartosc ich styku. W czesci tylnej blokada 27 jest zakonczona podluznym wypustem 34, którego przewezenie odpowiada lokalnej grubosci skorupy kadluba 41 i tworzy uskok 35.Przednia blokada 28 skrzydla posiada sciane 36 czolowa dwustronnie scieta i wraz z wypu¬ stami 37 na obu ramionach 38 jest dopasowana do czolowych profili blokady 27 kadluba 41, (fig. 12). Przednia blokada 28 skrzydla jest zakonczona z tylu podluznym wypustem 34, który tworzy uskok 35 równy grubosci poszycia skrzydla. Fig. 13 przedstawia tylna blokade 29 skrzydla typu delta o ksztalcie eliptycznym, której sciana czolowa jest jednostronnie scieta w kierunku dolnym, a fig. 14 obrazuje dzwigar 39 zamka 30, którego sciana czolowa jest scieta jednostronnie w kierunku górnym. Dzwigar 39 zamka 30 jest osadzony na trzonach amortyzatorów 10. Opisane wiazania maja konstrukcje lekkich dzwigarów lotniczych.Blokada 27 kadluba 41 jest zamocowana we wnece 40 utworzonej w skorupie kadluba 41 oraz w przylegajacych platach skrzydla typu delta, (fig. 15). Przednia blokada 28 skrzydla jest umiesz¬ czona w nasadowej czesci ukladu nosnego w miejscu 42 przedstawionym na fig. 15a. Kadlub 41 samolotu supersonicznego spelnia warunki kabiny cisnieniowej. W miejscu przednich wiazan, kadlub 41 samolotu supersonicznego posiada male przewezenie 43, po czym nastepuje eliptyczne splaszczenie 44 jego przekroju pionowego, co zapewnia dokladne przyleganie do loza 45 w skrzydle, odpowiednio do laminarnych ksztaltów ukladu nosnego, (fig. 15b). W obrysie bocznym, skrzydlojest zespolone z kadlubem 41 przy pomocy dzwigarów 3 czopowych. Dzwigary 3 czopowe sa zamocowane w owalnej skorupie kadluba 41. Dlatego kazdy czop dzwigara 3jest ustawiony pod katem 90° wzgledem poziomego przekroju skrzydla. Jarzma 8 zamocowane sa w skrzydle.Tylnablokada 29 skrzydla jest zamocowana we wnece 46, (fig. 16). Zamek 30jest umocowany na zewnatrz kadluba 41. Za tylna blokada 29 skrzydla znajduje sie eliptyczne wglebienie 47 umozliwiajace umieszczenie w nim zamka 30. Wewnetrzne ksztalty wglebienia 47 stanowia silne zaparcia dla stalych i ruchomych elementów zamka 30. Wkleslosc loza 45 w skrzydle zmniejsza sie odpowiednio do coraz wezszych przekrojów kadluba 41, wystepujacych w okolicy usterzenia samolotu. W tylnej czesci kadluba 41 jest równiez zastosowane polaczenie ze skrzydlem za pomoca dzwigarów 3 czopowych. Na styku przednich wiazan wszystkie ciegla sterowe sa rozlaczane samoczynnie. W tym celu ciegla 48, 49 sterowe sa polaczone za pomoca zlacza 50 tloczkowego, które zapewnia rozdzielenie ich w momencie rozlaczania skrzydla i kadluba 20, 41.Zlacze 50 jest osadzone na sztywnym ciegle 48 wystepujacym w kadlubie 20, 41, (fig. 17). W przedniej czesci zlacza 50 jest umieszczona koncówka ciegla 49znajdujacego sie w skrzydle. Krótki odcinek ciegla 49 w skrzydle posiada kilka przegubów. Na zewnatrz zlacza 50 jest umieszczona tuleja 51 przesuwana do tylu za pomoca sprezyny. Przesuniecie sie tulei 51 do tylu nastepuje z chwila, gdy tloczek 52 zostanie wybity do przodu uderzeniem zaktywizowanego pradem elektry¬ cznym detonatora umieszczonego w komorze 53 detonacyjnej. Ruch ten powoduje wyparcie kuleczek 14 i rozdzielenie sie ciegiel 48 i 49. Na zlaczu znajduje sie przekrecana oslona 54 zamykajaca wejscie do komory 53 detonacyjnej. Zlaczenie ciegiel sterowych polega na wprowadze¬ niu koncówki ciegla 49 do rurki zlacza i naciagnieciu tulei 51. Po umieszczeniu detonatora w komorze 53 i jej zamknieciu, nalezy przekrecic oslone 54 az do jej zatrzasniecia sie. Podczas skladania zlacza prad musi byc wylaczony. Po zlozeniu calej konstrukcji platowca, wszystkie ciegla zostaja napiete.127 882 5 Zastrzezenia patentowe 1. Wiazania rozdzielnych konstrukcji samolotów platowych przeznaczone do laczenia skrzy¬ del z kadlubami zawierajace elementy laczace, blokujace i zamykajace, znamienne tym, ze skrzydla proste i skosne laczone sa z kadlubami (20) za pomoca blokady (1) kadluba (20), blokad (2) skrzydla przedniej i tylnej, dzwigarów (3) czopowych oraz zamka (4), zas skrzydlo typu delta zlaczone jest z kadlubem (41) samolotu supersonicznego za pomoca blokady (27) kadluba (41), blokady (28) skrzydla przedniej i blokady (29) skrzydla tylnej, dzwigarów (3) czopowch oraz zamka (30), przy czym ciegla (48,49) sterowe polaczone sa zlaczem (50) tloczkowym. 2. Wiazania wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze blokada (1) kadluba (20) ma ksztalt lukowa¬ tego dzwigara o dwustronnie scietej scianie (5) czolowej, osadzonego we wnece (20b) kadluba (20), zas blokada (27) kadluba (41) ma postac lukowatego dzwigara o dwustronnie wcietej scianie (32) czolowej z ramionami (31) bocznymi, osadzonego we wnece (40) kadluba (41) i w przeleglych do niego platach skrzydla. 3. Wiazania wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze blokada (2) skrzydla przednia i tylna, maja ksztalt lukowatych dzwigarów o dwustronnie wcietych scianach (6) czolowych osadzonych w skrzydlach w miejscach (21), (22) albo (23), (24), zas blokada (28) skrzydla ma postac lukowatego dzwigara z ramionami (38) bocznymi o dwustronnie scietej scianie (36) czolowej zwierajacego skrzydlo z przodu, a tylna blokada {29) ma ksztalt eliptyczny i zamocowana jest we wnece (46) skrzydla. 4. Wiazania wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze dzwigar (3) czopowy posiada ruchoma podstawe czopa przesuwana za pomoca przekladni (7), zas wspólpracujace z tym czopem jarzmo (8) jest osadzone w skrzydle. 5. Wiazania wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zamek (4) posiada lukowaty dzwigar (9) o dwustronnie scietej scianie czolowej, zas zamek (30) ma dzwigar (39) eliptyczny o jednostronnie scietej scianie czolowej, które to dzwigary (9,39) osadzone sa na trzonach amortyzatorów (10) z lewarami (11), przy czym zamek (4) zamocowany jest we wnece (25) kadluba (20), a zamek (30) umocowany jest do zewnetrznej powierzchni skorupy kadluba (41). 6. Wiazania wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zlacze (50) tloczkowe ma komore (53) detonacyjna z tloczkiem (52), którego wystepy wspólpracuja z tuleja (51) przytrzymujaca za pomoca kuleczek (14) koncówke ciegla (49) sterowego.127 882 Figi Fig2 Fig, 3 Fig. 3a127 882 13 14 IZ V a x 10 r-++ 16 11 Fig, 5127 882 Ftg.6 IL Fig.Ta127882 Fig. 8 Fig.ea Fig. 9127 882 10 11 4 10 9 2 e 3 2 i Fig. W 33 31 31127 882 rte.o Ftc.1* ^ Fig, fSb127 882 20 £1 \j± £L Fig. 17 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL